- Andreı Valerevıch, karantındik shekteýler jaǵdaıynda joba osyndaı qysqa merzimde qalaı júzege asyryldy? Investısııalyq qarajat naqty nege baǵyttalǵan, siz jobany júzege asyrýda qandaı sátterdi maqtan tutasyz?
- Kez kelgen jobanyń negizinde qarjylandyrý máselesi jatyr. Eurasian Foods Corporation holdıngi negizgi táýekelderdi óz moınyna aldy, jabdyqqa, tıisti servıstik qyzmetterge bastapqy ınvestısııalardy júzege asyrdy, bul tez bastalý sebepteriniń biri boldy. Jabdyq jetkizýshilerin tańdaý mańyzdy faktor bolyp tabylady. Biz sút salasyndaǵy tehnologııalyq kóshbasshylarmen jumys isteımiz, olar jaýapty jáne tártipke baǵynady, grafıkti saqtaı otyryp qyzmet etedi. Adam faktory da óz rólin atqardy. Zaýyt ákimshiligi sheteldik mamandardyń Qazaqstanǵa tez jáne ýaqtyly kelip, barlyq qajetti máselelerdi memlekettik organdarmen kelisýi úshin úlken kúsh jumsady.
Tartylǵan ınvestısııalarǵa keletin bolsaq, zaýytty modernızasııalaýǵa $12 mln baǵyttaldy, bul – jańa kásiporyndy ashýǵa salynatyn ınvestısııamen salystyrylatyn aıtarlyqtaı soma desek, asyra aıtqandyǵymyz emes. Negizinde, biz is júzinde jańa zaýyt saldyq, kásiporyndaǵy negizgi ınjenerlik qurylymdar men ǵımarattardy qospaǵanda, barlyǵy derlik ózgerdi. Injenerlik ınfraqurylym, kommýnıkasııalar, qosalqy jabdyqtar, árıne, barlyq negizgi jabdyqtar jańartyldy. Aınalym qarajatyn qarjylandyrý da qajet boldy, desek te az dárejede nólden bastap birneshe táýelsiz bólimsheler quryldy. Tehnıkalyq jabdyqtaý deńgeıi boıynsha Eurasian Milk – elimizdegi eń zamanaýı sút óndiristeriniń biri.
Búginde zaýytta sary maı, irimshik óndirisi iske qosylady. Irimshik óndirisi alǵash ret osyndaı joǵary tehnologııalyq deńgeıde iske asyryldy; biz Petropavl zaýytynda Qazaqstanda alǵash ret irimshik óndirý boıynsha joǵary ónimdi jeliniń paıda bolǵanyn maqtan tutamyz. Maqtanýdyń taǵy bir sebebi – biz ekologııaǵa degen qamqorlyqty ekonomıkalyq tıimdilikpen úılestire aldyq. Kez-kelgen irimshik óndirisiniń ereksheligi bul ekologııaǵa qaýip tóndirýinde. Sheshim retinde biz tazartýdyń zamanaýı ádisterin qoldandyq
sondaı-aq, jaqyn arada shıkizatty tereń óńdeý jobasyn iske asyrýdy jáne jalpy tıimdilikti arttyrýdy josparlap otyrmyz.
- Zaýyt qandaı ónim shyǵarady, óndiristiń damýyna qaraı suryptalymdy qalaısha keńeıtý josparlanýda? Eurasian Milk kelesi jyly el naryǵyndaǵy qandaı úlesti alady dep kútilýde?
- Birinshi kezeńniń mindeti – sapaly irimshikter men sary maılardyń turaqty óndirisin jolǵa qoıý. Dál osy azyq-túlik sanattary boıynsha qazaqstandyq naryq ımportqa óte táýeldi: otandyq óndirýshilerdiń sary maı sanatyndaǵy óniminiń úlesi 33%-dan, al irimshik sanatynda – 5%-dan aspaıdy. Zaýyt iske qosylǵannan keıin jylyna 50 myń tonna sút óńdeıtin bolady, daıyn ónim óndirisiniń kólemi jylyna 14,5 myń tonnany quraıdy, onyń 3,5 myń tonnasy – irimshik óndirisi. О́ndiristik qýatqa shyqqan kezde sútti qaıta óńdeý kólemi jylyna 110 myń tonnany quraıdy.
Eurasian Milk eń aldymen jappaı tutyný ónimderin shyǵarýǵa baǵyt alady, eger biz irimshik týraly aıtatyn bolsaq, onda bul reseılik toptyń irimshikteri, «Slıvochnyı», «Smetankovyı», «S toplıonym molokom», ıaǵnı, adamdardyń kún saıyn satyp alatyn ónimderi. Bul – basty maqsat jáne bizdiń osy segmenttegi negizgi básekelesterimiz – Ýkraına, Reseı jáne Belarýs elderiniń óndirýshiler. Teorııalyq turǵydan biz mysaly, kamamber óndirisin ıgersek, Fransııamen jáne Shveısarııamen básekelesip kóre alamyz, alaıda, ekonomıkalyq jaǵdaıdy, halyqtyń satyp alý qabiletiniń deńgeıin jáne básekelestik alańdy obektıvti túrde baǵalaýymyz kerek. Bizdiń negizgi tutynýshymyz sapaly otandyq ónimdi qol jetimdi baǵamen satyp ala alýy kerek jáne bizdiń mindetimiz – osyndaı ónimdi óndirýdi qamtamasyz etý.
Taǵy bir mańyzdy nıýans bul – shynaıy de dámdi sút ónimderin shyǵarýymyz qajet, ıaǵnı ony adamdar kózin jumyp-aq olardy tańdaýy kerek. Qazaqstanda patrıotızm deńgeıi joǵary, adamdar jańa ónimderge qyzyǵýshylyq tanytady, bizdiń mindetimiz – olardyń úmitterin aqtaý. Tehnologııalyq turǵydan biz ol úshin qajettiniń bárin jasadyq: eń úzdik jabdyqtar satyp aldyq, jańa ónimniń reseptýrasyn ázirleý úshin Shveısarııadan, Avstrııadan, Baltyq elderinen mamandardy tarttyq, «mosarella» túrindegi irimshikterdi óndirý jónindegi jumysqa ıtalııalyq sarapshylar kómektesip jatyr, kásiporynnyń ınnovasııalyq zerthanasy eń úzdik reseptýralardy irikteýmen aınalysýda. Sút ónimderiniń dámine súttiń sıpattamalary men sapasy áser etedi, sondyqtan bizge osy baǵytta baıypty jumys qajet. Biz básekelesterdi «soqyr» degýstasııada jeńýimiz kerek, al onyń barysynda tutynýshylar qaı óndirýshiniń ónimin synap kóretinin bilmeıdi. Biz osyǵan qol jetkizbegenshe, mindetimiz sheshilmeıdi.
Naryq úlesine keletin bolsaq, ımport basym bolǵan jaǵdaıda biz barynsha yqtımal taýashany ıelenýge nıettimiz. Muny tehnıkalyq turǵydan jasaýǵa bolady, biraq kóp nárse shıkizattyń sapasyna, ekonomıkalyq tıimdiligine baılanysty. Irimshik pen sary maı segmentinde biz qazaqstandyq naryqtyń kem degende 20%-yn ıelenýdi josparlap otyrmyz, alaıda bul qaı ýaqytta múmkin bolatynyn ázirge aıtý qıyn.
- Ýaqyt óte kele aımaq bıýdjetine aýdarylatyn óndiris pen salyq kólemin ulǵaıtýdy josparlap otyrsyz ba?
- Eurasian Foods Corporation holdıngi elimizdiń eń iri salyq tóleýshileri qataryna kiredi, ótken jyly ol memleket bıýdjetine 9 mlrd. teńgeden astam qarjy aýdardy. Biz úshin basty mindetterdiń biri – jumys isteıtin bıznes, senimdi óndiris qurý. Aımaq pen el úshin bul salyq túsimderiniń ósýin jáne jańa jumys oryndarynyń qurylýyn bildiredi. Bir kezderi biz kásiporynǵa ol bankrotqa ushyraǵan kezde keldik, al búginde munda 150 adam jumys isteıdi. Buǵan qosa, kez kelgen turaqty qyzmet etetin kásiporyn aralas salalarda jumyspen qamtýdyń ósýin árdaıym qamtamasyz etedi: tehnıkaǵa qyzmet kórsetý jónindegi mamandar, shıkizat jetkizýshiler jáne t.b. Sondyqtan osyndaı aýqymdy jobany iske qosý – óńir ekonomıkasyn turaqtandyrýǵa qomaqty úles.
- Zaýytta jumysqa ornalasý úshin qandaı biliktilikke ıe bolý kerek? Eurasian Milk qyzmetkerleriniń kásiporynda qosymsha oqýdan ótý múmkindigi bola ma?
- Kásiporyn shtaty tolyǵymen jańa qyzmetkerlerden turady jáne jumysqa ornalasýǵa nıet bildirýshiler áli de kóp, biraq bilikti mamandarǵa degen tapshylyq joq emes, olar – retteýshiler, mehanıkter, baqylaý-ólsheý aspaptary boıynsha mamandar. Mundaı mamandar naryqta bar, alaıda zamanaýı jabdyqta jumys isteý úshin olar biliktiligin arttyryp, qosymsha oqýdan ótýi kerek. Tıisti baǵdarlamalar bizdiń jabdyqtardy jetkizýshi seriktesterimizde de, eńbek ujymdaryn qurýda baı tájirıbesi bar Eurasian Foods Corporation holdınginde de bar.
Eurasian Milk qyzmetkerleri óz tájirıbelerimen bólisip, jergilikti ýnıversıtetterdiń biriniń stýdentterine irimshik jasaý kýrsyn oqıdy, JOO bitirgen soń túlekter alǵan bilimderin bizdiń zaýytta da qoldana alady. Bolashaqta biz bilim berý mekemelerimen ózara is-qımyldy keńeıtýdi josparlap otyrmyz, óıtkeni adamdardyń kásipti tezirek ıgerýi jáne óndiristi kórýge múmkindigi bolýy úshin qoldan keletinniń bárin jasaý bizdiń múddemiz úshin qajet.
Sút fermalarynda jumys isteý úshin mamandardy daıarlaý da mańyzdy; mundaı mamandardyń tapshylyǵy qazir bar jáne aldaǵy jyldary seziletin bolady. Bolashaqta zaýyttyń qýattylyǵy 6-8 zamanaýı iri fermalardan shıkizatty qabyldaý úshin jetkilikti bolady. Reseılik jáne belarýstik standarttarǵa sáıkes, kem degende 1200 saýyn sıyry men jalpy tabyndaǵy 3000 bas mal ónerkásiptik sút óndirisi úshin qolaıly bolyp sanalady. Bir iri fermanyń qurylysyna 8-10 mıllıon eýro ketedi, al qazir soltústik aımaqta mundaı fermalar is júzinde joqtyń qasy. О́tken jyly memleket basshysy Soltústik Qazaqstandaǵy óndirýshilerdiń sút óńdeý salasyndaǵy ustanymyn kúsheıtýdiń qajettiligi týraly aıtty, bul bastamany SQO ákimdigi de, EFC holdınginiń basshylyǵy da qoldady. Eger ýaqyt óte kele osy jumystyń nátıjesinde óńirde iri sút fermalary paıda bolsa, olar úshin qazirgi zamanǵy jabdyqta jumys isteı alatyn mamandarǵa degen suranys ta týyndaıdy.
- Siz fermerlermen qarym-qatynas ornatýdy qalaı josparlap otyrsyz? Jemshóp bazasyn damytý úshin qandaı qadamdar jasaý josparlaryńyzda bar, óıtkeni súttiń sapasy da osyǵan baılanysty emes pe?
- Súttiń ózindik qunynda jemshóptiń úlesine shamamen 60% tıesili (bul, árıne, shamamen alynǵan san jáne barlyǵy naqty jaǵdaılarǵa baılanysty), sondyqtan jalpy bıznes, túliktiń densaýlyǵy, shıkizattyń sany men sapasy jemshóptiń qanshalyqty teńgeriletinine baılanysty. О́ńirde osy baǵytta tabysty jumys istep jatqan fermerler bar. Biz halyqaralyq kompanııalarda jumys tájirıbesi bar mamandardy tarttyq, olar SQO, Aqmola, Qostanaı oblystary jaǵdaıynda ósirýge bolatyn jemshóptiń ońtaıly kólemi men sapasy anyqtalatyn ıdealdy fermanyń shartty jobasyn jasaıdy. Biz sapaly sút alý úshin qoldanýǵa bolatyn ósimdikterdiń ońtaıly túrleri men tehnologııalary týraly málimetter alamyz. Sonymen qatar, taýarly sút óndirýge baǵyttalǵan mal tuqymdary bar, biraq kez-kelgen tuqym osy aımaqta berilýi nemese ekonomıkalyq turǵydan qamtamasyz etilýi múmkin jemshópke sáıkes kele bermeıdi, sapaly mal satyp alýda da problemalar bar. Biz tuqym, tabıǵat jáne jemshóp óndirýdiń ońtaıly ózindik quny arasynda tepe-teńdik tabýymyz kerek. Bul máselede biz fermerlermen dıalogqa senemiz. Biz birneshe fermalarmen baılanys ornattyq, jáne olarmen jumys jasaýda biz ońtaıly sheshim izdeımiz, al oń nátıjeni basqa fermalarǵa nasıhattaımyz.
Satyp alýshy aqshamen daýys beredi, eger bizdegi baǵa Belarýstegiden bir jarym ese qymbat bolsa, biz adamdardy irimshigimizdi alýǵa kóndire almaımyz. Nátıjesinde, elden óte kóp aqsha ketedi, osy rette bári jemshóp birligi, durys tańdalǵan mal basy, veterınarlyq qyzmet kórsetý qyzmeti, daıyn ónimdi durys jınaý sııaqty asa mańyzdy emes máselelerden bastalady. Bizdiń birinshi kezektegi mindetterimizdiń biri – óndiristiń barlyq kezeńderinde ózindik qundy tómendetý jáne tehnologııalyq turǵydan alǵanda, biz ony sheshý úshin barlyǵyn jasadyq. Fermerler tarapynan qarama-qarsy qozǵalystar, olardyń ózgerister men jaqsartýlarǵa mentaldy daıyndyǵy, ashyqtyq, azyqtandyrý tásilderin, veterınarııadaǵy jańa qyzmetterdi tutynýdaǵy ózgeristerdiń qajettiligin túsiný qajet. Eger fermer munyń bárin qabyldaı alsa, al biz osynyń bárin seriktestikte júrgizýge tyryssaq, osyndaı ózara árekettesýdi kúsheıtip, basqalarǵa nasıhattaýǵa tyrysamyz.
- Sizdiń oıyńyzsha, sút salasy neǵurlym tıimdi jumys isteýi úshin memleket qandaı kómek kórsetýi tıis?
- Búgingi jaǵdaıda memleket salany sýbsıdııalaý arqyly kóp kómektesedi, biraq meniń oıymsha, bul – ýaqytsha sheshim. Memleket sheksiz kómektesýge tıis emes, onyń mindeti – bıznesti belgili bir deńgeıge deıin kóterý. Sondyqtan men bastapqy ınvestısııaǵa baılanysty bir rettik kómektiń jaqtaýshysymyn. Halyqaralyq tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, eger memleket qarajat salýmen baılanysty bastapqy táýekeldi ózine qabyldaıtyn bolsa, onda bızneske kóbirek qyzyǵýshy adamdar barady. О́z kezeginde, memleket senimdi seriktespen jumys jasaıtynyna, aqsha bosqa aýaǵa ketpeıtinine senimdi bolýy kerek.
- Eger ońtaıly shıkizat bazasyn qurý boıynsha kúsh-jiger nátıje berip, qazaqstandyq fermerler kóp mólsherde jaqsy sút óndiretin bolsa, ony sizdiń básekelesterińizge emes, dál Eurasian Milk-ke tapsyratynyna senimdisiz be?
- Joǵary sapaly tehnologııalyq óńdeýdiń bolýy shıkizatqa, ıaǵnı sútke uzaq merzimdi aqy tólenetin suranysty týdyrady, nátıjesinde sapaly sút óndirý kólemi ulǵaıady. Durys básekelestik– oń jáne qajetti dúnıe, ol salanyń damýyn yntalandyrady, naryqtyq ekonomıkanyń rettelýin belgileıdi. Básekelestikte tehnologııa, marketıng jáne sapa jeńedi. Eger de sen osy quramdastardyń bárinde myqty bolsań, eger kásiporynda jaqsy jabdyq ornatylǵan bolsa, ekonomıka men naryqtyq jaǵdaılar arasynda teńgerim bolsa, eger sen jetistikterińdi joǵaltpasań, ónimniń túr-túrin keńeıtý jáne sapasyn jaqsartý boıynsha únemi jumys isteseń, onda básekelestikte alda bolý ábden múmkin. Biz Eurasian Milk-te álemniń kez kelgen núktesindegi kompanııalarmen tehnologııalyq sáıkestik pen básekege qabilettilik úshin jaqsy negiz qurdyq. Úsh-tórt jyldan keıin biz shıkizat jetkizýshileri men básekelesterden kompanııanyń búkil qurylymynyń úılesimdi jumys isteýinde de, ónimniń dáminde de kem túspeımiz dep oılaımyn.
