Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jer júzine jaman indet taraǵaly búkil álem ǵalymdarynda tynym bolǵan joq. Túrli derekterge qaraǵanda, jahanda 209 vaksına belsendi zerttelý ústinde. Onyń ishinde bizdiń otandyq 2 vaksına da bar. DDU saıtynda 169 úmitker vaksına ázirlenip, onyń 26-sy adamdarǵa qoldanýmen júretin klınıkalyq zertteý satysynda eken.
Jalpy vaksınanyń aǵzaǵa áseri qalaı júredi? Qarapaıym tilmen aıtqanda, jattyǵý trenajeri tárizdi vaksına egilgen soń aǵzany vırýspen kúreske jattyqtyrady. Mededsupportkz qoǵamdyq qorynyń basshysy, bıofızıka ǵylymdarynyń PhD doktory, Nazarbaev ýnıversıtetiniń professory Dana Aqylbekovanyń aıtýynsha, vaksınany zertteý bir ǵana eldiń emes, túrli klımattyq ereksheligi bar memleketter azamattarynyń qatysýymen, túrli násilde jáne túrli ortada júrgizilýiniń mańyzy óte zor. Sebebi sol arqyly vaksınanyń barlyq adamǵa tıimdiligi qanshalyqty ekeni belgili bolady. Sondyqtan tájirıbelerge kóptegen memleketten eriktilerdiń qatysýy – vaksına áserin anyqtaýdyń tıimdi jolynyń biri.
DDU sarapshylarynyń maquldaýymen qoldanysqa joldama alyp, búginde egilip jatqan vaksınanyń biri – Oksfordtyq AstraZeneca vaksınasy. Álsiretilgen vırýstan alynǵan vaksına egilgen jandardyń boıynda jaqsy ımmýndyq qabiletti týǵyzady delingen ónimniń jetkizilýi men saqtalýynda onsha qıyndyq joq. Bul 4 gradýs tómen qalypta tońazytqyshta búlinbeıdi, qasıetin joǵaltpaıdy.
Ekinshisi – BioNTech bıotehnologııalyq kompanııasy jasaǵan amerıka-nemis birlesken vaksınasy. Bul – ǵylymdaǵy jańa joba. Sebebi ol RNQ-lyq. Munda vırýstyń ózi emes, óte kishkentaı RNQ-nyń bir fragmenti alynyp, aǵzaǵa túskende aýrýǵa qarsy ımmýndyq kúshterdi qozǵaıdy. 43 myń erikti qatysyp jasalynǵan bul vaksınanyń tıimdiligi joǵary – 90 paıyz. Biraq ony saqtaýdyń joly kúrdeli. Sýyqtyǵy 20 gradýs tońazytqyshty talap etetin kórinedi. Jalpy mundaı RNQ-lyq vaksına buryn-sońdy qoldanylyp kórgen emes.
Úshinshisi – reseılik ǵalymdar jasaǵan «Spýtnık-V». Tájirıbelik jumystary Belarýs, Venesýela, Úndistan elinen 40 myńnan asa eriktiniń qatysýymen júrgen, tıimdiligi 90 paıyz shamasynda delinetin vaksına aqpan aıynyń basynan bizdiń elimizde egile bastady. Saqtalýy qolaıly, qarapaıym tońazytqyshta tura beredi.
Sonymen alǵashqy vaksınalarmen egý bastalǵaly ózderi úlgi bolǵysy kelgen birqatar memleket basshylarynyń ekpe saldyrýy áser etti me, búginde preparattarǵa suranys molaıǵan kórinedi. Atap aıtqanda, osyǵan deıin 2021 jyly 1 mlrd doza vaksına shyǵarýdy kózdegen BioNTech 1 aqpan kúni onyń mólsherin taǵy da 1 mlrd-qa arttyratynyn habarlady. BioNTech óz saıtynda Belgııada ornalasqan vaksına shyǵaratyn zaýyttyń tolyq jańartýdan ótkizilip bolǵanyn da sol kúni jarııa etti.
Germanııa kansleri Angela Merkel federaldy aımaqtardyń basshylary qatysqan keńesten soń bıyl jazdyń sońynda barlyq azamat vaksına alyp bolatynyn málimdep, óz jurtynyń Pfizer, Moderna jáne AstraZeneca vaksınalarymen egiletinin jetkizdi. «Eger atalǵan kompanııalardyń biri vaksına jetkizýdi ýaqytynda oryndaı almasa, vaksınalaýǵa qajetti dozalar jetispeı qalýy múmkin» dedi kansler.
Al Italııada halyqtyń 1 paıyzy – 648 640 adam eki kezeńnen turatyn vaksına saldyrýdan ótip bolypty.
Reseıdiń Gamaleıa atyndaǵy ortalyǵynda dúnıege kelgen «Spýtnık V» klınıkalyq zertteýler barysynda joǵary dárejede antıdene jáne aǵzanyń ımmýndyq qorǵanysyn qalyptastyryp, eshqandaı teris jaǵdaılar baıqalmaǵan. Búginde álemniń 50 memleketinen 1,2 mlrd dozasyna suranys túsken. Al otandyq vaksına bolsa, áli zertteýdiń úshinshi satysyn aıaqtaǵan joq.
