Memleket basshysynyń egemen elimizdi órkendetý jolyndaǵy eren eńbegin oı eleginen ótkizgen kezde qoǵam aldynda turǵan mindetterdi belgilep berý oraıyndaǵy dáıektilikti jáne erekshe adamı, qala berdi, azamattyq aqylmandyqty ańǵarmaý múmkin emes. Osyndaı salıqaly sarabdaldyqtyń arqasynda biz táýelsiz, demokratııaly, ınternasıonaldy memlekette ómir súrip kelemiz. Bizdiń saıası hám ekonomıkalyq qyzmetimiz jasampazdyqqa toly, oń órkendermen órnektelgen. Halyqaralyq arenada Qazaqstannyń turaqty, egemen, demokratııalyq el retindegi keskin-kelbeti aıqyndalǵan.
Memleket basshysynyń egemen elimizdi órkendetý jolyndaǵy eren eńbegin oı eleginen ótkizgen kezde qoǵam aldynda turǵan mindetterdi belgilep berý oraıyndaǵy dáıektilikti jáne erekshe adamı, qala berdi, azamattyq aqylmandyqty ańǵarmaý múmkin emes. Osyndaı salıqaly sarabdaldyqtyń arqasynda biz táýelsiz, demokratııaly, ınternasıonaldy memlekette ómir súrip kelemiz. Bizdiń saıası hám ekonomıkalyq qyzmetimiz jasampazdyqqa toly, oń órkendermen órnektelgen. Halyqaralyq arenada Qazaqstannyń turaqty, egemen, demokratııalyq el retindegi keskin-kelbeti aıqyndalǵan.
El Prezıdenti Nursultan Nazarbaev úshin memlekettiń saıası, ekonomıkalyq turaqtylyǵynyń máseleleride, onyń halyqaralyq bedel baǵasyda, sondaı-aq, qazaqstandyqtardyń áleýmettik ál-aýqatynyń máseleleri de birdeı kókeıkesti. Halyq densaýlyǵyn saqtaý júıesi tek damyǵan, únemi jetildirilip otyratyn, salamatty izgilikter men jarqyn keleshekti kózdegen qoǵamda ǵana kemel deńgeıge kóterile alady. Al mundaı qoǵam halyq óziniń beıbit bolashaǵyna senimmen qaraǵanda ǵana, dúnıege esh alańsyz deni saý urpaq ákelip ósirgende ǵana múmkin bolmaq.
Búgingi tańda Qazaqstannyń turaqty damýynyń úsh zor mindetiniń biri ómirdiń ortasha 
uzaqtyǵy deńgeıin ulǵaıtý bolyp tabylady. Álbette, ultty saýyqtyrý negizgi baǵyttardyń jáne soǵan jetý tetikteriniń qataryna jatady. Bul mindet álemniń neǵurlym básekege qabiletti 50 eliniń qoǵamdastyǵyna jedel jyljý jolyndaǵy ekonomıkalyq damýdy shapshańdatýmen, áleýmettik ózgeristermen, bilim berý jáne kásibı kadrlar daıarlaý júıesin jetildirýmen qatar, strategııalyq, jalpyulttyq deńgeıde basymdyq mártebesin alǵan. Bizge, medısına qyzmetkerlerine qazaqstandyqtardyń tán jáne jan saýlyǵy oraıyndaǵy Elbasy qamqorlyǵy ásirese, túsinikti, janymyzǵa jaqyn. Ult densaýlyǵynyń máselesi memlekettik mańyzdy problema sanatyna kiredi. Sol úshin de Memleket basshysy densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa, eń aldymen, halyqtyń salamatty ómir salty úshin jaǵdaılar jasaýǵa úlken kóńil bóledi. Salamatty ómir salty men adamnyń óz densaýlyǵy jolyndaǵy yntymaqty jaýapkershilik qaǵıdaty búginde densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jáne el azamattarynyń kúndelikti ómirindegi memlekettik saıasattyń eń bastysy sanalady.
Almaty – elimizdiń eń iri megapolısi. Munda shoǵyrlanǵan respýblıkalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men ortalyqtarynan qalyspaı qalalyq deńgeıdegi medısına salasy da damyp keledi. Elbasynyń densaýlyq saqtaý salasyna aýdarǵan basty nazarynyń nátıjesinde sońǵy bes jyl bererinde áleýmettik mańyzdylyǵy zor jáne qala turǵyndaryna kórsetiler kómektiń zaman talabyna saı bolýy eskerilgen 18 densaýlyq saqtaý nysany iske qosyldy. Al «100 mektep, 100 aýrýhana» jobasy sheńberinde Almatydaǵy materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıtylǵan, dıagnostıka men emdeýdiń zamanaýı túrleri engizilgen Jedel jáne shuǵyl kómek aýrýhanasy men jaraqattardyń barlyq túrin emdeýge baǵyttalǵan 300 oryndyq №4 kópsalaly aýrýhananyń ashylý saltanatyna Elbasynyń ózi kelip qatysýy Memleket basshysynyń halyq densaýlyǵyna degen kózqarasyn bildirse kerek. Sońǵy ýaqytta qala aýmaǵy artqan saıyn, turǵyndarǵa kórsetiletin medısınalyq kómek te jetildirilip, Alataý jáne Túrksib aýdandarynda emhana qurylystary júrgizildi. Iаǵnı, qala turǵyndaryna bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń der kezinde kórsetilýi uıymdastyryldy.
Balalarǵa kórsetiletin medısınalyq kómekti jetildirý maqsatynda №2 balalar qalalyq klınıkalyq aýrýhanasynyń eski ǵımaratynyń ornyna barlyq zamanaýı tehnologııalardyń talaptary eskerilgen, kúnine 200 balaǵa kómek kórsete alatyn aýrýhana salyndy. Bıylǵy jyly Balalarǵa shuǵyl kómek kórsetý ortalyǵynyń janynan jańa jabdyqtarmen jabdyqtalǵan hırýrgııa ǵımaraty iske qosyldy. Qaladaǵy sońǵy perzenthana budan 30 jyl buryn salynǵandyǵyn eskersek, 2011 jyly paıdalanýǵa berilgen 150 oryndyq Perınatologııa jáne balalar kardıohırýrgııa ortalyǵynyń qatardaǵy perzenthanalardan artyqshylyǵy – ana men bala ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý sharalary barlyq kezeńderde júrgiziledi. Bolashaq ananyń densaýlyǵyn júktilik kezinen qadaǵalaý, 500 gramm jáne odan joǵary salmaqpen týylǵan nárestelerdiń kútimi, júrek aqaýy bar sábılerge kardıohırýrgııalyq operasııalardyń der kezinde jasalýy osy ortalyqta júzege asyrylady.
Elbasynyń tapsyrmasyn basshylyqqa ala otyryp, elimizde medısınalyq uıymdardy qarjylandyrý múmkindikteri de túbegeıli ózgerdi. Smetalyq qarjylandyrý júıesinen medısınalyq qyzmet sapasy men kólemine qaraı qarjylandyrý júıesi engizildi. Jańa júıeniń arqasynda ár medısınalyq uıym sapaly qyzmet kórsetý nátıjesinde eńbeginiń tolyq baǵalanatyndyǵyna kóz jetkizdi. Respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet esebinen densaýlyq saqtaý salasyna bólinetin qarajat sońǵy bes jylda 2,4 esege artty. Eger 2008 jyly qalanyń densaýlyq saqtaý salasyna 22,3 mlrd. teńge qarajat bólinse, 2013 jyly 53,1 mlrd. teńgege arttyryldy. Al qaladaǵy bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý úshin jan basyna shaqqandaǵy soma 541 teńgeni qurap, osy ýaqytqa deıin respýblıka boıynsha eń tómengi deńgeıde qalyp qoıǵan bolatyn. Elbasynyń densaýlyq saqtaý salasyna berilgen baǵyt-baǵdarynyń arqasynda keshendi jan basyna shaqqandaǵy normatıvtiń engizilýine baılanysty 2014 jyldyń 1 qańtarynan árbir qala turǵynyna bólinetin qarajat – 717, al 2015 jyldan bastap 945 teńgege kóterilmek. Iаǵnı, bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kólemine respýblıkalyq bıýdjetten 2014 jyly 2 mlrd. 251 mln., 2015 jyly 3,7 mlrd. teńge bólinedi dep josparlanýda.
Qarajat kóleminiń artýymen qatar, medısınalyq kadrlardyń áleýmettik turaqtylyǵy qamtamasyz etilýiniń, medısınalyq mekemelerdiń zamanaýı ozyq materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtarmen jabdyqtalýynyń arqasynda ınnovasııalyq damytý baǵytynda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizildi. Jalpy, Almaty qalasynda joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq qyzmet túrleri keń kólemde kórsetiledi, jyl basynan beri qaladaǵy klınıkalarda 11 myńǵa jýyq naýqas emdegen eken. Bul – kúrdeli estý qabiletin jaqsartý operasııalary, kohlearlyq ımplantasııa, laparoskopııalyq jáne mıkrohırýrgııalyq operasııalar, býyndy endoprotezdeý (jambas, tize, shyntaq, qol jáne tabannyń maıda býyndary), eresekter men balalarǵa kardıohırýrgııalyq operasııalar. Zamanaýı jedel tehnologııalar engizý de qolǵa alynǵan, ıaǵnı, neırohırýrgııalyq operasııalar; jaraqattar men zaqymdanýlar kezindegi operasııalar: býynǵa operasııa jasaý: búırek, búıir, jambas arterııalaryn taryltý; kómeı jáne uıqy bezi isikteri kezindegi operasııalar qala mamandarynyń kómegimen jasalady.
Máselen, №5 qalalyq klınıkalyq aýrýhana LOR jáne bet-jaq patologııasy boıynsha arnaıy mamandandyrylǵan klınıka bolyp tabylady, klınıkada negizinen jańa jabdyqtardy qoldanýmen joǵary tehnologııalyq operasııalar jasalady. Sapaly skrınıngtik tekserýler júrgizetin zamanaýı gastrofıbroskop, elektrokardıograf osy klınıkada ornatylǵan. Jaqsy tehnıkamen ǵana jetistikterge qol jetkizý múmkin emes. Sondyqtan aýrýhana mamandary Germanııa, Avstrııa, Reseı, Lıtva, Iаponııa, Koreıa, Italııa mamandarymen birlese belsendi jumys atqarady. Tájirıbe almasý nátıjesinde klınıka mamandarynyń biliktiligi únemi joǵarylap otyrady. Elimizde alǵash ret avstrııalyq otolarıngolog mamandarmen yntymaqtastyq ornatylyp, halyqaralyq qarym-qatynastar aıasynda professor K.Bohaım jaqynda klınıkada birneshe kúrdeli operasııalar jasady, operasııaǵa bizdiń mamandar da qatysty. Endi klınıka mamandarynyń K.Bohaım júrgizgen operasııa túrlerin ózderi de erkin jasaı alatynyna senimdimiz.
№7 qalalyq klınıkalyq aýrýhanada ótken jyldan beri týysqandyq transplantologııa arqyly operasııa jasalyp keledi. Atalǵan kezeńnen bastap 40-tan astam týysqandar arasynda búırek transplantasııasy jasaldy, sonyń ishinde Qazaqstanda alǵash ret jasalǵan operasııa quramdas transplantasııa dep atalady, operasııa kezinde búırek jáne uıqy beziniń transplantologııasy júrgizilgen, bir kezeńde eki organdy almastyrýǵa da qol jetkizýge bolatyndyǵyn klınıka mamandary dáleldeı aldy. Osy klınıkada Curve neıronavıgasııalyq júıesiniń jańa medısınalyq quraly paıdalanyla otyryp, mıǵa biregeı kórsetkish neırohırýrgııalyq operasııasy jasaldy.
Qaladaǵy medısına qaýymy maqtanysh tutatyn Kardıologııalyq ortalyqta da klınıkalyq tájirıbege kardıohırýrgııalyq operasııalardyń aýqymdy spektri engizildi. Osy klınıkada jınalǵan jigerli jas komandanyń arqasynda buryn-sońdy josparlaýǵa júrek daýalamaıtyn operasııalar jasala bastady. Mysaly, ústimizdegi jyly alǵash ret Jedel jáne shuǵyl kómek aýrýhanasynda jambas moınaǵy synyǵymen 96 jastaǵy naýqasqa jambas býynyn endoprotezdeý operasııasy sátti jasaldy.
Elbasy ótken jylǵy Joldaýynda medısına salasy mamandaryn daıyndyqtan ótkizý máselesine basa nazar aýdarǵan bolatyn. Budan burynǵy jyldary mamandarymyzdy shetelderge jiberip oqytyp, olarǵa kóp úmit artatynbyz. Árıne, olar sanaýly maman bolǵandyqtan zaman talabyna saı jetistikterge qol jetkizýde, ózinen keıingi mamandar daıyndap, áriptesterimen tájirıbe almasýda azdyq etetin. Qazirgi kezde biz sheteldik mamandardy ózimizge shaqyrýdy qolǵa aldyq. Shaqyrylǵan tanymal, qandaı da baǵytta ózindik salmaǵy bar sheteldik áriptesterimizdiń arqasynda kóptegen mamandarymyz sheberlik-dáriske qatysyp, biliktiligin shyńdaıtyn deńgeıge kóterildi, bul bir jaǵynan ekonomıkalyq turǵydan da tıimdi.
Medısına salasynyń eń mańyzdy kórsetkishi jedel medısınalyq járdem qyzmetimen de baǵalanady. 2012 jyldan qaladaǵy barlyq jedel járdem brıgadalarynyń kólikteri qolaıly marshrýt tańdaý barysynda GPS jáne erneý navıgatorlarymen jabdyqtaldy. Jańa navıgatordy engizý nátıjesinde pasıentke jedel járdemniń jetý ýaqyty 32,5 paıyzǵa qysqardy (15,1 mınýttan 10,2 mınýtqa deıin). Jalpy, jedel járdem qyzmetkerleri úshin árqashanda ýaqyt qymbat, ár mınýt sanaýly. Der kezinde jetken mamandar naýqas ómiriniń arashashysy. Qalanyń jedel járdem qyzmeti tolyq jabdyqtalýymen qatar, myqty mamandarmen de tolyqtyrylǵan.
Almatylyqtardyń densaýlyǵyn qorǵaý maqsatynda Elbasy aldymyzǵa qoıǵan mindetter biz úshin eń basty tapsyrma bolyp tabylady. Aımaqtyń áleýmettik kórsetkishiniń basty ındıkatory jáne almatylyqtardyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan qyzmetimizdiń tıimdiligi qala turǵyndarynyń ómir súrý kórsetkishimen de anyqtalady. Qala boıynsha bul kórsetkish 1 jylǵa uzarǵan, demek 71,61 jastan 72,49 jasqa jetse, áıelder arasynda 76,6 jasty, al er adamdar arasynda 67,6 jasty quraıdy. Bul respýblıka boıynsha salystyrǵanda eń joǵary kórsetkish bolyp esepteledi.
Densaýlyq jáne ómir – adamı qundylyqtar ishindegi asa mańyzdy uǵymdar. Dáriger qaýymyna árbir azamattyń jáne búkil eldiń osynaý baǵa jetkisiz ıgiligin saqtaý oraıynda orasan zor jaýapkershilik júktelgen. Demek, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmalaryna den qoıa otyryp, densaýlyq saqtaý júıesi óz aldyna qoıylǵan mindetterdi sheshý jolynda barsha qajyr-qaıratyn, bilim-biligin jumsaı beredi dep sendire alamyz.
Janat QASYMJANOVA,
Almaty qalalyq densaýlyq saqtaý
basqarmasynyń basshysy.
ALMATY.
