«Eńbek rezervteri» ortalyq keńesinde eńbek etip júrgen kezderi Sultan Abdýlulynyń bapker retinde baǵy jandy. 1981-91 jyldar aralyǵynda ol aıtýly uıymda aǵa jattyqtyrýshylyq qyzmet atqardy. Dál sol tusta Bolat Temirov, Nurlan Kópjasarov, Qanatbek Shaǵataev, Nıkolaı Kýlpın, Myrzaǵalı Aıtjanov, Mıhaıl Iýrchenko, Arkadıı Topaev, Nurjan Smanov, Esbolat Nurmanov, Nurlan Qalybaev, Talǵat Túsipov, Vasılıı Jırov, Bolat Nııazymbetov jáne taǵy basqa saıypqyrandar baıraqty básekelerde tabysty óner kórsetti. Keıinnen olardyń aldy Olımpıada oıyndary men álem chempıonattarynda atoı salsa, ózgeleri túrli halyqaralyq dodalarda daralandy.
1991 jyly el sportynyń tizginin ustaǵan azamattar Sultan Kostoevty Qazaqstannyń jastar quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy etip taǵaıyndady. Jalyndap turǵan jigitterdi ol san márte álem birinshiligine bastap apardy. Sol komandalar sapynda óner kórsetken jerlesterimizdiń birazy keıinnen dúnıejúzilik deńgeıde moıyndalǵan marqasqalarǵa aınalsa, endi birazy eresekter dýyna qosyla almaı, qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdy. Nege? Nelikten? Úlken rıngte ózderin túbegeıli moıyndatý úshin olarǵa ne kedergi boldy? Mine, Sultan aǵamen bolǵan áńgime barysynda osyndaı sansyz saýalǵa jaýap alýǵa tyrystyq. Endi osy jarystarǵa ret-retimen toqtalaıyq...
1994 jyly. Qazaqstan quramasy jastardyń álem birinshiliginde alǵash ret boı kórsetti. Ystambulda ótken jarysta jerlesterimizge bes qola medal buıyrdy. Jeńis tuǵyryna kóterilgen sol saıypqyrandardyń ekeýi ǵana keıinnen ulttyq komanda bapkerleriniń nazaryna ilikti. Atap aıtsaq, 67 kılo salmaqtaǵy Danııar Muńaıtpasov Azııa chempıonatynyń kúmis júldegeri atanyp, 2000 jyly Sıdneı Olımpıadasynda baq synady. Jasyl qurlyqta ol shırek fınalǵa deıin jetti. 63,5 kılo salmaqtaǵy Asan Seksenbaev AQSh-ta ótken Muhammed Álıdiń týrnırinde top jaryp, sań myń kórermendi tamsandyrdy. Alaıda keıinnen ol qarqynyn báseńdetip alyp, kórermender nazarynan tys qaldy. Al Aleksandr Soı (54 kılo), Talǵat Qalımov (60 kılo) jáne Rýslan Zýmaevtyń (81 kılo) odan keıingi taǵdyry beımálim.
Sultan aǵa: Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary kóp qıyndyqty bastan keshirdik. Birinshiden, shetelde bizdi eshkim tanymaıdy. Álem kartasynda Qazaqstan dep atalatyn irgeli memlekettiń bary jaıynda kópshilik beıhabar. Ekinshiden, AIBA sekildi beldi uıymda ádildik úshin kúresip, bizge arasha túsetin eshkim bolmady. Sol sebepti de tóreshiler tarapynan kóp tepirish kórdik. Túrkııada keminde eki altyn alýǵa kúsh-jigerimiz jetetin edi. Alaıda biraz órenimiz qıturqy oıynnyń qurbany boldy. Jeńis tuǵyryna kóterilgen jigitterdi aıtpaǵanda, júldesiz qalǵandardyń ózderi de óte jaqsy judyryqtasty. Máselen, Rýstem Tursynhanov (81 kılo) bolashaq Olımpıada chempıony, kásipqoı bokstyń shoq juldyzy Vladımır Klıchkodan nebary eki upaı aırymashylyǵymen utyldy. Qarsy kelgenderdi jaıpap kele jatqan Ersin Jaılaýov (48 kılo) pen Vıacheslav Býrbany (71 kılo) tóreshiler toqtatty.
1996 jyl. Bostandyq aralyna sapar shekken jerlesterimiz qos júldeni enshiledi. 60 kılo salmaqtaǵy Batyrhan Jaqsybaev kúmis medal alsa, 51 kılo salmaqtaǵy Quralbek Buqarov qolaǵa qol sozdy. Olardyń ekeýi de sheshýshi tusta rıng qojaıyndaryna ese jiberdi. Atap aıtsaq, Batyrhan fınalda Rıchard Vaılandtan (15:22), al Quralbek jartylaı fınalda Stalın Lopes Kabreradan (4:16) utyldy.
Kýbada jeńis tuǵyryna kóterilgen qos bylǵary qolǵap sheberiniń jolyna barsha qazaq jankúıerleri úlken úmitpen qarady. О́ıtkeni, olar daryndy ári qarymdy edi... Biraq ekeýi de qurlyqtyq deńgeıdegi jarystardan ary asa alǵan joq. Qapııada kózinen jaraqat alǵan Quralbekke dárigerler boksty doǵarý qajettigi jaıynda keńes berdi. Sóıtip, jalyndap turǵan shaǵynda syrminez saıypqyran saptan shyǵyp qaldy. Osy jaısyz jańalyqty estigen kezde biz «Sıdneı seniń Olımpıadań edi» dep qalam terbegen edik. Bul maqala ǵasyrlar toǵysynda «Egemen Qazaqstan» gazetiniń betinde jaryq kórdi. Al Batyrhan Sıdneıdegi oıyndarǵa qatysýǵa talpynyp kórdi. Alaıda bul áreketinen eshnárse shyqpady. Odan keıin biraz ýaqyt kásipqoı rıngte óner kórsetti. Kóp uzamaı otbasylyq jaǵdaıyna baılanysty, bylǵary qolǵabyn shegege ildi.
Sultan aǵa: Bostandyq aralynyń halqy boksty erekshe qasterleıtini barshaǵa málim. Tipten, memleket basshysy Fıdel Kastronyń ózi asa iri jarystardy tapjylmaı tamashalaıdy. Osynyń ózi kóp jaıtty ańǵartsa kerek. Sondyqtan da aıtýly memlekette jergilikti boksshy tek uryp jyǵý kerek. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, «tóreshi meniń qolymdy kóteredi» dep dámelenbeı-aq qoı. 1996 jyly dál solaı boldy. Gavanada Buqarov qarsylasyn qýyp júrip sabady. Biraq jeńis Vaılandtyń enshisine jazyldy. Jaqsybaev ta jaqsy judyryqtasty. Qazylar taǵy da ádildikti belden basty. Gavanaǵa ýaqyt oza álem chempıony atanǵan Galıb Jafarov ta barǵan. 54 kılo salmaqta kúsh synasqan ol barlyq qarsylasyn jaıpap kele jatqan edi, shırek fınalda tóreshiler kópe-kórneý qııanat jasady. О́ıtkeni, ýkraınalyq Evgenıı Bogdandy jeńse, jartylaı fınalda jerlesimizdiń joly Pavel Peres Mırabalmen qıysatyn edi. Al jalyndy Jafarovtyń jergilikti boksshyny sabap tastaıtynyna jarys qojaıyndarynyń esh kúmáni bolmady. Sol sebepti de olar Galıbti sol mejede toqtatty.
1998 jyl. Argentınaǵa attanǵan jas órenderdiń barlyǵy da naǵyz «sen tur, men ataıyndar» edi. Keıinnen olardyń deni ulttyq qurama sapynda jasyndaı jarqyrady. Sultan Kostoev jetekishilk etken komanda Býenos-Aırestegi jarysty 1 altyn, 2 kúmis jáne 3 qolamen qorytyndylady. 51 kılo salmaqtaǵy Serik Eleýov barlyq qarsylasyn bet qaratpaı utyp, álem chempıony atandy. Qaraǵandylyq qyran fınalda Georgıı Balakshındi 7:0 esebimen oısyrata utty. Reseı boksshysy keıinnen Belfastaǵy álem chempıonaty men Beıjińdegi Olımpııa oıyndarynyń qola júldegeri, Eýropanyń úsh dúrkin chempıony atandy.
54 keli salmaqtaǵy Bekzat Sattarhanov jáne +91 kılo salmaqtaǵy Pavel Storojýk kúmis medaldi moıyndaryna ildi. Shırek fınalda qandasymyz keleshekte Olımpııa oıyndary men álem chempıonattarynyń eki dúrkin jeńimpazy, qazirgi kezde kásipqoı rıngtiń kókjalyna aınalǵan kýbalyq Gılermo Rıgondo Orısti 5:1 esebimen utty. Fınalda Bekzat ýkraınalyq Servın Sýleımanovty jaqsylap turyp sabaǵanymen, tóreshiler taǵy da teksizdik tanytty. Aman Batyrbaev (48 kılo), Baýyrjan Qaıyrmenov (75 kılo) jáne Oljas Orazalıev (81 kılo) qola medaldi ıelendi.
57 keli salmaqta qolǵap túıistirgen Nurjan Kárimjanovtyń da jeńis tuǵyryna kóterilýine barlyq múmkindigi boldy. Ekinshi aınalymda ol argentınalyq Israel Gektor Perespen kúsh synasty. Birinshi raýnda qazaq jigiti qarsylasyn bas kótertpeı tómpeshtep, edáýir upaı aıyrmashylyǵymen alda kele jatty. Sol mezette elektr jaryǵy óship qalyp, búkil kompıýter isten shyqty. Kóp uzamaı tehnıka qaıta qalpyna keldi. Biraq qandaı «sıqyrdyń» baryn bilmeımin, áıteýir Kárimjanovtyń jıǵan upaılarynyń barlyǵy da bir mezette joıylyp ketti. Odan keıin de bizdiń boksshy Peresti aýyr soqqylardyń astyna aldy. Alaıda jeńis jergilikti boksshynyń enshisine jazyldy. Aqyry dál sol jigit argentınalyq komanda sapynan jalǵyz ózi chempıondyq ataqqa ıelik etti.
Sultan aǵa: Toqsanynshy jyldardyń sońynda maǵan osyndaı keremet boksshylardy baptaý baqyty buıyrdy. Sol kezeńde jastar quramasy sapyna qosylǵan órenderdiń barlyǵy da saıdyń tasyndaı julqynyp turǵan jigitter edi. Keleshekte olar otandyq boksymyzdyń maqtanyshyna aınaldy. Máselen, Býenos-Aıreske sapar shekken 11 boksshynyń úsheýi arada eki jyl ótkennen soń Olımpııa oıyndaryna qatysty. Sıdneı saparynan Bekzat Sattarhanov chempıondyq ataqpen oralsa, Nurjan Kárimjanov pen Oljas Orazalıev shırek fınalǵa deıin jetti. 2004 jyly Afıny Olımpıadasynda Serik Eleýov qola medaldi ıelendi. Odan bólek, Nurjannyń Azııa chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy degen ataqtary bar. Oljas álem kýbogy jolyndaǵy jarysta jasyndaı jarqyrady. Aman Batyrbaev pen Pavel Storojýk ta birer jyl ulttyq qurama sapynda óner kórsetip, birqatar halyqaralyq týrnırlerde oljaǵa keneldi. Rasynda da, men baptaǵan komandalar arasyndaǵy eń juldyzdysy dál osy qurama boldy.
2000 jylǵy álem birinshiligin Býdapesht qalasy qabyldady. Biraq ol quramaǵa Sultan Kostoev emes, Asqarbek Ǵazızov jetekshilik etti. Majarstannyń bas shaharynda – Gennadıı Golovkın (63,5 kılo) bas júldeni oljalasa, Berik Serikbaev (48 kılo), Ulan Saýytbaev (54 kılo) jáne Rýstam Irgebaev (+91 kılo) qolaǵa qol sozdy. GGG degen laqap atpen tanylyp, búgingi tańda kásipqoı rıngtiń shoq juldyzyna aınalǵan otandasymyz sheshýshi tustarda reseılik Evgenıı Pýtılov pen kýbalyq Maıkl Perestiń eki aıaǵyn bir etikke tyqty. Jartylaı fınalda Berik bolgarııalyq Sálim Sálimovten, Ulan reseılik Murat Hrachev jáne Rýstam grýzııalyq Gaga Bolkvadzege jol berdi.
Býdapeshte qazaq boksynyń bolashaq juldyzdary – Baqtııar Artaev (67 keli) pen Beıbit Shúmenovtiń de (75 keli) óner kórsetkenin aıta ketýge tıispiz. Sol jarysta olardyń aıy ońynan týmady. Baqtııar belarýssııalyq, Beıbit amerıkalyq órenderden utyldy. Biraq ózderiniń jankeshtiligi men tabandylyǵynyń arqasynda araǵa jyldar salyp, ekeýi de bıik-bıik tuǵyrlardan qol bulǵady. 2004 jyly Baqtııar Olımpıadada bas júldeni oljalaýmen qatar eń úzdik boksshyǵa tıesili Vel Barker kýbogyn ıelendi. Eki ret álem chempıonatynda qola júldeger atandy. Al Beıbittiń esimi kásipqoılar arasynda álem chempıony atanǵan tuńǵysh qazaq boksshysy retinde tarıhta qaldy.
2002 jyl. El quramasynyń tizginin qaıta ustaǵan Sultan Kostoev óz shákirtterin Bostandyq aralyndaǵy Santıago de Kýba qalasyna bastap apardy. Aıtýly dodada 63,5 kılo salmaqtaǵy Qanat Ilııasovtyń baq juldyzy janyp, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Asa shıelenisti ótken aqtyq saıysta Qanat jergilikti boksshy Vıler Kınonezdi qapy qaldyrdy. Fınalda taǵy qos jerlesimizdiń joly Kýba qabyldandarymen qıysty. Dmıtrıı Gotfrıd (75 kılo) Osmaı Okostadan, Erbol Babaev (+91 kılo) Iаsmanı Peresten jeńildi. Al Aleksandr Nılga (91 kılo) qola medaldi enshiledi.
О́kinishke qaraı, joǵaryda esimderi atalǵan bylǵary qolǵap sheberleriniń eshqaısy eresekter dodasynda kúlli qazaqstandyq jankúıerler armandaǵan asýlardy baǵyndyra almady. Tarqatyp aıtsaq, Erbol Babaev 2003 jyly Bangkoktaǵy álem chempıonatynda shırek fınalǵa deıin jetti. Sodan keıin qazaqtyń nar tulǵaly jigittiiń sharshy alańdy shaıqaǵan sátin kórmedik. Dmıtrıı Gotfrıd pen Aleksandr Nılganyń alǵashqy aıaqalystary táýir edi. Desek te olar da halyqaralyq týrnırlerde júlde alýmen shekteldi. Aıryqshy úmit Qanat Ilııasovqa artyldy. Tórtkúl dúnıeniń teńdessiz jastary bas qosqan jarysta top jarǵan qandasymyz eresekter dýyna qosylǵanda tosylyp qaldy.
Sultan aǵa: Qanshama daryndy jastardyń ulttyq qurama sapyna qostyq. Ýaqyt oza solardyń deni asa iri baıraqty básekelerde teńdessiz ónerimen kózge túsip, memleket maqtanyshyna aınaldy. Árıne, ol sportshylarǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq. Sonymen qosa, eresekter rınginde ózderin moıyndata almaı, qalyń toptyń arasynda qalyp qoıǵandary qanshama?! Bozbala shaqtarynda komanda sapyna qabyldaǵanymda olardyń bolashaǵy jarqyn bolatynyna jeke óz basym qylaýdaı da kúmán keltirmedim. Bir ókinshitisi, jastar arasynda jasyndaı jarqyraǵan jigitter eresekter dýyna qosylsa, qumǵa sińigen sýdaı joq bolady da ketedi. Onyń barlyǵy óz bapkerlerimizdiń bilimderiniń taıazdyǵy jáne biliktiliginiń tómendigi saldarynan. Tek aqsha taýyp, abyroı jııýdy ǵana oılaıtyn jattyqtyrýshylarǵa ulttyq namys pen patrıottyq sezim degen qasterli uǵymdardyń quny kók tıyn. Ondaı pysyqaılar áli de aramyza órip júr. Dáp qazir eshkimniń atyn atap, túsin tústegim kelmeıdi. Osy maqalany oqyǵandar, kimder jaıynda aıtyp otyrǵanymdy ózderi de túsiner.
2004 jyl. Jastar arasyndaǵy álem birinshiligi Ońtústik Koreıada uıymdastyryldy. Bul jarysta úsh qolany qorjynǵa saldyq. Sol júldeniń ıegerleri – Eldos Saıdalın (51 keli), Erkebulan Jumanbaev (57 keli) jáne Vladımır Ýlıanov (64 keli). Bulardyń eshqaısyna Olımpıada jáne álem chempıonattarynda baq synaý baqyty buıyrmady.
Joǵarydaǵy jaǵdaı otandyq bokstyń basy-qasynda júrgen azamattardy qanaǵattandyrmasa kerek, Sultan Kostoev óz qyzmetinen bosap, elimizdiń kadetter komandasynyń tizginin ustady. 2006 jyly Túrkııanyń Ystambul qalasynda ótken álem birinshiliginde Danııar Eleýsinov (46 kılo) pen Nurbolat Jarmanovtyń (60 kılo) teńdessiz ónerine qulshyna qol soqtyq. Qos qandasymyz bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Erlan Seıdalıev (75 kılo) kúmispen kúptelse, Merjan О́zin (48 kılo), Aıǵalı Eralıev (52 kılo) jáne Muqash Túlkenov (80 kılo) qola aldy. Osy saıypqyrandar arasynan eresekter dýynda Danııar Eleýsinov qana atoı salyp, Olımpıada jáne álem chempıony, Azııa oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy atandy. Bul kúnderi ol AQSh-ta kásipqoı rıngte shaıqap júr. Nurbolat Jarmanov ta jaman judyryqtasqan joq. Al ózgeleri odan keıin múlde kórinbeı ketti.
2011 jylǵy álemdik dodany Astana qalasy qabyldady. Qazaq jerinde tuńǵysh ret uıymdastyrylǵan jarysta Bekjan Kibitqalıev (54 kılo) chempıondyq tuǵyrǵa kóterilse, Dıdar Tólegen (+80 kılo) fınalda utyldy. Aıan Qalıbekov (60 kılo), Qaıyrkeldi Dáýitbek (63 kılo) jáne Asqar Dúısáli (45 kılo) úshinshi orynǵa taban tiredi. Eresekter dýyna qosylǵannan keıin bul boksshylardyń birde-bireýi kóńil kónshiterlik nátıje kórsete almady.
Sultan aǵa: Árıne, óz elimizde ótken jarysta budan da jaqsy nátıje kórsetýge tıis edik. Biraq balaqtan tartyp, aıaqtan shalǵandar kóp boldy. Jaý alystan kelgen joq. Barlyǵy da osy salanyń basy-qasynda júrgen óz azamattarymyz. Bárin basynan baıandasaq, 2006 jyly Túrkııada ótken álem birinshiligenen keıin meni qyzmetten alyp tastady. Sodan biraz ýaqyt úıde jumyssyz jattym. Qınalǵan sátte qazaqtyń batyr uly Dáýlet Turlyhanovtyń qol ushyn berip, inilik izet kórsetkenin aıta ketken abzal. Al 2011 jyly dál álem birinshiligi qarsańynda Qazaqstannyń kadetter quramasynyń tizginin qaıta ustadym. Endi bárin jańadan bastaýǵa týra keldi. Túrli jarystarda kózge túsken balǵyn bylǵary qolǵap sheberleri arasynan eń úzdikterin iriktep aldym. Olardyń jaqsylap turyp baptadyq. Jas órender jaýapty jarysqa jaqsy babynda keldi. Astanada keminde úsh chempıon shyǵaratyndaı múmkindik boldy. Biraq meniń bul qyzmetke qaıta kelýim kóp adamǵa unamasa kerek, olar qıturtqy áreketterge bardy. Meniń abyroıymdy tógý úshin tóreshilermen kelisip, óz órenderimizdi qurbandyqqa shalýdan tartynbady. Sonyń kesirinen birqatar jalyndap turǵan jastar kózdegen maqsatyna jete almady. Osyndaı opasyzdyqqa qalaı nalynbaısyń?
Mine, Qazaqstannyń jastar men kadetter quramasyn qosa alǵanda, jeti birdeı álem chempıonatyna bastap aparǵan Sultan Kostoev osylaı ashyna sóıledi. Iá, sport salasynda ondaı keleńsiz jaıttardyń jıi kezdesetinin biz de jaqsy bilemiz. Biraq kóptegen talantty boksshynyń tomaǵasyn sypyryp, talaı quqaıdy kórgen maıtalman mamannyń óz aýzynan osyndaı jaısyz áńgimeni estigende múlde basqa kúı keshedi ekensiń. Bir ókinishtisi, bilikti bapker 2011 jyldan beri jumyssyz júrdi. Onyń tik minezi men týrashylyǵy kóp adamǵa unamady. Tipten, ara-tura ardagerler basyn qosatyn jıyndarǵa sheneýnikter Kostoevty birde-bir ret shaqyrmaǵan eken.
Jasyratyny joq, qazirgi kezde Almaty qalasynyń boksy quldyraý kezeńin basynan keshirýde. Olardyń nátıjeleri ýaqyt ozǵan saıyn tómendep keledi. Máselen, jýyrda Shymkentte ótken Qazaqstan chempıonatynda almatylyqtar nebary eki qola medaldi qanaǵat utyp, jalpy komandalyq esepte 14 oryndy qanaǵat tutty. Iаǵnı, artynan sanaǵanda úshinshi satyǵa taban tiredi. Shynynda da, bul ózegimizdi órtenetindeı jaǵdaı. Olaı deýge birneshe negiz bar. Birinshiden, Almaty – 2 mıllıondaı turǵyny bar respýblıkamyzdyń eń iri megapolısi. Ekinshiden, aıtýly shaharda jeńispen órilgen dástúr bar. Kezinde memleketimizdiń maqtanyshyna aınalǵan kóptegen ataqty boksshylar dál osy Almatydan shyqqany barsha jurtqa málim. Qazir de myqty jigitter jetip artylady. Alaıda oqý-jattyǵý jıyndaryn uıymdastyryp, túrli jarystarǵa qatysýǵa qajetti qarajattyń bólinbeýi jáne bapkerler men boksshylar qaýymyna tıisti qamqorlyqtyń kórsetilmeýi saldarynan daryndy bylǵary qolǵap sheberleriniń deni ózge óńirlerdiń atynan synǵa túsip júr. Al – bul toqyraý emeı ne?
2020 jyldyń qarasha aıynda Almaty qalalyq federasııanyń tizginin isker basshy, tanymal sport fýnksıoneri Erjan Qosmambetov ustady. Joǵaryda aıtylǵan jaǵdaı bul azamatty qatty alańdatyp otyrǵan kórinedi. Alataý baýraıynda ornalasqan ásem shahardyń boksyn órkendetý maqsatynda ol óziniń orynbasary etip osy ónerdiń jilik maıyn jaqqan maıtalman maman Sultan Kostoevty taǵaıyndady. Árıne, bul azamattardyń talpynysy men tirligi tabysty bola ma, álde joq pa, ony ýaqytynda kórermiz. Biraq bir anyǵy, keremet dástúri bar Almaty boksy dál qazirgideı kósh sońynda júrip, kúresinde qalyp qoımaýǵa tıis.
