О́Z JERINDE О́GEISITKENI NESI?

Baıqońyr máselesi kóptegen depýtattar saýaldaryna arqaý bolyp júr. Ásirese, bul sol óńirden saılanǵan halyq qalaýlylarynyń aýzynan jıi shyǵyp jatýshy edi. Bul joly Baıqońyr ǵarysh aılaǵyna jaqyn ornalasqan qaladaǵy bilim berý oshaqtarynyń máselesine qatysty saýaldy soltústikqazaq­standyq Jarasbaı Súleımenov kóterdi. Depýtat Úkimet basshysynyń atyna joldaǵan saýalynda osyndaǵy 6 qazaq mektebinde oqıtyn alty myńnan astam bala áli kúnge Reseı memleketiniń baǵdarlamasy boıynsha bilim alýda ekendigin alǵa tartqan-tyn. Mysaly, bastaýysh mekteptiń 2-synybyna arnalǵan “Bizdi qorshaǵan álem” dep atalatyn oqýlyq Bilim jáne ǵylym mı­nıstrligi usynysymen Almaty­daǵy “Prosveshenıe-Qazaqstan” baspasynan jaryq kóripti. Kitap “Biz qaıda turamyz?”, “Tabıǵat”, “Qala jáne aýyl ómiri” degen úsh bólimnen turady.  Depýtat “biz qaıda turamyz?” degen suraqtyń jaýabyn kitaptyń 6-shy betinen tabýǵa bolaryn meń­zeıdi. Onda bizdiń qasıetti meke­nimiz – Reseı dep jazylypty. Oqýshy osy betten Reseı Fede­rasııasynyń eltańbasymen, ja­laýymen, ánuranymen tanysady. “Ári qaraı paraqtasańyz, Sere­ja men Nadıanyń keıpine enip, Reseıdiń taý-tasyn aralap kete­siz. Qazaqstan týraly bir aýyz sóz joq. Basqa oqýlyqtar da dál osyndaı, tup-týra aýdara salǵan. Buǵan kimniń basy jetkenin bir Alla biledi. Biz Baıqońyrmen birge Ata Zańmen qorǵalatyn qazaqtyń óziniń ana sútimen daryǵan tól tilin de, bilim alý quqyǵyn da Reseıge jalǵa ber­me­gen shyǵarmyz. Olaı bolsa, osyndaı soraqylyqqa jol be­r­gen Bilim jáne ǵylym mınıs­trligi óz qateligin ózi nege jóndemeıdi?”, deıdi Jarasbaı Qabdollauly. Depýtattyń paıymynsha, jaǵdaıdyń osylaı qalypta­sýyna Reseıdiń esh kinási joq. 1998 jylǵy 28 naýryzda Máskeý qalasynda qol qoıylǵan “Qazaq­stan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasyndaǵy “Baı­qońyr” ǵarysh aılaǵyn paıdala­nýdyń negizgi qaǵıdalary men sharttary týraly” kelisimde mundaı jaı qarastyrylmapty. Baıqońyrdaǵy mektepterde oqıtyndar – qazaq balalary, sabaq beretinder de – qazaqtar. Sondaı-aq, kelisimde Baıqońyr ǵarysh aılaǵynyń aýmaǵynda esep aıyrysýdyń zańdy tólem quraly tek Qazaqstan Respýblı­kasynyń ulttyq valıýtasy ǵana bolyp tabylady dep jazylǵan. Alaıda bul talap ta oryndalmaı,   rýbl teńgemen qatar qoldany­lýda.  Sondyqtan J.Súleımenov osyndaǵy Qazaqstan Respýblı­kasy azamattarynyń konstı­týsııalyq quqyqtary qamtama­syz etilýge tıis degendi ótkir qoıdy. “Sizden, qurmetti Kárim Qajymqanuly, tolǵaǵy jetken – Baıqońyrdaǵy qazaq mektep­terin Qazaqstan baǵdarlamasyna kóshirý máselesin túbegeıli she­shýdi, sondaı-aq, osynda turyp jatqan Qazaqstan Respýb­lıkasy azamattarynyń quqyqtarynyń múltiksiz qorǵalýyn qamtamasyz etýdi suraımyn”, deıdi – depýtat óz saýalynda. Osy máselege qatysty ja­qynda Premer-Mınıstrden jaýap hat kelgeni málim boldy. Kárim Másimov Baıqońyr qalasynda jalpy bilim beretin 14 mektepte   9 674 oqýshy bilim alyp, 928 pedagog qyzmet atqara­tynyn, osy mektepterdiń altaýy (5 027 oqýshysy bar) qazaq ti­lin­de bilim beretin mektepter (4 920-sy Qazaqstan azamattary, 107-si Reseı azamattary) jáne pe­dago­gıkalyq kadrlar 567 eke­nin keltiripti. Qazirgi tańda 6 mek­tep Reseı tarabynan qarjy­lan­dy­ratyn kelisim aıasynda qyz­met eteri belgili boldy. 2007-2008 oqý jylynda qazaq mektep­te­riniń 1-synyptaryna kezeń-kezeńmen Reseı Federasııasy­nyń bilim berý standarty engi­zilip, bastaýysh synyptardyń oqý josparlary bekitilgen. “Oqý josparynda 1-synyptardaǵy “Ana tili” (“Saýat ashý”), “Dú­nıetaný” pánderi, 2-4-synyp­tardaǵy “Qazaq tili men áde­bıeti”, “Dúnıetaný” pánderi Qa­zaqstan Respýblıkasynyń mem­lekettik jalpyǵa mindetti standartymen oqytylady. Qazir­gi kezde 1-3-synyptar Reseı, qalǵan 4-11-synyptar Qazaqstan standarty­men oqıdy”, depti Kárim Qajym­qanuly óz jaýa­bynda. Qazaq tilinde oqytatyn mektepterdiń 1-11-synypta­rynda “Qazaq tili”, “Qazaq ádebıeti”, “Qazaqstan tarıhy” jáne “Qazaqstan geogra­fııasy” pánderi oqytylýǵa min­detti. Osy rette Premer-Mınıstr 2006 jyly Reseıdiń 254 oqýlyǵy 412 mln. teńge mólshe-rindegi qara­jat­qa qazaq tiline aýdarylǵany týraly aqparat beredi. Sonymen qatar, mektep bi­tirýshiler respýblıkalyq bıýdjet esebinen Aqaı aýylynda salynǵan pýnkt­te ulttyq biryńǵaı testileý­den ótetin kórinedi. Sońǵy kezde Qazaqstan azamattary sanynyń artýyna baılanysty respýblı­kalyq bıýdjet esebinen 1200 orynǵa arnalǵan “Mektep-balabaqsha” kesheni salynyp, jýyq mańda iske qosylmaq. Premerdiń sózinen belgili bolǵanyndaı, Reseı Federasııa­synyń bilim berý standarty ne­gizindegi taqyryptar qazaqstan­dyq mazmunǵa ózgertilip, Qazaq­stannyń tól oqýlyqtarymen aýystyryp oqytý qarastyry­lypty. Depýtattar bul máselege qaıta oralary, ne oralmasy belgisiz. Belgilisi, depýtat tolǵaǵy jetken Baıqońyrdaǵy qazaq mektepterin Qazaqstan baǵdarlamasyna kóshirý másele­sin túbegeıli sheshýdi surap otyr. Ázirlegen Asqar TURAPBAIULY.