Qoǵam tynysyn ańdasaq, dúıim el kezekti saılaýdan tyń lep, sony serpin kútip otyrǵandaı. Bul saılaýdyń jóni de, josyǵy da burynǵy saılaýlardan ózgerek degen saryndaǵy pikirler joǵarydaǵy sózimizdi qýattaı túsedi. Munyń sebebi de joq emes. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen saılaý týraly zańǵa bıyl eleýli ózgerister engizilgeni ámbege aıan. Aımaqtarda jurt senimin ıelenip, praımerızden súrinbeı ótken partııa ókilderi ǵana saıası bıik satyda baq synaýǵa jol aldy.
Májilistiń 107 depýtatynyń 98-in partııalyq tizim boıynsha halyq, qalǵan toǵyzyn Qazaqstan halqy Assambleıasy saılaıdy. Elimizde saılaý proporsıonal júıede ótetinin eskersek, naýqanǵa qatysqan partııalar neǵurlym kóp daýys jınasa, Parlamentten alatyn mandaty da soǵurlym kóp bolmaq. Qazaqstan azamaty belgili bir tulǵaǵa emes, onyń partııasyna daýys beredi, ıaǵnı Májiliske ótý úshin mindetti túrde partııaǵa múshe bolý shart. Al parlamentte kim otyratynyn partııanyń (eger mejeden ótse) ózi sheshedi.
Bul saılaýdyń taǵy bir ózgesheligi, aldaǵy máslıhattar saılaýy da el tarıhynda tuńǵysh ret partııalyq tizim boıynsha ótpek. Memleket basshysy proporsıonaldy model álemdegi demokratııalyq tájirıbege tolyq saı keletin ári saıası júıeni nyǵaıtyp, partııalardyń jumysyn jandandyratyn qadam ekenin qadap aıtty.
Prezıdent Jarlyǵymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa jáne «Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń komıtetteri men komıssııalary týraly» zańǵa túzetýler engizilip, Parlamenttik oppozısııa ınstıtýtyn qurý máselesin qarastyratyn jáne onyń qyzmetin júıeleıtin ózgerister men tolyqtyrýlar jasaldy. Endi Parlament Májilisi turaqty komıtetteriniń bir tóraǵasy men eki hatshysy parlamenttik oppozısııa depýtattary arasynan saılanýǵa tıis. Sonymen birge parlamenttik oppozısııa bir sessııa kezinde keminde bir ret parlamenttik tyńdaý ótkizý jóninde bastama kóterý quqyǵyn ıelenedi. Sondaı-aq bir sessııa kezinde keminde eki ret Úkimet saǵatynyń kún tártibin aıqyndaýǵa quqyly.
Prezıdent óz úndeýinde: «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańda jáne «Saıası partııalar týraly» zańda qarastyrylǵan erejeler boıynsha parlamenttik tájirıbemizde alǵash ret partııalyq tizimge áıelder men jastar úshin 30 paıyzdyq kvota engizildi. Bul norma Parlamentke jáne jergilikti ókildi organdarǵa áıelder men jastardy tartýdyń tıimdi joly retinde olardyń elimizdegi qoǵamdyq-saıası úderisterge belsendi qatysýyna septigin tıgizedi», dep atap ótken bolatyn. Qazir el aýmaǵyndaǵy 3 myń máslıhat depýtatynyń nebári 60-y ǵana jastar ekenin eskersek, Prezıdent bastamasynan el jastaryna úlken senim artylyp otyrǵanyn ańǵarýǵa bolady.
Buǵan deıin Parlamenttegi eń kóp oryndy enshilep kelgen, 835 myńnan astam múshesi bar Nur Otan partııasy 126 ókilin Májilis depýtattyǵyna úmitker retinde tirkese, 255 myń azamattyń senimin arqalap otyrǵan «Aq jol» demokratııalyq partııasy 38 ókilin májilis minberinen kórýge úmitti. 2004 jyly qurylǵan Qazaqstan Halyq partııasy 125 úmitkerin úkilep otyr. Búginge deıin 105 myńnan astam Qazaqstan azamaty atalǵan partııaǵa múshelikke engen. Májilis depýtattyǵyna 19 ókilin usynyp otyrǵan 300 myń múshesi bar «Aýyl» halyqtyq- demokratııalyq partııasy da úgit nasıhat jumystaryn úzbeı júrgizip keledi. Al saılaýǵa qatysatyn partııalar ishinde el tarıhyndaǵy eń jas partııa sanalatyn 55 myńnan astam múshesi bar Adal (burynǵy ataýy «Birlik») partııasy da jıyrma azamatyn betke ustap otyr.
Osy oraıda keıbir saıasattanýshylar aldaǵy saılaý – saıası modernızasııanyń kórinisi dep esepteıdi. Zań shyǵarýshy ınstıtýttar tarıhynda alǵash ret oppozısııa uǵymynyń engizilýi partııalyq alańnyń evolıýsııasyn kórsetedi degen pikirlerdi de estidik. Qalaı bolǵanda da saıası partııalardyń belsendiligi anyq baıqalady. Úgit-nasıhat jumystary júıeli júrip jatyr. Partııalar alǵa ustaǵan baǵdarlamalar da saıt betinde samsap tur. Saılanýshylardyń sózine sensek, kóp uzamaı kóshimiz túzelip, túıini sheshilmegen túıtkil qalmaıdy. Ne degenmen de saılaýshylar memleket damýyndaǵy taǵdyrsheshti sátten tys qalmaýǵa tıis. Qalǵanyn ýaqyt kórsetedi...
ALMATY
