Byltyrǵy kómirdiń jetpeýi sebep boldy ma, óńir turǵyndary kómir jetkizip alýǵa erte jazdan qamdandy. Oblystyq ákimdik te sýyq túspeı, qysqy mezgilge daıyndyqqa shaqyrǵan bolatyn.
Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, óńirde kómirge degen suranys shamamen 428 myń tonnany quraıdy. Búginde turǵyndar 206 myń tonnadan asa kómir tasyp alǵan.
Qazir kómir tasymaldaýmen 300-ge jýyq shaǵyn jáne orta kásipkerlik oryndary aınalysýda. Pavlodar, Aqsý qalalary men Pavlodar, Sharbaqty aýdandarynda kómir jetkizý 8 tuıyqtan turatyn temir jol arqyly júzege asyrylady.
Basqarmanyń bas mamany Dıas Dildibaevtyń aıtýynsha, óńirde qazir kómir tapshylyǵy joq.
– Kómir – erkin satylymda. Tapshylyq joq. Baǵasy kómir kenishteriniń ornalasý araqashyqtyǵyna, túrleri men sapasyna baılanysty. Orta eseppen tonnasy 7 myńnan 16 myńnyń aralyǵynda satylady. Bizdiń óńirdegi turǵyndardyń basym bóligi qys maýsymyna qońyr kómirdi daıyndaıdy. Kómirdiń qunyn jáne kómirdiń bar-joǵyn baqylaý maqsatynda energetıka basqarmasy qoımalarǵa kún saıyn monıtorıng júrgizedi, – deıdi ol.
Budan basqa qalalar men aýdandarda turǵyndar úshin kómir satylatyn jerler men qoımalarda kómirdiń bolýy týraly aqparat beriletin jedel jeli qurylǵan.
Qońyr kómir bul – lıgnıt dep atalatyn túri. Iаǵnı Baıanaýyldyń Maıkóbe kenishinen shyǵatyn jurt maqtaıtyn qońyr kómirdi pesh jaǵatyn tutynýshylar tutynady, al Ekibastuzdyń kúl kóp delinetin kómiri stansalarǵa arnalǵany belgili. Ekibastuzdyń kómirinen aıyrmasy qońyr kómir tez janady, kúli az. Biraq tas kómirge qaraǵanda qyzýy tómen. Negizinen turǵyn úılerde peshke jaǵylatyn kómir.
– Jyl saıyn óńir turǵyndaryna jylytý maýsymyna daıyndalý maqsatynda sýyq kúnge qalmaı jáne dúrlikpeý úshin aldyn ala kómir satyp alýǵa keńes beremiz. Stıhııalyq saýda boıynsha qazan aıynan bastap monıtorıngtik top baqylaýdy bastaıdy. Top quramynda memlekettik kirister departamentiniń oblys boıynsha basqarmasy, oblys, qala ákimdikteriniń ókilderi bar. Stıhııalyq saýdany osylaısha toqtatý kózdelgen, – deıdi maman.
Al oblys ortalyǵynda «Elıt KZ», «A-Vest Pavlodar» jáne «Sever-Energoýgolsnab» JShS jetkizilgen kómirdi satýda. Biraq qysqa qaraı janar-jaǵarmaı otynynyń baǵa turaqsyzdyǵyna oraı, kómir baǵasy da turaqty rettelmeı, ózgerip turýy da múmkin.
– Kómirdiń baǵasyn negizinen kenishter bekitedi. Qazir ákimdiktermen ónimdi jetkizý boıynsha kelisimsharttar jasalady, – deıdi basqarma mamany Talǵat Espulov.
Kómir jetkizýmen jáne satýmen aınalysatyn «Elıt KZ» JShS dırektory Dastan Dáýletbaevtyń aıtýynsha, qazir kásiporyn qoryndaǵy otyn jetkilikti. Qaraǵandydaǵy Shubarkól, Maıkóbe, Semeıdiń Qarajyra kómir kenishiniń de kómirin tutynady. Shekteý joq. Turǵyndarǵa sapaly kómir tańdaýǵa múmkindik bar.
О́tken jyly Baıanaýyldyń Maıkóbe kenishinen kólikke tıelgen bir tonna kómir 7 500 teńgeden, al temir jol tasymaly arqyly 6 250 teńgeden satylǵan. Bıyl kólikke tıelgen bir tonna kómir
6 700 teńgeni, al temir jol tasymaly arqyly 5 760 teńgeni qurap otyr. Qalalar men aýdandardyń ákimdikteri kómir tasymaldaýshylarmen tıisti jumys júrgizýde.
Jergilikti turǵyndar úshin Maıkóbe kómiriniń quny 2 500 teńgege deıin tómendedi. Oblystyń qalalary men aýdandaryndaǵy daıyndaý-bólý pýnktterinde 17 myń tonnaǵa jýyq kómir bar.
О́ńir basshysy Ábilqaıyr Sqaqov bıylǵy qysqa daıyndyq barysyna oraı ótkizgen jıyn barysynda aýyldarda, qaladaǵy jeke úılerde turatyn turǵyndarǵa kómir baǵasynyń qoljetimdi bolýyn, jylý jelilerindegi jóndeý jumystaryn jer qara, kún jylyda aıaqtaýdy tapsyrdy. Buǵan qosa ákim bul másele memlekettik organdar úshin jaýapty kezeń ekenin jáne jylý berý maýsymynyń sapaly ótýi olardyń úılesimdi jumysyna baılanysty bolatynyn atap ótti.
Iá, qazirgi tańda kómir – erkin satylymda. Kez kelgen turǵyn qalaǵan ýaqytynda satyp ala alady. Jaqyn arada bul jerge Maıkóbeniń 520 tonna surypty, 420 tonna tutynýshy kómiri jáne 420 tonna Qaraǵandy kómiri jetkizilmek. Qazirdiń ózinde 1 myń tonnadan astam qor bar.
– Maıkóbe kenishiniń óte jaqsy janatyn surypty kómiri de bar. Baǵasy shamamen 11 myń teńgeni quraıdy. Sonymen qatar 9 500 teńgeden saýdalanatyn kesek kómirler bar. Aldaǵy ýaqytta taǵy da Maıkóbe, Qaraǵandy razrezderinen qatty otyn jetkiziledi. Bıyl baǵa turaqty. Byltyrǵymen salystyrǵanda sál arzan, – deıdi tasymaldýashylar.
Byltyr oblys ortalyǵynda uzaq ýaqyt janatyn ári tozańy az, brıkettelgen kómir óndirisi iske qosylǵan-dy. Brıkettelgen kómir jaı kómirge qaraǵanda jylýdy 4-5 ese kóp beredi. Kásiporyn erekshe ónimdi tonnamen emes, qappen satady. 25 kılolyq bir qap kómirdiń baǵasy – 400 teńge. Jekemenshik úılerdiń peshterine arnalǵan.
Al óńirde kómir jetedi. Mysaly, Maı aýdanyndaǵy Jamantuz degen kenishte de qazir kómir óndirile bastady. Alǵashqy kezeńde bir jylda 300 myń tonna kómir óndirý josparlanǵan. О́nimniń alǵashqy 30 myń tonnasy Reseı men Túrkııaǵa eksporttalypty. Geologtardyń aıtýynsha, kenishtiń kómiriniń sapasy joǵary, gazdy ári uzaq janatyn túri. Sapasy jaǵynan barlyq kórsetkishterge sáıkes keledi. Kenishte 50 mln tonnadaı kómir qory bar. Barlaý jumystary áli de júrgizilýde. Ol anyqtalǵannan keıin memlekettik tirkeýge alynbaq.
Aýdandyq jolaýshylar tasymaly jáne avtokólik joldary bóliminiń málimetinshe, aýdannyń kómiri jergilikti turǵyndar arasynda joǵary suranysqa ıe. Aýdan ortalyǵynda kómir saqtaıtyn oryn ashylǵan.
Pavlodar oblysy
