Eńbek naryǵy eńse tikteı me?

Halyqaralyq eńbek uıymynyń dereginshe, osy jyldyń qańtar-qyr^­kú­ıek aılarynda jalpy álem boıyn­sha jumys ýaqytynyń qysqarýy áý bastaǵy boljamnan edáýir asyp tús­ken. Máselen, pandemııaǵa deıin 2020 jyl­dyń ekinshi toqsanyndaǵy jumys ýaqy­t­ynyń qysqarýy 2019 jyldyń tórtinshi toqsanymen salystyrǵanda 14 pa­ıyzdy quraıdy dep boljanǵan edi. Alaıda naqty kórsetkish 17,3 paıyzǵa teń boldy. Bul kórsetkish 495 mln jumys ornyna para-par. Sondaı-aq úshinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha jumys ýaqytynyń qysqarý kórsetkishi 12,1 paıyzdy quraıdy dep kútilýde.

Munyń negizgi sebebiniń biri – damýshy elder men naryqtyq ekonomıkany qalyptastyrýshy memleketterdegi adamdardyń beıresmı jumystarymen qamtylýynda. Negizinen zardap shekken de solar. Mamandar bul sanattaǵy adamdar buǵan deıingi daǵdarystarda munshalyqty qınalmaǵanyn alǵa tartýda.

Sol sekildi Qazaqstannyń eńbek na­ry­ǵynan da daǵdarystyń salqynyn sezýge bolady. 2020 jyldyń ekinshi toq­sa­­nynda eldegi jumyssyzdyq deńgeıi 5 pa­­ıyzdy qurady. Jalpy, bir jyl ishinde respýblıkadaǵy jumyssyzdyq 2,8 paıyzǵa ulǵaıyp, jumyssyzdardyń jalpy sany 454 myń adamdy quraǵan. Bul – sońǵy jyldardaǵy eń nashar kórsetkish.

Ol azdaı ekonomıkalyq quldyraýdyń saldarynan kásiporyndardyń jumys­shy­lar aldyndaǵy bereshegi de kún sanap ósip keledi. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, 2020 jyldyń 1 qazanyndaǵy jaǵdaı bo­ıynsha memlekettik ınspektorlar 891 ká­siporynnyń óz qyzmetkerlerine qaryz ekeni anyqtalǵan. Bereshek kólemi – 2,7 mlrd teńge. Al eńbekaqy boıynsha jı­naq­tal­ǵan qaryzyn ala almaı júr­gen­der­diń sany – 25,9 myń adam.

Qaryz arqalaǵan kásiporyndardyń basshylaryna talapty oryndaý mindeti týraly 511 uıǵarym berilip, 71,5 mln teńgeden astam somaǵa aıyppul salyn­ǵan. Qabyldanǵan sharalardyń, sonyń ishinde jalaqy boıynsha bereshekti óteý­diń kesteleri men merzimderin qatań belgileýdiń nátıjesinde 24,7 myńnan astam jumysshynyń quqyǵy qorǵaldy. Olarǵa 2,76 mlrd teńge tólengen.

«Eńbek resýrstaryn damytý or­ta­ly­ǵy» AQ prezıdenti Dáýlet Arǵyn­dy­qovtyń sózinshe, pandemııa kezin­de elimizde eńbek naryǵynda jappaı ju­mys­syzdyq oryn alǵan joq. Biraq jumys ýa­qyty aıtarlyqtaı qysqarǵan.

– 2020 jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda ekinshi toqsanda eldegi jumyssyzdyq deńgeıi 0,2 paıyzǵa ósip, 5 paıyzǵa teń boldy. Aldaǵy ýaqytta jumyssyzdar sany aıtarlyqtaı kóbeıýi yqtımal. Ekinshi toqsanda jumys kúshiniń sany 0,9 paıyzǵa qysqardy. Bul rette jumys kúshine jatpaıtyn halyq sany birinshi toqsanǵa qaraǵanda 79,2 myń adamǵa nemese 2 paıyzǵa artty. Jumyssyzdyq deńgeıindegi ósim adamdardyń jumys kúshi sanatynan shyǵyp ekonomıkalyq belsendi emes topqa qosylýymen baılanysty. Karantınge baılanysty shekteýler qoıylǵan sátte eki qolǵa bir kúrek taba almaı júrgender jumys izdeýdi toqtatqany belgili. Alaıda olar jumyssyzdyqtyń talabyna sáıkes kelmeıdi. Shekteýler alynǵan soń, jumysqa ornalasýy múmkin. Eger ornalasa almasa, onda statıstıkalyq derekte mindetti túrde eskeriletin bolady, – deıdi D.Arǵyndyqov.

Sarapshynyń pikirinshe, jumys­syz­dyq­tyń shamaly ǵana ósim kórsetýine kásiporyndardyń qabyldaǵan sheshimderi de oń áser etken. Iаǵnı, kóp jaǵdaıda kompanııa­lar shtat sanyn emes, jumys ýa­qytyn ǵana qysqartqan.

– Qajetti mamandy izdeý uzaq ýaqyt alǵan jaǵdaıda qyzmetkerdi jumystan shyǵarǵannan góri jalaqyny nemese jumys ýaqytyn qysqartqan paıdaly. Bul kásiporyn úshin de, mindetti arqalap júre almaǵan qyzmetker úshin de tıimdi. Iаǵnı, kompanııa iskerlik belsendilikti qalpyna keltirgen kezde jańa kadrlardy irik­teýge resýrs jumsamasa, qyzmetker jar­tylaı bolsa da, tabysyn saqtaı alady», deıdi ol.

Ekonomıster daǵdarys jaǵdaıynda eńbek naryǵynyń az ǵana ýaqyt ishinde eńse tikteı qoıýy ekitalaı ekenin únemi aıta­dy. Dese de, qazirgi deńgeıdi qul­dyrat­paı ustaýǵa qashanda múmkindik bar.