Aǵymdaǵy jyly "Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly" Kodeksti iske asyrý úshin Energetıka mınıstrligi 4 zańǵa táýeldi aktini qabyldady, onyń ishinde operatordy anyqtaý krıterııleri boıynsha, operatordy anyqtaý týraly, aýksıon ótkizý erejeleri boıynsha jáne jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý jónindegi komıssııa týraly ereje.
"Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly" QR Kodeksine qabyldanǵan túzetýlerge sáıkes mınıstrlik kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýge arnalǵan elektrondyq aýksıondar operatorynyń ınternet-resýrsyn paıdalana otyryp, elektrondyq nysanda aýksıon ótkizý qaǵıdalaryn bekitti.
Energetıka vıse-mınıstri J. Jahmetova habarlaǵandaı, bıýdjet qarajatyn únemdeý maqsatynda qajetti fýnksıonaly bar qoldanystaǵy aqparattandyrý obektilerin (platformalardy) paıdalaný sheshildi. "Kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýge arnalǵan elektrondyq aýksıondar operatoryn aıqyndaý krıterııine" sáıkes elektrondyq aýksıon operatory – jarǵylyq kapıtalyna memleket 100% qatysatyn "Aqparattyq-esepteý ortalyǵy" AQ aıqyndaldy.
Sondaı-aq, Kodekstiń "Kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn alýǵa úmitker tulǵalarǵa qoıylatyn talaptar" 90-babyna sáıkes kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý kezinde jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn satyp alýshy tulǵa:
1) taratý, qaıta uıymdastyrý nemese bankrottyq satysynda bolmaýǵa tıis; 2) salyq jáne bıýdjetke tólenetin ózge de mindetti tólemderdi tóleý boıynsha ótelmegen bereshekteri bolmaýy tıis; 3) kómirsýtekterdi barlaýǵa jáne óndirýge jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn alǵan jaǵdaıda – barlaý kezeńinde jer qoınaýy ýchaskesindegi jumystardyń kólemi men túrleri boıynsha eń tómengi talaptardy oryndaý úshin jetkilikti qarjy qarajaty bolýy tıis.
Kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý jónindegi aýksıonǵa qatysý prosesiniń birinshi kezeńi aýksıon ótkizýge ótinish berýden bastalady. Kodekske sáıkes kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn alýǵa múddeli tulǵa ESQ qoıylǵan aýksıondy ótkizýge ótinishti operator júıesi arqyly quzyretti organǵa beredi. Quzyretti organnyń ótinishti qaraý kezeńi 20 jumys kúninen aspaıdy.
"Oń nátıje bolǵan jaǵdaıda biz ınternet-resýrsymyzda habarlamany jarııalaımyz, onda biz elektrondyq aýksıondy qandaı ýchaskeler boıynsha ótkizýge bolatynyn kórsetemiz, osy ýchaskelerdiń ataýyn kórsetemiz, olardyń koordınattaryn, elektrondyq aýksıondy ótkizý kúni men ýaqytyn kórsetemiz. Sondaı-aq habarlamada biz árbir ýchaske boıynsha bastapqy bonýs pen áleýetti jer qoınaýyn paıdalanýshy úshin qoıatyn sharttardy jazyp beremiz. Bul qazaqstandyq kadrlardy oqytý, ǴZTKJ-ǵa, sondaı-aq jergilikti qamtý boıynsha shyǵyndar", dep túsindirdi J. Jahmetova.
Kelesi kezeń — aýksıonǵa qatysýǵa ótinish berý. Quzyretti organ aýksıondy ótkizý týraly habarlamany jarııalaǵan kezde jer qoınaýyn paıdalanýshynyń aýksıonǵa qatysýǵa ótinish berýi úshin beriletin merzim habarlama jarııalanǵan kúnnen bastap 2 aıdy quraıdy.
"Bul ótinishti bergen kezinde ótinish berýshi qatysý úshin jarna tóleıdi. Bıyl jarna 100 AEK (shamamen 277 myń teńge) quraıdy. Qatysý jarnasy operatorǵa tólenedi, al operator óz kezeginde bul aqshany úsh jumys kúni ishinde memlekettik bıýdjetke aýdarady. Bıylǵy jyly da tólemdi elektrondyq úkimettiń tólem shlıýzi arqyly elektrondyq túrde júrgizýge bolady", dep túsindirdi vıse-mınıstr.
О́tinish berýshi operator júıesi arqyly quzyretti organǵa aýksıon ótkizýge ótinish beredi. Kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýge arnalǵan aýksıonǵa qatysýǵa ótinish quzyretti organǵa kelip túsken kúninen bastap 10 jumys kúni ishinde qaralady. Quzyretti organ ótinish berýshini aýksıonǵa qatysýǵa qabyldaıdy jáne jiberedi ne ótinishti qabyldaýdan bas tartady. Aýksıonǵa qatysýǵa ótinishti qabyldaýdan bas tartý Kodekste kórsetilgen negizder boıynsha ǵana júrgiziledi. Budan keıin aýksıon ótkiziledi.
"Quzyretti organ aýksıonǵa qatysýǵa ruqsat bergen ótinish berýshiler aýksıon zalyna kiredi. Aýksıon aýksıon zalynda qol qoıylatyn bonýstyń bastapqy mólsherin avtomatty túrde ornalastyrý arqyly bastalady. Eger aýksıon ótkiziletin kúni 2 qatysýshydan kem tirkelse, komıssııamen Aýksıon ótpedi dep tanylady. Aýksıon nátıjeleri ol ótkizilgen kúni habarlanady jáne hattamamen resimdeledi", dedi vıse-mınıstr.
Aýksıon nátıjeleri ol ótkizilgen kúni habarlanady jáne hattamamen resimdeledi. Júıe aýksıon aıaqtalǵannan keıin qalyptastyratyn aýksıon qorytyndylary tiziliminiń negizinde kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý jónindegi komıssııanyń sheshimi boıynsha qol qoıylatyn bonýstyń eń kóp mólsherin usynǵan qatysýshy aýksıon jeńimpazy bolyp tanylady. Aýksıon nátıjeleri ol ótkizilgen kúnnen bastap 3 jumys kúni ishinde quzyretti organnyń ınternet-resýrsynda jarııalanady.
"Saýda-sattyqqa shyǵarylǵan 10 ýchaskeniń barlyǵy Qazaqstannyń Atyraý oblysynyń aýmaǵynda ishinara nemese tolyq ornalasqan. Atyraý óńirinen basqa ýchaskeler Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystarynyń shekaralaryna "enedi", dep naqtylady J. Jahmetova.
Jalpy, 2020 jyly Qazaqstanda buryn aıtylǵandaı 10 munaı-gaz jer qoınaýy ýchaskesi elektrondy aýksıonǵa qoıyldy, qol qoıý bonýsynyń jalpy bastapqy mólsheri 400 mln teńge. Qazirgi ýaqytta aýksıonǵa qatysýǵa 30-dan astam ótinish kelip tústi. Kómirsýtekterdi óndirý jáne óndirý úshin memleket usynatyn ýchaskelerdiń jalpy aýdany – shamamen 29 myń sharshy shaqyrym. Aýksıonnyń iske qosylýy týraly aqparat birqatar qazaqstandyq BAQ-ta jáne Reseı, Ýkraına jáne Ázerbaıjannyń aqparattyq resýrstarynda jarııalandy. Aǵymdaǵy jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn alýǵa múddeli tulǵalar aýksıon ótkizýge onlaın rejıminde ótinish bere alady.
"Saýda-sattyq elektrondyq alańda ótedi www.gosreestr.kz. Portaldyń osyndaı aýksıondardy ótkizýde baı tájirıbesi men tájirıbesi bar. Onyń bazasynda búginde 80 myńnan astam saýda-sattyqqa qatysýshy bar. Kodekste jeke jáne zańdy tulǵalardyń — eldiń rezıdentteri men beırezıdentteriniń qatysýy kózdelgenin atap ótkim keledi. Osyǵan baılanysty ótinishterdi berý prosesin avtomattandyrý esebinen bekitiletin qujattardyń kólemi birneshe esege qysqartyldy jáne memlekettik organdardyń ózge de aqparattyq júıelerinen derekterdi suratý múmkindigi iske asyryldy", dep túsindirdi vıse-mınıstr.
Elektrondyq saýda-sattyqty ótkizý 2020 jylǵy 23 jeltoqsanǵa josparlanǵan (qatysýǵa ótinimder 29 qarashaǵa deıin qabyldanady). Bul ýchaskeler birinshi bolyp, olardy ázirleý quqyǵy elektrondyq tásilmen iske asyrylatyn bolady. Osy ýaqytqa deıin aýksıondar "kózbe-kóz" rejımde ótti, qatysýshylarǵa, tipti eger ázirleýge sheteldik kompanııa úmitker bolsa da, aýksıon zaldaryna barý qajet boldy.
Endi karantın jáne kóptegen halyqaralyq áýe reısteriniń alynyp tastalýy jaǵdaıynda saýda-sattyq elektrondyq tásilmen júrgiziletin bolady. Bul memlekettik organdardy da, bıznesti de edáýir operasııalyq shyǵyndardan qutqarady.
Sonymen qatar, Jer qoınaýyn paıdalaný departamentiniń dırektory Qaıyrhan Tutqyshbaev aýksıon sońǵy ret 2018 jyly ótkizilgenin habarlady. Saýda qorytyndysy boıynsha toǵyz ýchaske boıynsha jeńimpazdar anyqtaldy. Qol qoıý bonýsynyń jalpy somasy shamamen 1,5 mlrd teńgeni qurady, 3 myń jańa jumys orny quryldy. Qaıyrhan Tutqyshbaev bıylǵy jyly aýksıonǵa shyǵarylatyn 10 ýchaske boıynsha qorlar memlekettik balansta bekitilmegenin atap ótti.
"Bul ýchaskeler aýksıonǵa bizge kelip túsken ótinimder arqyly shyǵarylady. Sondyqtan búgingi kúni olar memlekettik teńgerimde joq. Eger kelisimshartty alǵan jeke nemese zańdy tulǵa munaı ken ornyndaǵy qorlardy tapsa, onda ony balansqa qoıyp, ony odan ári óndirý úshin kelisimshart jasasýǵa basym quqyq alady", dedi Q. Tutqyshbaev.
Spıkerdiń aıtýynsha, Salyq kodeksine sáıkes alǵashqy qol qoıý bonýsynyń mólsheri formýla boıynsha esepteledi. Eger qor bolmasa, ol 200 AEK quraıdy. Jáne jazylym bonýsy bolyp sanala alady. Energetıka sektoryn sıfrlandyrý Janat Jahmetova QR Energetıka mınıstrliginiń "Sıfrlyq Qazaqstan" memlekettik baǵdarlamasy aıasynda sıfrlandyrý boıynsha qyzmet júrgizip jatqanyn atap ótti.
Jobalardyń biri — jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn elektrondyq formatta berý. Qazir munaı-gaz salasynda jumys júrgizilýde. Munaı-gaz salasynda qazir munaıdy esepke alýdyń aqparattyq júıesin qurý boıynsha jumystar júrgizilýde. Bul óte úlken aqparattyq júıe bolady, onda munaı óndirý, tasymaldaý, óńdeý boıynsha derekterdi sıfrlandyrý josparlanýda. Sondaı-aq energetıka salasy boıynsha basqa da birqatar is-shara ótkiziledi. 2019 jyldan bastap jańartylatyn energııa kózderi boıynsha elektrondyq aýksıon jumys isteıdi. Kelisimsharttar jasasý, osy kelisimsharttarǵa tolyqtyrýlar jasaý, jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn úshinshi tulǵaǵa berý jónindegi qyzmetterdi avtomattandyrý boıynsha jumystar júrgizilýde.
"Energetıka mınıstrligi atqaratyn qyzmetterdiń barlyǵyn derlik biz “Sıfrlyq Qazaqstan” memlekettik baǵdarlamasy aıasynda avtomattandyrýymyz kerek", dedi J. Jahmetova.
Sonymen qatar, energetıka vıse-mınıstri sıfrlandyrý pandemııa kezinde óziniń tıimdiligin kórsetkenin atap ótti.
"Biz bıylǵy jyly, mysaly, Sıfrlyq damý mınıstrliginiń qujat aınalymy boıynsha “jınaq” sheshim engizýiniń arqasynda óz qyzmetkerlerimizdiń 80%-yn qashyqtan jumys isteýge jibere aldyq. Osylaısha biz qyzmetkerlerimizdi qashyqtyqtan jumys isteýge jiberý arqyly qaýipsizdendire aldyq. Biz óz kompanııalarymyz boıynsha da osyndaı jumys júrgizgimiz keledi", dedi J. Jahmetova. Sıfrlandyrýdyń negizgi maqsaty, ásirese, energetıka salasynda, shyǵyndardy ońtaılandyrý jáne munaı óndirý koeffısıentin arttyrý, sol arqyly ónimdilikti arttyrý bolyp tabylady.
Bul rette Energetıka mınıstrligi sıfrlandyrý boıynsha aldyna eki maqsat qoıyp otyr. Bul — fýnksııalar men qyzmetterdi avtomattandyrý jáne jer qoınaýyn paıdalanýshylar men kompanııalarǵa sıfrlandyrýǵa kómek kórsetý.
