Qoǵam • 26 Qańtar, 2021

Vaksınalaý: úmit pen kúdik

15 ret kórsetildi

Búkil álemniń bereketin alǵan báleket indettiń beti qaıtar túri joq. Beıdaýa dertke qarsy turar qýatty «qarý» – vaksına ǵana. Búginde dúnıe júzinde Covid-19 indetine qarsy túrli vaksına ázirlenip, onyń ishinen ábden synalyp, tıimdiligin kórsetkenderi bar. Sonyń biri – Reseıde shyǵarylǵan «Spýtnık V» vaksınasy bıyl 1 aqpannan bas­tap Qazaqstanda azamattarǵa egile bastaıdy. Bul rette burynnan beri ekpege qatysty ekiudaı pikirdegi buqara arasynda koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý qyzý talqylanýda.

Halyq ishinde vaksınalaýǵa qatysty túsinbeýshiliktiń basy ony mindetti, ári májbúrli degennen týyndaıdy. Alaıda zań júzinde Qazaqstanda vaksınalaý erikti bolyp sanalady. Dálirek aıtsaq, «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekstiń 77-babyna sáıkes kez kelgen medısınalyq em-shara, onyń ishinde vaksınalaý egiletin adamnyń tek aqpa­rattandyrylǵan kelisimimen ǵana júrgiziledi. Elimizde vaksına­laýdan bas tartqany úshin ákim­shilik nemese qylmystyq jaýap­kershilik kózdelmegen, kez kelgen qysym kórsetý – zańsyz.

Qazir indet qaıta órship, qa­ýip-qateri zoraıyp bara jatqan shaq­ta vaksınalaýdy meılinshe tezirek júrgizýdiń mańyzy art­ty. О́tken aptada Úkimet bas­shysy Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligine ákimdiktermen bir­lesip, 1 aqpannan bastap medı­sınalyq uıymdardyń halyqty jappaı vaksınalaýdy bastaýǵa daıyn bolýyn pysyqtaýdy tapsyrdy.

Densaýlyq saqtaý mınıstr­liginiń málimeti boıynsha vak­sınalaýdyń alǵashqy kezeńin­de 100 myń adam qamtylmaq. Aldymen KVI-ǵa qarsy Reseıde shyǵarylǵan Gam-KOVID-Vak («Spýtnık V») vaksınasy egile bastaıdy. Odan ári 15 aqpannan bastap vaksınalaý prosesine Qaraǵandy farmasevtıkalyq kesheniniń bazasynda óndirilgen Gam-KOVID-Vak vaksınasy qosylady. 2021 jyldyń 2 toqsanynan bastap vaksınalaý prosesine otandyq óndiris – Qaz­Covid-In preparatyn qosý jos­parlanyp otyr. Bul vaksına qazir klınıkalyq synaqtardyń 3-kezeńinen ótýde.

Vaksınalaý vaksınanyń kelip túsýine qaraı kezeń-kezeń­men júzege asyrylady. Bul rette birinshi kezekte koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrý jáne taratý táýekeli joǵary halyqtyń osal toptary qamtylady. Odan ári ımmýndaýǵa jatatyn halyqtyń osal toptary qosylady. Jalpy, halyqtyń osal toptary úshin koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý tegin usynylady.

Birinshi kezeńde ınfeksııa­lyq aýrýlar aýrýhanalary­nyń, jedel medısınalyq kómek, rea­­nımasııa, MSAK, qabyl­daý ból­meleriniń medısına qyz­met­kerlerine jáne sanepıd­­qyz­met qyzmetkerlerine vaksına sa­lynady. Ekinshi kezeńde jalpy bilim beretin mektepterdiń, joǵary oqý oryndarynyń pe­dagogteri, birinshi kezeńge kir­megen medısınalyq qyzmet qyz­metkerleri vaksınalaýmen qam­tylady. Úshinshi kezeńde mek­tep-ınternattardyń, mektep­ke deıingi mekemelerdiń peda­gog­terine, stýdentter men sozylma­ly aýrýlary bar adamdarǵa vaksına egiledi. Sondaı-aq ha­lyq­tyń qosymsha osal toptary – TJM, IIM, Qorǵanys mı­nıstrligi, UQK, Memlekettik kú­zet qyzmetiniń qyzmetkerlerin jáne basqalardy qosa otyryp, kontıngentti keńeıtý josparlanýda.

Vaksınaǵa kúdikpen qaraı­tyn jurt onyń janama áser­le­rinen qaýiptenetini belgili. Bu­ǵan qatysty mamandar adam­nyń organızmi kez kelgen vaksınany engizýde ımmýnıtetti qalyptastyratynyn, sondaı-aq ımmýndaýdan keıin dene tem­peratýrasynyń qysqa mer­zimdi joǵarylaýy, vaksına or­nynda qyzarý men isiný sııaq­ty jaǵymsyz kórinisterdiń paı­da bolatynyn aıtady. Medı­sına qyzmetkerleri kez kelgen vaksınany salmas buryn adamnyń allergııasy bar-jo­ǵyn anyqtaıdy. Eger aýyr aller­gııalyq aýrý bolsa, adamǵa vak­sına salý medısınalyq tur­ǵydan bas tartylady. Bul rette allergııalyq reaksııany boljaý múmkin emes, sebebi árbir adamnyń organızmi ártúrli. Ýaq­tyly den qoıý úshin adam vak­sına alǵannan keıin alǵashqy 30 mınýt ishinde (medısınalyq mekemeniń qabyrǵasynda) dári­gerdiń baqylaýynda bolýy kerek. Dál osy aralyqta vaksınaǵa allergııalyq reaksııa bolýy múm­kin. Odan ári ekpe alǵan adam 3 kún boıy tirkelgen jerleri bo­ıynsha ýchaskelik dárigerlerdiń baqylaýynda bolady. Budan basqa vaksına saldyrǵan árbir adamnyń qolyna vaksınanyń yqtımal keri áserleri kórsetil­gen jáne mundaı áserler oryn alǵan jaǵdaıda habarlasa alatyn emhanalardyń telefon nómirleri bar arnaıy jadynama beriledi.

Bir aıta ketetin jaıt, «Spýt­nık V» vaksınasyn 18 jasqa deıingi balalarǵa qoldanýǵa bolmaıdy. Ekpeni tek 60 jasqa deıin kámeletke tolǵan azamattar ǵana ala alady.

Koronavırýsqa qarsy vaksınany 21 kúndik aralyqpen eki kezeńmen engiziledi. Birinshi doza antıdenelerdiń az mólsherin óndirýge baılanysty qysqa qor­ǵanys áserin beredi. Ekinshi doza bi­rinshisiniń áserin kúsheı­tedi jáne nyǵaıtady, adam orga­nız­min­degi antıdeneler sany artady.

Jalpy, atalǵan vaksına Re­seıde memlekettik tirkeýden ótti jáne birneshe aı boıy halyq­tyń osal toptaryn ımmýndaý úshin qoldanylyp keledi. Re­seı­diń Tikeleı ınvestısııalar qory­nyń málimetteri boıynsha bul vaksınany satyp alýǵa 50-ge jýyq memleket ótinish bergen, al keıbir elder (Belarýs, Argentına, Serbııa) qazirdiń ózinde ony sátti qoldanýda.

Búginde Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligi Reseıden basqa da ko­ronavırýs ınfeksııasyna qar­sy vaksına óndirýshi birqatar mem­leketpen kelissózder júrgi­zýde. Onyń ishinde Qytaı («Sino­vac», «Sinopharm» vaksınasy) jáne AQSh («Phizer» vaksınasy) elderi bar.

Sondaı-aq vaksınalaýdy ha­lyqty jappaı chıpteýmen baı­lanystyrýdyń aqylǵa qo­nym­­syz qate aqpar ekenin aıta ket­­ken jón. Vaksına salynbaı turyp, árbir adam vaksına qu­ramy týraly aqparat beretin nus­qaýlyqpen tanysýǵa quqyly.

 

Sońǵy jańalyqtar

Ulytaý aýdanynyń ákimi taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 20:45

Aqtóbede «Igi ister» marafony bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:48

Shymkentte mektepterde ystyq tamaqpen qamtýǵa ruqsat joq

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:52

Uqsas jańalyqtar