О́zbek sheberleriniń ózgeshe órnegi

Zamanaýı ózbek beıne­leý óneriniń óresi bıik ókili Anvar Bahteevtiń esim-soıy 1970-1980 jyldary kúlli shyǵys halyq­tarynyń ónertaný­shyla­ryna tegis tarady. О́nerge ózgeshe ek­pin, sony serpin, tyń lep alyp kelgen qylqalam ıesi shy­ǵar­mashylyǵynyń alǵashqy keze­ńinde-aq klassıkalyq rea­lızm­niń ornyna kelgen maz­munsyz keskindemeniń has júı­­rigi retinde moıyndaldy. Qa­rapaıym ómir sýretteri óril­gen natıýrmorttardyń ózinde sý­ret­shiniń qalam qýaty kórermen kóńilin myń san oıǵa jeteleıdi. Sezimin terbeıdi, saǵynyshyn shymshylaıdy, jigerin janıdy. Kompozısııalardyń basty ereksheligi tirshilik ıirimderi bederlengen berik órnekter.

 О́nertanýshy L.Kodzaeva onyń qoltańbasy haqynda: «An­var Bahteevtiń eńbekterinde V.Kan­dınskıı men K.Malevıchtiń, P.Mondrıan men R.Deloneniń, H.Arp pen H.Mıronyń, S.Dalı men R.Magrıttiń muralarymen belgili bir úndesýler bar. Bul olardyń tikeleı ózara baılanysyn bildirmeıdi, tanymy tereń kórermenge ónertanýlyq salystyrýdan táýelsiz «bólekshe parallelızm» fenomeniniń derbes tabıǵatyn kórsetedi. Sýret­shiniń keıingi kezeńderdegi shy­ǵarmashylyq izdenisteri onyń abstraksıonızm, sıýrrealızm jáne dadaızm ónerine degen qushtarlyǵyn baıqatady. Bul qorshaǵan álemdi beıneleıtin jańa formalardy ınterpretasııalaýda aıqyn kórinedi», dep atap ótti.

Aıtýly kórmege esimderi О́z­bek­stan men Qazaqstanǵa ǵana emes, Ortalyq Azııa sheka­ra­synan tys jerlerge de keńinen tanymal sýretshilerdiń týyn­dylary qoıylǵan. Olar­dyń barlyǵy ózbek sýret mek­tebiniń kórnekti ókilderi. Eýro­palyq keskindemeniń úzdik dás­túr­le­rinde oryndalǵan Shy­ǵys áıe­liniń beınesi basym keletin ro­mantıkalyq kenepterdiń avtory, zamanaýı Tashkent sýret­shisi Zebo Sharıpova, týǵan ólkesiniń tabıǵı erekshe­lik­te­rin beıneleıtin kórkem peızaj­dardyń avtory Abdýrashıd Iýsýpov, eńbekteri Máskeýdegi memlekettik Tretıakov galereıa­synyń kolleksııasyna kórik bergen, kúrdeli jáne kóppishindi saryndardaǵy ımpressıonıstik keskindemeniń jarqyn ókili – Lev Reznıkov, Uly Jibek jolynyń tarıhyn kenep tilinde sóıletken Sardor Allabergenovterdiń bire­geı qoltańbasy baýyrlas el­diń beıneleý óneriniń bedelin bıiktetip turǵandaı.

Ásirese О́zbekstannyń Ha­lyq sýretshisi, tamasha reńshi, kópte­gen portretter men peızajdardyń avtory Rýzy Charyevtyń týyndylary birden ózine nazar aýdartady. Onyń shyǵarmashylyq kózqarasy tabıǵat beınelerine, adamdardyń kúndelikti ómiri men psıhologııasyna jaqyn.

Psıhologııalyq portret jan­ry­­nyń sheberi ári realıstik mekteptiń dástúrin ustanýshy Tachat Oganesov týyndylarynda sýyq túster basymdyqqa ıe. Onyń kenepteriniń tústik gammasy adamnyń emosııalyq kúıin dál beıneleýimen erekshe. Sondaı-aq esimi О́zbekstan beıneleý óneriniń qalyptasý tarıhyna nyq enip, ulttyq kes­kindeme mektebiniń negizin qa­laǵan Mıhaıl Esınniń ǵa­jaıyp peızajdaryn da naq osy kórmeden tamashalaýǵa bolady. Shyǵarmalarda ózbek keskindeme mektebiniń qalyptasýy men damý tarıhyndaǵy mańyzdy kezeńder qamtylǵan. Ár kartınanyń óne boıynan ózbek halqynyń ult­tyq bolmysy men rýhanı álemi, tanym-túısigi syr shertedi. Ekspozısııaǵa Bahteevtiń 1996 jyldan 2008 jylǵa deıingi aralyqta keskindegen 13 týyndysy men tanymal ózbek sheber­leriniń 50-ge jýyq kartınasy qoıylǵan.

ALMATY