Terektidegi «pıramıda»

...2020 jyldyń basynda Terektide WhatsApp jelisinde ashylǵan «Shynaıy aqsha» (Realnye dengı) degen toptyń dańqy dúrkirep ketti. О́ziniń sharty da qarapaıym: kórsetilgen esepshotqa aqsha salasyń, az ýaqyttan keıin ósimimen qaıtaryp alasyń! 23 jastaǵy joǵary bilimdi qazaq qyzy, «Qarashyǵanaq part­ner» mekemesiniń qyzmetkeri qurǵan pıramıdanyń jarnamasy myqty edi. «Batpan quıryq – aıdalada neǵylǵan jatqan quıryq?!» dep atam qazaq baıa­ǵy­da aıtqanmen, ońaı oljaǵa kenele qalam degen ashyqaýyzdar da az emes eken. Kóp keshikpeı jábirlenýshiler de shyǵa bastapty.

– Birneshe adam alaıaqqa aldanyp, aqshasynan aıyrylǵany jóninde sha­ǵym tústi. Jábirlenýshiler Qaratóbe aýda­nynyń turǵyndary bolǵandyqtan, she­shim qabyldaý úshin materıaldar Qara­tóbe aýdandyq polısııa bólimine joldandy. Sol jerde qylmystyq is kóterildi. Biraq kúdiktiler Terekti aýda­ny aýmaǵynda ári is aýqymdy bolǵan­dyq­­tan, máseleni Batys Qazaqstan ob­lys­tyq Polısııa departamenti ózi qada­ǵalap, osy isti tergeýdi maǵan tapsyrdy, – deıdi Qýandyq Orazov.

Ádette qarjylyq alaıaqtyq, qarjy pıramıdasy – kúrdeli qylmystar qata­ry­na jatady, ony tergeý úshin arnaıy tergeý toby qurylady. Biraq tájirıbeli tergeýshi Qýandyq Kereıuly bul isti 5 aı ishinde bastan-aıaq jalǵyz ózi tergep shyqty.

– Talaı-talaı qylmystyq isti kórip, tergep júrmiz ǵoı. Biraq bul qylmys erekshe boldy. Isti alyp qaraǵan kezde bizdiń Oral qalasynyń ózinen 70-80 adam zardap shekkenin bildim. Mundaı is bizdiń Batys Qazaqstan oblysynda bolmaǵan, buryn tergelmegen edi. Degenmen esh qaı­myqqan joqpyn, tergeý­ge kirisip kettim, – dep eske alady po­lı­sııa ma­ıory.

Iske dendep engen saıyn jábirle­ný­shi­ler kóbeıe berdi. Aqyry 370 adamǵa jetti. Olardyń shekken zardaby 67 mln teńgeden asty.

Istiń máni bylaı bolǵan. Eki qyz bala WhatsApp jelisinen «Realnye dengı» degen ataý qoıyp, eki top ashqan. Sóıtip onyń siltemesin jan-jaqqa tarata bastaǵan. Jarna salýshylardyń qarjysy «Dınaranyń» (esimder ózger­til­di – Q.Q.) kaspigold esepshotyna túsken. Biraq qarjyny tolyǵymen «Aqerke» alyp, paıdalanǵan. Keıin tergeý kezinde «Aqerke» I. osy qylmysty to­lyǵymen ózi uıymdastyrǵanyn, árip­te­si «Dınarany» tartqanyn, qarjy pıramıdasyn quryp, tabys tabýdyń jolyn YouTube jelisinde jarııalanǵan nusqaý-beıneden úırengenin aıtqan. Osylaısha búkil qylmysty óz moınyna alyp, istegen isine qatty ókinip, ońaı olja kóringen qarajattyń bir bóligin ıelerine qaıtara bastaǵan.

– Az ýaqytta bul qyzdar túsken aq­sha­ǵa Terekti aýdanyna qarasty Pod­step­noe kentinen úı satyp alǵan, jer telimderin alǵan. Onyń bárin anyqtap, der kezinde buǵattadyq, – deıdi tergeýshi.

Bul kezde qylmystyń aýqymy tipti Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynan shyǵyp ketken edi. Aldanýshylar qa­ta­rynda Qyzylorda, Almaty, Qa­ra­ǵandy, Nur-Sultan qalasynyń tur­ǵyn­­da­ry da bar edi. Koronavırýs órship turǵan kezde olardy bir jerge jınaý múmkin emes edi. Sóıtip ol jábirlenýshiler óz turǵan jerinde ter­ge­lip, hattama toltyryldy. Keıin bul qujattyń bárin biriktirip, Qýandyq Orazov óz óndirisine qabyldady. Sóıtip 5 aıǵa sozylǵan kúrdeli qylmystyq is máresine jetti. Tergeý qujattary sotqa joldandy.

Batys Qazaqstan oblysy Terekti aýdandyq sotynyń tóraǵasy, sýdıa Marat Málikovtiń basshylyǵymen ótken sot prosesi kezinde alaıaqtyqpen ońaı oljaǵa kenelmek bolǵan sottalýshy óz isine qatty ókinetinin aıtyp, qylmysyn tolyq moıyndady.

Osy sotqa jábirlenýshi retinde qa­tys­­qan turǵyndardyń azamattyq talap-aryzdary tolyqtaı qanaǵattandyryldy. Atap aıtsaq, sot jábirlenýshi Jarqyn Tinálıevke – 794 myń teńge, Gúlbaný Abdýllıevaǵa – 46 myń teńge, Botagóz Nasıpovaǵa – 306 myń teńge, Janar Aqmýrzınaǵa – 5550 teńge, Artýr Áıtımovke – 320 myń teńge, Dınara Dúısenalıevaǵa – 139 500 teńge ma­te­rıal­­dyq zalaldy qaıtaryp, memleket paıdasyna tıisti baj salyǵyn óndirýdi úkim etti.

Sottalýshyǵa osy materıaldyq zalaldy tolyq qaıtarý úshin 6 aı mursat berildi.

«I. «Aqerkeni» Qylmystyq kodekstiń 217-babynyń 1-bóligimen kináli dep tanyp, oǵan múlkin tárkileýsiz 1 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵynan shekteý jazasy taǵaıyndalsyn. Jazany óteý barysynda «I.«Aqerkege» probasııalyq baqylaý taǵaıyndalyp, onyń júris-turysyn baqylaýdy júzege asyratyn mamandandyrylǵan memlekettik organǵa habarlamaı turaqty turǵylyqty jerin, jumysyn aýystyrmaý, ákimshilik aýmaq­tyq birlik sheginen tys jerge ketpeý, alkogol ónimderin saýdalaıtyn oıyn-saýyq, kóńil kóterý oryndaryna barmaý, óziniń turǵylyqty mekenja­­ıynan saǵat 22.00-06.00 aralyǵynda ketpeý min­detteri júktelsin» delingen sot úki­min­de.

Búginde qarjy pıramıdasynan zardap shekken azamattar aldyrǵan aqshasyn keri qaıtaryp alyp jatyr. Olardyń keıbiri avtokóligin, tipti úıin satyp, qarjysyn «qorǵa» quıǵan eken. Osy isti saýatty tergep, sotqa deıin jetkizgen polısııa maıory Qýandyq Kereıulyna alǵys aıtýda.

Sóz sońynda osy oqıǵanyń basty qaharmany – Qýandyq Orazovty jaqy­ny­raq tanystyra keteıik. Qaratóbe aýda­nynyń Qoskól aýylynda týyp-ósken Qýandyq Kereıuly 2011 jyly Alma­­tydaǵy Ishki ister mınıstrligi akademııasyn tergeý mamandyǵy boıynsha bitirgen eken. Eńbek jolyn Qaratóbe aýdandyq polısııa bóliminde ýchaskelik ınspektordyń kómekshisi retinde bas­ta­ǵan jas maman az ýaqytta óziniń saýat­­ty qyzmetker, bolashaǵynan úmit kút­tirgen tergeýshi ekenin baıqatqan. Sóıtip on jylǵa jeter-jetpes ýaqytta Qara­tóbe aýdandyq, Oral qalalyq po­lısııa basqarmasynda – tergeýshi, Batys Qazaqstan oblystyq Polısııa depar­ta­mentiniń tergeý bas­qar­m­asy men Aqjaıyq aýdandyq polısııa bóli­min­de – aǵa tergeýshi bolyp eńbek bas­pal­daqtarynan ótti. 2017 jyly qazirgi qyz­metine – Terekti aýdandyq polısııa bólimi bastyǵynyń tergeý jónindegi oryn­basary, tergeý bóliminiń bastyǵy bolyp taǵaıyndalǵan.

Osy maqalany jazý barysynda Qýan­dyqpen jıi habarlastym. Qat-qabat ju­­myspen júrse de árdaıym ýaqyt bó­lip, izetti sóılesetin tergeýshiniń máde­nıettiligine rıza boldym.

– Qyzmet barysynda qıyndyqtan, kúrdeli isterden qaımyǵyp kórgen joqpyn. Basshylyq tarapynan alǵan marapattarym da jeterlik. Biraq men úshin eń bastysy, egde tartqan ata-anamdy qýantý. Áke-sheshemiz bizdiń sál jetistigimizge máz bolyp otyrady ǵoı. О́zim úıdiń kenjesi, alty bala­nyń kishisi bolǵandyqtan ata-anama ja­qyn­myn. «Ata-ananyń qadirin balaly bol­ǵanda bilesiń» degendeı, qazir ózim de eki qyz súıip otyrmyn. Sizdiń bul maqalańyz «Egemen Qazaqstan» gazetine shyǵyp jatsa, aldymen ákem men anam maqtanady ǵoı dep qýanyp otyrmyn, – deıdi Qýandyq Kereıuly.

Batys Qazaqstan oblysy