Joba qurastyrýshylary, redaksııalaýǵa atsalysqan ǵalymdar, redaktorlar men ádebıet salasynyń sarapshylary qatysqan jıynda M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory, QR Eńbek sińirgen qaıratkeri Kenjehan Matyjanov QR Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Nazarbaev «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda aıtylǵan «Dala folklory men mýzykasynyń 1000 jyly» jobasy aıasynda «Dala folklorynyń antologııasy» men «Uly dalanyń kóne saryndaryn» jasaý kerektigi týraly tapsyrmasyn ınstıtýt qyzmetkerleri asa zor jaýapkershilikpen oryndaǵanyn aıtyp ótti. Bul týyndylar – halyqpen birge jasasyp kele jatqan úlken mádenı, tarıhı taǵlymǵa toly tanymdyq ról atqarýshy rýhanı kúsh. Burynǵy dástúrli qoǵamda ol ádebıettiń, óner men pedagogıkanyń qyzmetin atqardy. Sol sebepti ulttyń dúnıetanymy, fılosofııasy, etıkasy, estetıkasy, tarıhy aıshyqty da anyq kórinis tapqan.
Jumys barysynda Qurmanǵazy atyndaǵy Ulttyq konservatorııanyń, T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynyń ustaz-oqytýshylary men ónerpazdar, qajettigine qaraı óńirlerdegi dástúrli óner mektepterinen de jyrshy-oryndaýshylar tartyldy. Aýdıojazba men sıfrlandyrý jumystary arnaıy stýdııalarda júzege asyryldy. Onyń baspaǵa daıyndaý jumystaryn Instıtýttyń ǵalym-mamandarynan jasaqtalǵan arnaıy shyǵarmashylyq top júzege asyrdy jáne olardyń jumysyna redaksııalyq alqa, jobanyń ǵylymı jetekshisi, ǵylymı jáne jaýapty redaktorlar, ǵalym-sarapshylar, sondaı-aq ınstıtýttyń Ǵylymı keńesi basshylyq jasady. Basylymdarǵa belgili otandyq ǵalymdarmen qatar alys-jaqyn shetel ǵalymdary da saraptama-pikirler jazdy.
«Dala folklorynyń antologııasy» ontomdyǵynyń jaýapty redaktory – «Qoljazba jáne tekstologııa» ǵylymı-ınnovasııa bóliminiń meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Toqtar Álbekov «Folklorlyq muramyzdyń jaýharlary iriktelip berilgen bul antologııanyń alǵashqy bes tomy 2019 jyly jaryq kórdi. «Dala folklorynyń antologııasy» ontomdyǵynyń alǵashqy 5 tomyn baspaǵa daıyndaýda ulttyq epostyń tańdaýly úlgileri alǵash iriktelip, olar túpnusqalarymen, basylymdarymen salystyrylyp, tekstologııalyq zertteýlerden keıingi tańdaýly nusqalary jiberildi. Onyń birinshi tomynda kóne epos pen batyrlar jyry, ekinshi tomynda «Qyrymnyń qyryq batyry» jyrlar toptamasy, úshinshi tomynda tarıhı jyrlar, tórtinshi tomynda ǵashyqtyq jyrlar, besinshi tomynda dastandar qamtyldy. Bıyl bul joba jalǵasyn taýyp, qalǵan bes tomy jaryqqa shyqty» dep atap ótti. Al antologııanyń altynshy tomyna magııalyq folklor, kásipke qatysty folklor, maýsymdyq ǵuryp folklory men otbasylyq ǵuryp folklorynyń tańdaýly úlgileri toptastyryldy. Al jetinshi tom prozalyq folklordyń ertegi janryna arnalǵan. Tomǵa haıýanattar týraly, qııal-ǵajaıyp, batyrlyq, novellalyq, satıralyq ertegilerdiń tańdaýly úlgileri jınaqtaldy. Segizinshi tom prozalyq folklordyń ańyzdyq janrlaryna arnalǵan. Tomǵa mıfterdiń, hıkaıalardyń, ańyzdardyń, ápsanalardyń, hıkaıattardyń, aýyzeki áńgimelerdiń iriktelgen úlgileri berildi. Toǵyzynshy tomǵa halyq óleńderiniń qara óleń, hat óleń, án óleń, terme, tolǵaý sııaqty túrleri jınaqtalsa, onynshy tomǵa maqal-mátelder, jumbaqtar, jańyltpashtar, sheshendik sózder, naqyldar, ósıet jáne qanatty sózder sekildi shaǵyn janrlar toptastyryldy.
«Dala folklorynyń antologııasy» ontomdyǵynyń tusaý keserin M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Folklortaný bóliminiń bas ǵylymı qyzmetkeri, QR UǴA akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Seıit Qasqabasov, dıktor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, «Qurmet belgisi» ordeniniń ıegeri, «QR Mádenıet salasynyń úzdigi» Saýyq Jaqanova, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory Dáýren Qýat ótkizdi.
Memlekettik tapsyrys aıasynda júzege asyrylǵan taǵy bir tyń joba «Uly dalanyń kóne saryndary» antologııasynyń jetekshisi, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty Qaztýǵanova Aınur baıandamasynda antologııanyń 2-tomynyń shyǵarylýyna bilikti kásibı mamandar, kúı ónerin tarıhı-teorııalyq turǵydan zerttegen kúıtanýshy-ǵalymdar, kóne aspaptardyń saqtalýyna erekshe úles qosyp júrgen belsendiler jumyldyrylyp, dombyra kúıleriniń aımaqtyq dástúrlerin jalǵastyrǵan kúı sheberleriniń tájirıbesi men bilimi ortaǵa salyndy.
«Aspaptyq kóne saryndar» bólimine – shańqobyz, saz syrnaı, sybyzǵy, jetigen, qobyz, úsh shekti dombyra saryndary jınaqtalǵan. Antologııada folklorlyq aspaptar kúıleriniń úzdik úlgileriniń ishinde halyq kúıleriniń «Qyz muńy» (shań qobyz), «Baljyńkerdiń jelisi» (saz syrnaı), «Ertis tolqyny» (sybyzǵy), «Qońyr qaz» (qobyz), «Nar ıdirgen» (sherter), «Tolǵaý» (úsh ishekti dombyra) jáne t.b. týyndylar iriktelip alyndy. Sondaı-aq, 2012-2014 jyldardaǵy is-sapar kezinde Qytaı jáne Mońǵolııa respýblıkalaryn mekendegen qazaq dıasporasynan jazylyp alynǵan sybyzǵyshylar Eńbek Abdollaulynyń, Arystan Abdollaulynyń, Samyryq Boǵdahanulynyń, Jumaǵazy Beıilhanulynyń ónerleri tanystyrylsa, otandyq sybyzǵyshylar Bolat Sarybaevtan bastap, Shanaq Aýǵanbaevtyń, Talǵat Muqyshevtyń oryndaýyndaǵy kúıler berildi. Qazaqtyń aspaptyq mýzyka ókilderiniń repertýary saralanyp, aǵa býynnan jas ónerpazdarǵa deıingi aralyqtaǵy 175-ten astam kúıshiniń oryndaýshylyq nusqalary usynyldy.
Aımaqtyq, tarmaqtyq, nusqalyq túrge bólinetin baı, ári sheksiz muranyń ishinen aspaptyq mýzykanyń 335 tańdamaly úlgisi iriktelip alyndy. Tuńǵysh ret qazaqtyń tól murasy usynylǵan basylym zamanaýı formatta elektrondy quraldarǵa kóshirip alyp paıdalanýǵa qolaıly bolatyndaı arnaıy QR kodpen, CD dıskpen birge jaryqqa shyqty. Tusaýkeser rásimin kúıshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Shámil Ábiltaev, kúıshi, Y.Altynsarın atyndaǵy tósbelginiń ıegeri, «Mádenıet qaıratkeri», «Mádenıet salasynyń úzdigi» Ábdilhamıt Raıymbergenov; qobyzshy, QR Mádenıet salasynyń úzdigi Saıan Aqmolda; T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń dosenti, QR mádenıet qaıratkeri, QR bilim berý isiniń úzdigi Murat Ábýǵazy, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq .ulttyq konservatorııasy Halyqaralyq konkýrstardyń laýreaty Nurbaeva Dınara ótkizdi.
Elimizde alǵash ret júıeli túrde iske asyrylyp otyrǵan «Ejelgi dáýir ádebıetiniń antologııasynyń» basty maqsaty – uly dalanyń ejelgi zamannan bergi jazba muralary men ádebı jádigerlerin jınaqtap, júıelep, zerttep, jas urpaq nazaryna usyný, túrki halyqtaryna ortaq ejelgi jáne orta ǵasyr ádebı eskertkishterin neǵurlym tolyq jaryqqa shyǵarý. Joba jetekshisi M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń Ejelgi dáýir ádebıeti jáne túrkitanýbóliminiń meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Qydyr Tóráli «Uly dala jaýharlary» serııasy «Ejelgi dáýir ádebıeti antologııasynyń» ekinshi jáne úshinshi tomyna engen ádebı jádigerler týraly aıtyp ótti.
Birneshe tomdy quraıtyn serııanyń ár tomy redaksııalyq bas alqanyń kirispe maqalasymen ashylyp, sońynda jazylǵan túsiniktemelerdi qamtıdy.
