Jańa jylda saqtandyrý jarnasynyń kólemi ózgerdi me? Jarnany qalaı tóleýge bolady? Osy másele tóńireginde kópti mazalap júrgen birqatar saýaldarǵa Medısınalyq saqtandyrý qorynyń Almaty qalalyq fılıaly jaýap berdi.
MÁMS jarnasy: kim qansha tóleıdi?
Jarnanyń qomaqty bóligin jeńildigi bar 15 sanat úshin memleket tóleıdi. Bul tizimde balalar, zeınetkerler, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri men qatysýshylary, «Altyn alqa», «Kúmis alqamen» marapattalǵan kóp balaly analar, jumys istemeıtin júkti áıelder, dekrettik demalystaǵylar, múgedekter men balalyq shaqtan múgedek azamattardyń kútýshileri, stýdentter t.b. bar. Saqtandyrý jarnasyn tóleý mindetinen bosatylǵandardyń jalpy sany 11 mıllıonǵa jetip jyǵylady.
Odan keıingi sanat qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerin saqtandyrýǵa mindettelgen – jumys berýshiler. Jarnany 2017 jyldyń shildesinen beri tólep kele jatqan bul sanat bıyldan bastap jalaqynyń 2% kóleminde jarna aýdarady. Jarna jumysshynyń jalaqysynan emes, eńbekaqy qorynan aýdarylýy tıis. Al, jumyskerdiń jalaqysynan bıyldan bastap 2% jarna ustalady.
Jeke kásipkerler ózi úshin jarna tóleýdi burynǵysha jalǵastyra beredi. Olar tóleıtin tólemde ózgeris joq – 1,4 eń tómengi jalaqynyń 5%. Bıyl ETJ ózgergen joq, aı saıynǵy tólem – 2975 teńge.
О́z qyzmetin tirkemeı, basqa jeke jáne zańdy tulǵalarǵa ár túrli qyzmet kórsetetin ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattarǵa qatysty. О́zin-ózi jumyspen qamtyǵandar sanatyna jatatyn atalǵan jeke tulǵalar saqtandyrý júıesine eki túrli jolmen qosyla alady: ETJ 5% ıaǵnı, 2125 teńge tólep, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar sanatyna qosylýǵa bolady. Nemese biryńǵaı jıyntyq tólem (BJT) tóleýshi retinde tirkelýge bolady. 2021 jyldyń 1-qańtarynan bastap AEK 2917 teńge bolyp belgilendi. Jıyntyq tólemdi qala turǵyndary 1 AEK kóleminde, aýyl turǵyndary 0,5 AEK kóleminde (1458 teńge) tóleıdi. Bul tólemniń ózindik artyqshylyqtary bar. Jarnanyń 40% – Medısınalyq saqtandyrý qoryna, 30% – Biryńǵaı jıyntyq zeınetaqy qoryna, 20% – Áleýmettik saqtandyrý qoryna aýdarylsa, 10% – tabys salyǵy retinde ustalady. BJT arqyly azamat barlyq salyqty tóleıdi ári bolashaqta bazalyq zeınetaqy men áleýmettik tólemderdi ala alady.
Azamattyq-quqyqtyq kelisimshart negizinde jumys isteıtin jeke tulǵalar tóleıtin jarna kólemi bıyl tabystyń 2% quraıdy. Biraq tólenetin somanyń shegi 8500 teńgeden (ıaǵnı, 10 ETJ 2%) aspaýy tıis.
Esterińizge sala ketsek, 2021 jyly saqtandyrylmaǵan azamattar aldyńǵy 12 aıdyń qaryzyn óteýi tıis. Tolyq málimetti Qordyń 1406 biryńǵaı baılanys ortalyǵy arqyly alýǵa bolady.
