Otandyq ǵalymdar sımýlıator oılap tapty

Nazarbaev Ýnıversıtetiniń Aqyldy júıeler jáne jasandy ıntellekt ınstıtýtynyń (ISSAI) ǵalymdary pandemııamen kúrestegi eń tıimdi tásil­der­diń biri – halyqty jappaı testileý jáne baılanysta bol­ǵan adamdardy anyqtaý ekenin aı­qyndady.

Zertteýler barysynda zert­­­teýshiler baılanysta bol­ǵan adamdardy baqylaý úshin ar­naıy mobıldik qosym­sha­ny paıdalaný qatań shekteý sharalaryn qoldanbaı-aq, koro­na­vırýstyń taralýyn tejeýge bolatynyn anyqtady. Osyny anyqtaý úshin ǵalymdar ózderi oılap tapqan jańa tásildi – bólshekterge negizdelgen COVID-19 sımýlıatoryn qol­dan­dy. Bul 2D kartasy, onda adam­dar usaq bólshekter tú­rinde usynylǵan. Karta adam­­dardyń ornalasqan jerin, qozǵalý jyldamdyǵy men epıdemııalyq mártebesin es­ke­redi. Sonymen qatar ol adamda arnaıy mo­bıl­­dik qosymshanyń bar eke­nin kór­setedi, vırýsty juq­­tyr­ǵan adam­men baılanys sal­dary týra­ly habarlaıdy, sondaı-aq COVID-19 testileý nátıjesin kórsetedi.

Model vırýsty juqtyrǵan jáne deni saý adamdardy ár­túr­li tústermen kórneki túrde kór­setedi. Adamdar epı­de­mııa­lyq jaǵdaıǵa (densaýlyq jaǵ­da­ıyna) baılanysty ártúrli sanattarǵa bólinedi. Bul aza­mat­­­tarǵa 2D kartada vırýs­ty juqtyrǵandardyń jáne de­ni saýlardyń jalpy sanyn ba­qy­laýǵa, ınfeksııanyń taralý jyldamdyǵyn qadaǵalaýǵa, sondaı-aq qabyldanǵan shara­lar­dyń tıimdiligin naqty túsi­ný­ge múmkindik beredi.

О́z zertteýlerinde ǵalymdar kók­temde Italııada COVID-19 epı­sentrine aınalǵan Lom­bar­dııa aımaǵyndaǵy Lek­ko provınsııasynyń naqty má­li­­metterine negiz­del­di. In­fek­­sııanyń taralý ssena­rıı­le­rin modeldeý barysynda ǵalymdar eki qarapaıym sharany – vırýsty juqtyrǵan adamdardyń baılanysyn baqy­laý jáne halyqty jappaı tes­ti­leýdi birlese qoldaný aýrý men ólim-jitimdi edáýir tómen­de­tetinin anyqtady.