Memleket basshysy el tarıhyndaǵy eleýli mereke kezinde qur dańǵaza men ysyrapshyldyqqa jol berýge bolmaıtynyn, árbir sharany elge paıdasy tıetin naqty isterge ulastyrý qajet ekenin basa aıtty. Ekonomıka, áleýmettik sala, bilim, ǵylym jáne basqa da baǵyttar boıynsha tyń jobalar qolǵa alynatynyna toqtaldy.
– Tutas memleketti qamtıtyn aýqymdy is-sharalardy ótkizgen kezde aıqyn kózqaras, naqty ustanym bolýy shart. Sebebi óńirlerdiń bári ortalyqqa beıimdelip jumys isteıdi. Sizderden baǵdar alady. Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyn tek mereıtoı dep sanaýǵa bolmaıdy. Eń aldymen, bul tarıhı oqıǵaǵa ıdeologııalyq turǵydan qaraýymyz kerek, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy qazir zaman basqa, adamdardyń sanasy aıtarlyqtaı ózgergenin, oǵan qosa, búginde barsha álem jurtshylyǵy kúrdeli kezeńdi bastan ótkerip jatqanyn aıtty. Qarjyny ońdy-soldy jumsap, ulan-asyr toı jasaıtyn ýaqyt emes ekenin, tıimsiz forýmdar men konferensııalar ótkizýdiń qajeti joqtyǵyn qadap turyp jetkizgen Qasym-Jomart Toqaev halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyna basa mán berý keregin, eldiń turmysy túzelmese, jetistikterdi maqtan etýdiń qajeti joǵyn atap ótti. Sonymen qatar memlekettik apparat osy senim men úmitti aqtaýǵa tıis dedi.
– Úkimet meniń tapsyrmam boıynsha Áleýmettik kodekstiń jobasyn daıyndap jatyr. Kodeks azamattardyń, ásirese, kómekke muqtaj adamdardyń suranysyna tolyq saı kelýi kerek. Bul bizdiń ádiletti memleket pen ashyq qoǵam qurý týraly ıdeıamyzben úndesedi. Mınıstrler men ákimder «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdasyn berik ustanýǵa tıis. Azamattardyń aryz-tilekterine jedel jaýap berý qajet. Eń bastysy, Táýelsizdiktiń ıgilikterin árbir otandasymyz kúndelikti tirshiliginde sezine alatyn bolsa – maqsatymyzdyń oryndalǵany, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyn osyǵan deıin qolǵa alǵan reformalar aıasynda uıymdastyrǵan abzal ekenine toqtaldy. Bul rette saıası reformanyń úshinshi kezeńin júzege asyrý jalǵasady. Sonyń aıasynda qoǵamdy demokratııalandyrýǵa baǵyttalǵan birqatar zań qabyldanady. Aldaǵy on jylda eldiń jańa kelbetin jáne ulttyń jańa bolmysyn qalyptasýy kerek. Qasym-Jomart Toqaev ekonomıkalyq, saıası jáne áleýmettik jańǵyrýdy tabysty júzege asyra alsaq elge jasaǵan eń úlken syıymyz osy bolatynyn basa aıtty.
– Búginde biz iske asyryp jatqan elimizdi júıeli túrde jańǵyrtý jumysy adamdardyń qoǵamdaǵy, ekonomıkadaǵy, mádenıettegi múmkindikterin ashýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik josparlaý men basqarý salalaryndaǵy sońǵy ózgerister de osy maqsatty kózdeıdi. Biz óńirlik deńgeıdegi teńsizdikter men kedergilerdi birtindep joıamyz. О́ıtkeni bizge qýatty Táýelsiz Qazaqstandy qurý úshin aımaqtardyń básekege qabiletti bolyp, ár aýyl men qalanyń turaqty damyǵany kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent 2025 jylǵa deıin bes trıllıon teńgege baǵalanatyn memlekettik aktıvterdi jekeshelendirý arqyly kásipkerlik salasynyń áleýetin aıtarlyqtaı arttyra alatynymyzdy atap ótti. «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasyn jańǵyrta otyryp árbir qazaqstandyqtyń ulttyq baılyǵymyzdyń bir bóligine ıe bolýǵa jáne otandyq ekonomıkanyń kóshbasshylaryn damytýǵa óz úlesin qosýǵa múmkindik jasaımyz. Memleket basshysy adam kapıtalynyń sapasyn arttyrý biz júrgizip otyrǵan saıasattyń negizgi bóligi ekenin jetkizdi.
Aıtýly mereke kezinde atqarylatyn sharalardyń deni jastarǵa arnalýy – Prezıdent qoıǵan basty talaptyń biri. Sebebi elde ne jasasalsa da, bárin bolashaq urpaq úshin jasalýy tıis. Qasym-Jomart Toqaev izimizdi basyp kele jatqan býynnyń azamattyq belsendiligi óte joǵary, jastardyń qulshynysy zor ekenin aıta kele, osy belsendilikti báseńdetpeı, olardy jańa maqsattarǵa jumyldyrý qajettigine toqtaldy.
– Jastarǵa qatysty kelesi másele – jumyspen qamtý. Bul, ásirese, óńirlerde asa ózekti. Biz jumyssyz jastarǵa jol siltep, baǵyt-baǵdar berýimiz kerek. Olardyń turaqty kásip tabýyna kómektesýimiz qajet. Qazir jumyspen qamtýǵa baǵyttalǵan birneshe baǵdarlama bar. Biraq jastardyń kóbi sol sharalar týraly bilmeıdi. Memleket usynyp otyrǵan túrli qoldaý jumystarynan habarsyz. Bul másele tek jalań úgit-nasıhatpen sheshilmeıdi. Úkimet pen ákimder jastardy jumyspen qamtý máselesimen arnaıy aınalysyp, kúndelikti nazarda ustaýy qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qazir jastar saıasatyna qatysty zańdarǵa qajetti túzetýler engizilýde. Endi jergilikti memlekettik organdardy baǵalaý kórsetkishine «Jastardyń damý ındeksi» qosylady. Bul osy baǵyttaǵy sharalardyń tıimdiligin arttyrady. Prezıdent jastar saıasatyna arnalǵan «Táýelsizdik urpaqtary» atty birtutas ulttyq joba ázirlegen jón ekenin atap ótti. Júrgizilip jatqan jumystardy júıeleý úshin ár baǵyt boıynsha bytyrańqy júzege asyrylyp jatqan jobalardy bir arnaǵa toǵystyrýdy tapsyrdy. Al ony daıyndaýǵa, odan soń talqylaýǵa búkil jastar jáne stýdentter uıymdaryn, azamattyq belsendiler men táýelsiz sarapshylardy tartý kerek.
– Qazaqstan – daryndy jastar mekeni. Erteń elimizdiń abyroıyn asyratyn da – osy talantty ul-qyzdar. Biz olardyń órisin ashyp, qarym-qabiletin shyńdaý úshin bar múmkindikti jasaýǵa tıispiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent talantty jastarymyzdyń kreatıvti ekonomıka qurýdaǵy róliniń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. О́ıtkeni kreatıvti ındýstrııa álemdik ekonomıkada eń jyldam damyp jatqan segment. Damyǵan memleketterde atalǵan sala ishki jalpy ónimniń 10 paıyzyn quraıdy. Osy rette Memleket basshysy Úkimetke strategııalyq turǵydan mańyzdy salany keshendi túrde damytý josparyn oılastyrýdy tapsyrdy. Prezıdenttiń pikirinshe, onyń negizin qalaýshy bóliktiń biri ǵylym, mádenıet jáne zamanaýı shyǵarmashylyq salalary boıynsha Ulttyq bilim haby bolýy qajet. «Talanttar fabrıkasy» ispetti bul ortalyq elimizdiń barlyq óńirlerindegi daryndy jastardyń kásibı mamandardan bilim alyp, olardyń sheberlik saǵattaryna qatysýǵa jol ashady.
– Biz el damýyna jas talanttarymyzdyń belsene aralasýyna basa nazar aýdarýymyz kerek. Olardyń árqaısysy Otanymyz jetken jetistikterge qatysy bar ekenin sezinip, tabystaryn maqtan tutýy kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Ol úshin bizdiń qoǵamda da mesenattyq pen qaıyrymdylyqtyń dástúrin birtindep damytý qajet.
Memleket basshysy búkil álemde ujymdyq yntymaqtastyqtyń bir túri retinde kraýdfandıng baǵytynyń tanylyp kele jatqanyn tilge tıek etti. Ony azamattardyń qoǵamdaǵy ózekti problemalardy sheshýge qatystyrýdyń negizgi baǵytynyń biri retinde baǵalady. Sonymen qatar Astana Hub tehnoparkiniń bazasynda biryńǵaı kraýdfandıng tuǵyrnamasyn jasaýdyń múmkindigin qarastyrýdy usyndy.
Memleket basshysy qolǵa alynatyn sharalardyń barlyǵy ózara kómek mádenıetin qalyptastyryp, elimizdi damytýǵa jastardyń tikeleı atsalysýyna baǵyttalatynyn aıtty. Sonymen qatar táýelsizdik urpaqtary Qazaqstandy álemdegi básekege qabiletti elderdiń birine aınaldyratynyna senetinin jetkizdi.
Prezıdent 30 jyldyqqa baılanysty sharalar halyqqa rýhanı serpilis ákelýi qajettigine toqtaldy. Bul rette rýhanııat salasyndaǵy jumys birneshe baǵyttan turady. Ult tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan kórnekti tulǵalardyń eńbegin nasıhattaý asa mańyzdy jumystyń biri.
– Bıylǵy mereıli jylǵa birneshe ataýly data tuspa-tus kelip otyr. Jyr alyby Jambyldyń – 175, Alash arysy Álıhan Bókeıhanovtyń – 155, kúsh atasy Qajymuqannyń – 150 jyldyǵy, taǵy basqa birneshe tarıhı tulǵanyń mereıtoıy. Biz byltyr Abaı men Ál-Farabıdyń mereıtoılaryn óte maǵynaly ótkizdik. Olardyń tulǵalyq kelbeti men ómir joly, eńbekteri halyqqa úlken oı saldy. Bul tájirıbeni aldaǵy ýaqytta da ustanǵan jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sondaı-aq bıyl Semeı polıgonynyń jabylǵanyna 30 jyl tolyp otyr. Memleket basshysy ıadrolyq synaqqa tyıym salý arqyly óz taǵdyrymyzǵa ózimiz jaýap bere alatynymyzdy kórsetip, elimizdiń álemdik antııadrolyq qozǵalystyń kóshbasshysyna aınalǵanyn aıtty.
Sondaı-aq memlekettik nyshandarǵa qurmet otanshyldyqtyń kórinisi ekenin, osy oraıda, el rámizderin qoldaný erejesin qaıta qaraýdy tapsyrǵanyn, qasıetti kók baıraqty úı syrtyna jáne basqa da kórnekti jerlerge ilýge tyıym salýǵa bolmaıtynyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev qazaq tilin meńgerý birtutas ult bolý jolyndaǵy aıryqsha mańyzdy qadam dep baǵalady. Sondyqtan til úırenýge talpynǵan otandastarymyzdy bárimiz qoldaýǵa shaqyrdy.
– Memlekettik tildi biletin árbir azamat qazaqsha úırengisi kelgen dosymen, áriptesimen nemese tanysymen óz bilimin bólissin. Mundaı ıgi is bir-birimizge qamqorlyqty arttyryp, birligimizdi nyǵaıta túseri sózsiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent ana tilimizdi damytý jaıyndaǵy oıyn latyn grafıkasyndaǵy qazaq álipbıimen túıindep, latyn qarpine kóship jatqanymyz Táýelsizdiktiń jemisi dep baǵalady.
Memleket basshysy eldegi kórikti jerlerdiń jyl ótken saıyn jutańdanyp bara jatqanyna alańdap, «Taza tabıǵat» jobasyn júzege asyrýdy usyndy. Ekologııalyq bastamalar jyl saıynǵy turaqty jumysqa ulasyp, ómir saltyna aınalýy shart ekenin jetkizdi. Osy rette Ulystyń uly kúnin jańasha atap ótý týraly oıymen bólisti.
– Babalarymyz Áz Naýryz kelgende bulaqtyń kózin ashyp, aǵash otyrǵyzǵan. Osy tamasha dástúrdi jańa qarqynmen jalǵastyraıyq. Tabıǵatty tazalap, qorshaǵan ortany kógaldandyrýdy qolǵa alaıyq. Mundaı sharalardy barlyq aımaqta uıymdastyrýymyz qajet. Bul – ata saltymyz ári urpaqqa ekologııalyq tárbıe berýdiń eń tıimdi joly, – dedi Prezıdent.
30 jyldyq belestiń mánin halyqqa túsindirý, aqparattyq jumysty durys júrgizý de mańyzdy baǵyttyń biri. Táýelsizdik merekesiniń tujyrymdamasy «Jasampazdyqqa toly jyldar» dep atalady. Sondyqtan jasampazdyq ıdeıasy keńinen dáriptelýi qajet. Qasym-Jomart Toqaev merekeleý barysynda Táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshy Tuńǵysh Prezıdentimizdiń tarıhı róli erekshe atalyp, Elbasy saıasatynyń sabaqtastyǵy barlyq is-sharalardyń ıdeologııalyq ózegi bolýy shart ekenin atap kórsetti.
– Táýelsizdikti atap ótkende tálimdik, tárbıelik máni bar aqparatty usynyp, jurtty tartatyn jańa stıldi, jańa formatty kóbirek engizý qajet. Ár jerde ótkizilgen is-sharalar týraly qurǵaq eseptiń qajeti joq. Elge ózgeris ákelmese, myńdaǵan madaqqa toly maqalalardan esh qaıyr bolmaıdy, – dedi Memleket basshysy.
Sózin qorytyndylaı kele Prezıdent Úkimetke respýblıkalyq shtabpen birlesip, atalǵan usynystardy Merekelik josparǵa jáne Ideologııalyq kartaǵa engizýdi tapsyrdy. Sonymen birge, memleketti nyǵaıtýǵa, elimizdi damytýǵa úles qosqan azamattarǵa laıyqty qurmet kórsetiletinin, mereke qarsańynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń 30 jyldyǵy» mereıtoılyq medali shyǵarylatynyn aıtty.
– Táýelsizdik – eń basty qundylyǵymyz jáne ol bárinen qymbat! Bizdiń mindetimiz – keıingi urpaqqa kemel jáne qýatty Qazaqstandy amanattaý, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Komıssııa otyrysynda Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaev, Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Aıda Balaeva sóz sóıledi.
