Un, nan, makaron, sút jáne maýsymdyq kezeńde ósiriletin kókónis pen baý-baqsha sııaqty 10% ónimdi ǵana ózinde óndiretin óńirde óz ónimderiniń de baǵasy arzan emes. Jaz boıy Mańǵystaýda ósirilgeni bar, shetten ákelingeni bar, qaýyn-qarbyzdyń baǵasy tómendep kórgen joq. Qarbyz kılogramy 160 teńgeden joǵary, qaýynnyń bir danasy 1 400 teńgeden tómen bolǵan emes. Satýshylar ózderi «kempir qaýyn» dep ataıtyn suryptyń shaǵyn bir danasy 500 teńgeden satyldy. Mańǵystaýda ósirilgen ónimniń baǵasy osyndaı bolǵanda, ózge jaqtan tasymaldanǵan azyqtyń baǵasynyń aspandaı túsetini belgili.
Mańǵystaý oblysynyń kásipkerlik jáne saýda basqarmasy saýda jáne baǵa monıtorıngi bóliminiń basshysy Álı Sársenovtiń aıtýynsha, jyl basynan bastap áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna (ÁMAT) tutyný baǵa ındeksi – 104,5% (QR – 104,8%) qurady. Naryqtaǵy ahýaldy qadaǵalaý jáne baqylaý maqsatynda ÁMAT baǵany turaqtandyrý boıynsha jedel is-sharalar jospary jáne baǵany turaqtandyrý tetikterin iske asyrý erejesi jasaqtalyp bekitildi. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, baǵanyń kúrt aýytqýyn jáne taýarlar jetispeýshiligin boldyrmaý maqsatynda ákimshilik qyzmetkerleri kún saıyn áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵa monıtorıngin júrgizedi.
Saýda nysandary jáne jergilikti óndirýshilermen Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy. Apta saıyn qala jáne aýdan ákimdikteri oblys turǵyndary úshin aýylsharýashylyq taýar óndirýshileriniń jáne kóterme saýda jetkizýshileriniń jármeńkelerin ótkizip turady. Onda kóterme saýda naryǵynan 15-20% tómen baǵada ónimder satylady. Jyl basynan beri 288 jármeńke ótkizildi. Sondaı-aq jergilikti óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda sáýir aıynan bastap «Mańǵystaýda jasalǵan» atty joba júzege asyrylýda. Jobanyń basty maqsaty – jergilikti taýar óndirýshilerinen «Retro bonýstar» nemese sýpermarketterdegi sórelerdi paıdalanǵany úshin alynatyn tólemderdi joıý.
Turaqtandyrý qoryna jergilikti bıýdjetten 1,3 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde 270 mln teńge astyq satyp alýǵa, 373,5 mln teńge «aınalym shemasyna», 663,2 mln teńge turaqtandyrý qoryna taýar satyp alýǵa jumsaldy. Elimizde tótenshe jaǵdaı rejimi engizilgen kezde ÁMAT belgilengen shekti saýda ústemelerin buzǵan saýda sýbektilerine qatysty monıtorıngtik toptarmen 14 tıisti aktiler toltyrylyp, kemshilikterdi joıý boıynsha nusqaýlyqtar berildi.
Azyq-túlik qaýipsizdigi men baǵany turaqtandyrý máseleleri Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń turaqty baqylaýynda tur. Alaıda «dombyram ne deıdi, men ne deımin» degendeı, azyq-túlik baǵasynyń jymysqy qymbattaýy tyıylǵan joq nemese óndirýshiler baǵany kótermegenimen azyqtyń salmaǵynan utyp, upaıdy túgendeýde. Mysaly, Aqtaý qalasynyń nan dúkenderinde salmaǵy 0,4 kg-dy quraıtyn «Maǵash» taba nanynyń bir danasy 105 teńge jáne bul baǵa ózgergen joq, biraq nannyń kólemi kishireıip, juqaryp barady. Baǵany ósirmegenimen, unnan utý, eki nannyń ornyna úsh nan daıyndaý ádisi qolǵa alynǵandaı. Sondaı-aq úı mańyndaǵy shaǵyn dúkenderde bir tátti nannyń baǵasy 200 teńgeden 270 teńgege sekirse, bir áleýmettik nan quny 80 teńgeden 85 teńgege ósti. Sondaı-aq 10 qorap toptastyrylǵan bir býda sirińke baǵasy buryn 100 teńgeden, sońǵy kúnderi 250 teńgeden satylýda.
Mańǵystaý oblystyq kommýnıkasııalar ortalyǵynda ótken brıfıngte Mańǵystaý oblystyq statıstıka departamentiniń basshysy Rımma Ýtıýsheva óńirde qazan aıynan bastap kókónisterdiń baǵasy tómendegenin habarlady. Aıtýynsha, pııaz – 2,4%, kartop – 3%, sábiz – 5,7%, qyzylsha 2,2%-ǵa arzandaǵan.
Al qazan aıynda baǵanyń 1-surypty bıdaı unyna – 0,5%, qaraqumyq jarmasyna – 1,6%, 1 jáne 2-sanattaǵy jumyrtqaǵa – 10%, sıyr etine (sıyr eti bóligi) – 101,1%, shoshqa etine (shoshqa eti bóligi) – 101%, shoshqa etine (jaýyryn bóligi) – 102,6%, súıekteri bar qoı etine – 102,9%, qoı etine (súıegi bar artqy bóligi) – 102,2%, ýltrapasterlengen sterıldengen sútke – 101,1%, maılylyǵy 5-9% súzbe – 101,5%, alma – 103,2%, apelsın – 105,8%, maıshabaq – 106,4%, seker – 109,5%, kúnbaǵys maıy 103,8% óskeni baıqaldy.
Bir qyzyǵy, departament basshysy bergen bir aqparatta eki túrli málimet bar. Joǵaryda kórsetilgendeı óńirde qazan aıynan bastap kartop, pııaz syndy kókónisterdiń baǵasy tómendegeni aıtylǵan aqparatta «qazan aıynyń basynan bastap áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń ósýi aldyn ala derekter boıynsha 103%-dy; taýyq eti (taýyqtyń bir bóligi) 3,9%-dy, kúnbaǵys maıy 7,9%-dy, kartop 2,1%-dy, basty pııaz 1,9%-dy, qyryqqabat 1,6%-dy, 1-sanattaǵy jumyrtqa 17,3%-dy, qumsheker 9%-dy qurady» delingen. Sonda kartop, pııaz qazan aıynan bastap arzandady ma, qymbattady ma?
Mańǵystaýda azyq-túlik baǵasy arzan emes. «Ebin tap ta eki asa» degendeı, qansha qadaǵalaý, tekserý júrgizilgenimen, tıynǵa tıyn qosylyp, azyq-túlik baǵasy mysyqtabandap qymbattaǵannyń ústine qymbattap keledi.
Mańǵystaý oblysy
