Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ» Fotolar avtory: Maksım Zolotýhın
Sońǵy bes jyldyń kóleminde Almatynyń kórikti oryndaryn tamashalaý úshin álemniń ár túkpirinen keletin týrıster sany 1,4 ese ulǵaıǵan. Statıstıkaǵa sensek, jylyna orta eseppen 400 myńnan astam sheteldik bizdiń ásem qalaǵa taban tireıtin kórinedi. Ishki týrızm boıynsha da kórsetkish jaman emes. El aýmaqtarynan Almaty mańyndaǵy demalys oryndaryna shamamen 900 myńǵa tarta otandasymyz jyl saıyn kelip ketedi. Almaty qalalyq týrızm basqarmasy basshysynyń orynbasary Marat Aınabekov ońtústik astanaǵa at basyn buratyn týrısterdiń jalpy sany 85%-ǵa artqanyn aıtty.
Alaıda ekonomıka sektorynyń ishinde týrızm osy jyly eń kóp zardap shekkeni aıtpasa da túsinikti. Bıyl álem halqy el aralaý bylaı tursyn, indet ilmegine ilinbes úshin óz úıiniń tabaldyryǵynan uzamaýǵa májbúr boldy. Dese de jyldyń alǵashqy bóliginde 278 myń, ekinshi jartysynda 75 myń týrıst Almatyǵa kelipti. Sheteldik týrısterdiń eń kóp aǵyny Reseı, Qytaı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Úndistan, Túrkııa, Ońtústik Koreıa, Ýkraına, Germanııa, Tájikstan azamattaryna tıesili. Bul elderden kelgen týrısterdiń kópshiligi qalaǵa iskerlik sharalarǵa qatysý úshin, endi bir bóligi jeke saparmen kelgen. Ásirese ekskýrsııalyq, taýly jáne oqıǵaly týrızm túrlerine suranys artqan.
– Sheteldik týrıster aǵynyn ulǵaıtyp, qalany halyqaralyq dárejede tanymal etý úshin júıeli jumystar qolǵa alyndy. Marketıngtik ilgeriletý sheńberinde qala jyl saıyn 300 myńnan astam adamdy qamtıtyn 10 iri halyqaralyq týrıstik kórmege qatysady, onda áleýetti áriptestermen birlese otyryp 2000-nan astam kezdesý ótkiziledi. Almaty aglomerasııasynyń týrıstik ónimimen tanysý úshin jyl saıyn sheteldik týroperatorlar, BAQ jáne blogerler úshin aqparattyq jáne baspasóz týrlaryn ótkizemiz. Qalany ınternet keńistiginde ilgeriletý maqsatynda www.visitalmaty.kz resmı saıty ázirlendi. Munda týrıst úshin barlyq qajetti aqparat yńǵaıly formatta shoǵyrlanǵan. 2020 jyldyń 10 aıynyń qorytyndysy boıynsha saıt 300,6 myń ret qaralǵan. Atalǵan platformada ekotýrızmge qyzyǵýshylyq basym. Taý baǵyttaryn abattandyrý jáne sıfrlandyrýǵa erekshe kóńil bólinedi. Sońǵy 3 jylda qalada 26 taý baǵyty abattandyryldy. Osy jyldyń sońyna deıin Úlken jáne Kishi Almaty shatqaldarynda taǵy 10 baǵytty abattandyrý jumystaryn aıaqtaý josparlanýda. Sońǵy 2 jylda qalada álemdik deńgeıdegi 3 qonaqúı ashyldy, – deıdi Almaty qalalyq týrızm basqarmasy basshysynyń orynbasary Marat Aınabekov.
Yńǵaıly servıs qurý maqsatynda 2018 jyly el aýmaǵynda tuńǵysh týrıstik aqparattyq hab ashyldy. Onda Almaty qonaqtary men turǵyndary qalanyń kórikti jerleri týraly aqparat, týrlar boıynsha keńes, jolsiltemeler ala alady. Hab ashylǵan kúnnen bastap 10 myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetilgen. Sonymen qatar týrıster men qala qonaqtaryna qyzmet usynatyn jańa sapar-ortalyqtardyń qurylysy jalǵasýda. Jeke ınvestorlardyń qarajaty esebinen «Aıý-Saı» shatqalynda, sondaı-aq «Gorelnık» jylý kózinde (Ile-Alataý ulttyq parki) sapar-ortalyǵynyń qurylysy bastalǵan. Týrısterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qurylǵan týrıstik polısııa qonaqtarǵa konsýltatıvtik kómek pen zańdy qoldaý kórsetedi.
Qazirgi kezde úıde otyrǵan el turǵyndary aty jaman indettiń ótken shaqta qalýyn, qalypty ómirge tezirek qadam basýdy tilep otyrǵany anyq. Azamattardyń es jınap, etek jıǵan soń jańa saparlar men saıahattar týraly da tolǵanýy qalypty nárse. Degenmen alys shetelder biz úshin kem degende birer jylǵa deıin qoljetimsiz bolmaq. Demek aldaǵy maýsymda ishki týrızmge suranys artatyn tárizdi.
Osy oraıda týrıster sanynyń eselenýi tabıǵı eskertkishter men saıabaqtarǵa túsetin antropogendik júktemege qalaı áser etedi degen zańdy saýal týyndaıdy. Qalypty tepe-teńdikti saqtaý úshin ne isteý qajet? Bul jaıynda «Kazakh tourism» Ulttyq kompanııasynyń Almaty óńirindegi ókildiginiń basshysy Erkebulan Hasenov bylaı deıdi.
– Antropogendik júkteme búkil álem úshin ózekti másele. Bul rette kelesi málimetterdi keltirýge bolady. Qazaqstanda 13 ulttyq park bar, olarǵa jylyna 1,5 mıllıonnan astam adam keledi. Mysaly, Cambridge ýnıversıtetiniń (Ulybrıtanııa) saraptamalyq málimetteri boıynsha, AQSh-taǵy GoldenGate ulttyq parkine jyl saıyn 13,7 mln adam, al Grand Kanonǵa 4,29 mln adam barady. Basqa elder boıynsha da osyndaı statıstıkany keltirýge bolady. Ulybrıtanııadaǵy LakeDistrict ulttyq parkine 10,5 mln, NewFores ulttyq parkine 4,3 mln, Kanadadaǵy SevenMontain ulttyq parkine 9,2 mln adam at basyn tireıdi. Iаǵnı bizdegi kólem óte az. Bul máselede ulttyq parkterge barý tabıǵatqa zııanyn keltirip qana qoımaı, kerisinshe paıda ákeletinin de túsiný mańyzdy. Degenmen tabıǵatty saqtaý – bul tek memlekettiń ǵana emes, eń aldymen týrısterdiń de jaýapkershiligi ekenin túsingenimiz abzal. Týrızm mádenıetin damytý qajet. Bizdiń barlyq ulttyq parkter týrızmdi damytý isine úlken qyzyǵýshylyq tanytady. Alaıda ulttyq parkterdiń aldynda úsh mindet tur – bul bıoalýantúrlilikti saqtaý, ekologııalyq bilim berý nemese aǵartý, sondaı-aq týrızm. Bıologııalyq alýantúrlilikti saqtaý mindeti ǵana az-maz oryndalady. Degenmen keıde ulttyq parkterdiń qyzmetkerleri óz aýmaqtarynda qısynsyz áreketterge jol berip jatatynyn da aqparat quraldarynan ara-tura kórip qalamyz. О́z ýaqytynda Grýzııada eldi tanymal týrıstik baǵyt retinde kórsetetin resýrstarǵa zertteý júrgizildi. Grýzııa tanymaldyǵynyń birden bir sıpaty retinde ulttyq parkter ataldy. Sheteldik mamandardy shaqyrý arqyly aıtarlyqtaı jumys júrgizildi, olar birinshi kezekte ulttyq parkterdi basqarý júıesin ózgertýdi usynǵan. Barlyq ulttyq parkter Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen alynyp, ulttyq parkterdiń Jeke ulttyq agenttigi qurylǵan. Munda negizgi úsh mańyzdy mindet tolyq kólemde jáne halyqaralyq standarttarǵa sáıkes oryndalǵan, – deıdi Erkebulan Hasenov.
ALMATY
