Qarjy • 20 Qańtar, 2021

Teńge terbelmeı me?

79 ret kórsetildi

Tyshqan jylynyń bas rejısseri bolǵan koronavırýs pandemııasy aıtylǵan boljamdardy kúl-parsha etip, óz tártibin ornatty. Nátıjesinde, munaı baǵasy esh erejege baǵynbastan quldyrap, teńge kýrsy qymbattap ketti. Sáýirdiń basynda 1 dollar 448,52 teńgege baǵalanyp, naryqta silkinis týdyrdy. Shildede 434 teńgege deıin nyǵaıdy. Qarashanyń sońyna qaraı qaıta álsirep, 28 jeltoqsanda 1 dollar 419 teńgege deıin kúsheıip aldy. Al ótken aptanyń sońynda Qazaqstan qor bırjasynda dollardyń ortasha kýrsy 419,45 teńgeni qurady.

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMǴUL, «EQ»

Ulttyq bank 2020 jyly teńge kýrsyn ustap turý úshin 1,9 mlrd dollar kóleminde ıntervensııa jasady. Tek naýryz aıynyń ózinde 1,4 mlrd dollar kóleminde qarjy jumsalǵan.

EXANTE halyqaralyq ınvestısııalyq kompanııasynyń sarapshysy Andreı Chebotarevtyń aıtýynsha, teńge úshin jumsalǵan qarjy sonshalyqty ish kúıetindeı kólemde emes. Bul byltyr valıýta naryǵynda jasalǵan barlyq kelisimderdiń 7 paıyzyna da jetpeıdi deıdi.

– Olaı jasamasa, adamdar dollar satyp alý úshin jappaı aıyrbastaý beketterine baryp, munyń sońy qoǵamdyq qarbalasqa ulasyp keter edi. Bizdegi qalyptasyp qalǵan uǵym boıynsha adamdar bárine Ulttyq bankti kinálaıdy. Ulttyq bank jaǵdaıdy qalypty ustaý úshin osyndaı qadamǵa bardy. Erteń 500-ge kóterilip ketedi dep úmittenip, 460-470 kýrsymen dollar satyp alǵan adamdardy kórdim. Al Ulttyq bank ıntervensııa jasaý arqyly osyndaı haıptardyń jolyn kesti, – deıdi sarapshy.

Qazir munaı naryǵyndaǵy ahýal da turaqtalǵandaı. Brent munaıy barreline 55-56 dollar kóleminde saýdalanyp jatyr. Buǵan OPEK+ elderiniń munaı óndirisin qaıtadan arttyrý týraly kelisimi de sebep bolǵandaı.

Degenmen keı halyqaralyq sarapshylar OPEK+ kelisimin basty faktor dep sanamaıdy. Olar koronavırýsqa qarsy vaksına­nyń paıda bolýy, karantın shek­teý­leriniń azaıýy jáne «qara altyn­ǵa» degen suranystyń artýy munaı baǵasyn ósiredi degen oı aıtady. Munaı baǵasy osy faktorlarǵa táýeldi bolsa, teń­ge munaı baǵasy men rýblge táýel­di. Bizge suhbat bergen sarapshynyń aıtýynsha, qazir Reseı «álsiz rýbl» saıasatyn ustanyp otyr.

– Bizdiń valıýtaǵa áserin tıgi­zetin úsh negizgi faktor bar, olar – munaı baǵasy, rýbl kýrsy jáne dollar ındeksi. Maýsym aıynda munaı barreline 40 dollar bolyp qalpyna kelgen kezde kýrs 396-ǵa oraldy. Ol kezde Reseı bıýdjettiń jyrtyǵyn jamaý úshin «álsiz rýbl» saıasatyn tańdady. Bizde de 2019 jyly «álsiz teńge» saıasaty júrgen. Bul eksporttaýshylar úshin yńǵaıly. Reseı – munaı eksporttaýshy el. Bul qarapaıym adamdardyń qal­tasyna aýyr tıedi. Biraq ult­tyq valıýta kýrsynyń jasandy túrde tómendeýi eksporttaýshy úshin óte qolaıly. Sol arqyly eksporttaý­shy meılinshe kóp eksporttyq túsimge ıe bolady. Jaqynda ǵana The Economist Reseı rýblin «bıgmak ındeksi» boıynsha álemdegi baǵalanbaǵan ekinshi valıýta dep atady. Bul qorytyndy da «álsiz rýbl» saıa­satyn rastaı túsedi. О́kinishke qaraı, munaı baǵasynyń qalpyna kelip jatqanyna qaramastan, biz oǵan táýeldimiz. Qazir teńge kýrsy 415-420 deńgeıinde, óıtkeni rýbl 74-73 deńgeıinde turyp qaldy, – dedi Chebotarev.

Elimizde qalyptasqan jaǵym­syz úrdis – adamdardyń tól valıý­taǵa senbeýi. Osy senimsizdik teńge jaǵdaıynyń nasharlaýyna áser etetinin adamdar túsinbeıdi. Al qarjy sarapshysy Arman Beısembaev tym nyǵaıǵan teńge kerek emes degen pikirde.

– Bıyl dál byltyrǵydaı ıntervensııa jasaýdyń qajettiligi bola qoımas. Pandemııa problemasy birtindep tarqatylyp keledi. Munaı baǵasy da qymbattap jatyr. Soǵan qarap teńgeniń quldyraýy emes, nyǵaıýyna degen senim mol. Bul rette aıta keter nárse bar. Ulttyq bank teńgeniń sonshalyqty qatty nyǵaıýyna da jol bermeıdi. О́ıtkeni ol dollar satyp alý úshin naryqqa shyǵady. Bul jaǵdaı teńgeniń nyǵaıýyn tejeıdi. Bıýdjet 420 boıynsha jasaldy. Bıyl da teńge kýrsy osy deńgeı mańaıynda bolýy múmkin. Jalpy, bizdiń eko­nomıkalyq model úshin asa qat­­ty nyǵaıǵan teńge kerek emes. Sondyqtan aıtarlyqtaı esh­teńe bolmasa da teńge álsireı beredi. Nege olaı? О́ıtkeni bizdiń bıýdjet eksporttyq túsimderge (dol­lar­men) qatty táýeldi. Eks­porttyq túsim­derdi teńgege konvertasııalaý kezinde biz qajetti somany alamyz. Teńge baǵamyn bıýdjetti jasaǵan kýrs kóleminde ustap turý qajet, – deıdi qarjy sarapshysy.

2021 jyldyń aýany ózgerek bolatyn sııaqty. Álemdik ekonomıka aýa raıyna tikeleı áser etýshi AQSh-ta bılik aýysty. Sarapshylar demokrat Djo Baıden Reseıge qyryn qaraı­dy, sol sebepti sanksııadan taý turǵyzady dep boljam ala­ńyn qyzdyryp-aq jatyr. Bireý­ler bıyl koronavırýs qaýpi seıi­ledi deıdi. Biraq álemdi pan­de­mııa­nyń jańa shtammy aralap kele jatqanyn eskerip, aýrýdy túbegeıli aýlaqtattyq deýge de aýyz barmaıdy. Ári jahanda vak­sınaǵa degen senim de árqıly bolyp tur. Jaqynda CNBC jańa prezıdent Baıdenniń ekonomıkany qoldaý úshin 1,9 trln dollar bólýge daıyn ekenin málimdedi. Keı sarapshylar dál osy faktor damýshy elder valıýtasyna serpin berýi múmkin ekenin aıtady. Biraq bizben sóılesken sarapshy pikiri basqasha.

– Munaı baǵasy tym qatty ósedi dep oılamaımyn. Shamamen alǵashqy jartyjyldyqta barre­line 55 dollar kóleminde bolýy múmkin. Qazir teńge kýrsy 420 bolyp tur. Jobamen 415-410-ǵa deıin nyǵaıa alamyz. Maksımal kýrs – 400 teńge, – deıdi A.Beısembaev.

Onyń pikirinshe, Reseıge qarsy baǵyt­talýy múmkin sanksııalar naryqtyń kelbetin sonshalyqty ózgerte qoımaıdy.

– Reseıge 2015 jyldan beri sanksııalar salynyp kele jatyr. Olar bul jaǵdaıǵa úırenip te qaldy. Sondyqtan rýblge jáne teńgege Batys sanksııalarynyń aı­tar­lyqtaı áseri bolady deý qıyn. Biraq Baıden múlde qatań qadamǵa barsa, máselen «Gazpromǵa» tolyqtaı sanksııa, salsa, «Soltústik aǵym-2» qu­rylysyna shekteý qoıyp tastasa, vıza men masterkard Reseı­den irgesin aýlaq salsa, Reseıdi halyqaralyq naryqtan birjola alas­tasa, bul olar úshin sózsiz úlken apat bolady. Onyń salqyny bizge de tıedi. Degenmen osy aıtylǵandar engizile me, joq pa, árıne úlken suraq týdyrady. О́ıtkeni mundaı áreketterge barý belgili bir deńgeıde asa paıdaly da emes, – deıdi A.Beısembaev.

Elimizde teńgeni ustap turýǵa ketetin qarjy altyn-valıýta qorynan bólinedi. 2020 jyldyń 31 jeltoqsanyndaǵy jaǵdaı boıynsha altyn-valıýta qory bir jyl ishinde 6,7 mlrd dollarǵa kóbeıip, 35,7 mlrd dollardy quraǵan. Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaevtyń aıtýynsha, Qarashyǵanaq konsorsıýmynan alynǵan ótemaqy, Azııa damý banki zaımy jáne ekinshi deńgeıli bankterdiń Ulttyq bank valıýta shotyna túsirgen qarajattary esebinen altyn-valıýta qory quramyndaǵy erkin aıyrbastalatyn valıýta aktıvteri 2 mlrd dollarǵa ósken. Al Ulttyq qor aktıvteri 3,1 mlrd dollarǵa azaıyp, 58,7 mlrd dollar boldy.

 

Sońǵy jańalyqtar

Sáresiniń berekesi

Rýhanııat • Keshe

Pandemııa sabaqtary

Bilim • Keshe

Koreı tolqyny

Kıno • Keshe

Ulttyń uly ustazy

Rýhanııat • Keshe

Ilim adamǵa ne úshin qajet?

Rýhanııat • Keshe

«Ýkaznoı molda»: Ol kim?

Rýhanııat • Keshe

Dollar qaıta qymbattap jatyr

Ekonomıka • Keshe

Uqsas jańalyqtar