Qoǵam • 09 Aqpan, 2021

Paternalıstik pıǵyl

489 ret kórsetildi

Nur-Sultan qalasyndaǵy gúl satatyn dúkenniń aldynda jınalǵan qara­qurym halyq birneshe kúnnen beri áleý­mettik jelide shý bolyp jatyr. Jaı­shy­lyq kúnderi jurtshylyqtyń bir jerde osynsha kóp jınalýy − shynymen de sırek qubylys. Kúnniń sýyǵyna, vı­rýs­tyń órship turǵanyna qaramastan, eldi ala tańnan turǵyzyp, kishkentaı bir dúken­niń aldynda alyp kelgen ne deısiz ǵoı? Sóıtsek, munda utys oınatylatyn kóri­ne­di, jurtshylyqtyń kóksegeni – utystan tegin kólik utyp qalarmyz degen dáme eken.

Bizdiń qoǵamda tegin dúnıeni qarpyp qalý, Úkimetke ıek artý, bireýdiń esebinen ómir súrý, jandy qınamaı, jeńil jolmen aqsha tabýǵa umtylý psıhologııasy basym. Azamattardyń boıynda paıda bolǵan mundaı minez-qulyqty bir kezderi ótpeli kezeńniń qıyndyqtaryna baladyq.

Rasymen elimiz alǵashqy jyldary áleý­met­tik-ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan tusta kóp adam nápaqasynan aıyrylyp, abdyrap qaldy. Jurtshylyq qaıtsem aqsha taýyp, kúnimdi kóremin degen kúrdeli jaǵdaıdy bastan keshirdi. Al qazir zaman basqa. El azamattary naryq zańdylyqtaryna beıimdelip, óz kúnin ózi kóretindeı deńgeıge jetti. Biraq sana-sezimimiz áli kúnge jańarǵan joq. Tegin dúnıe úshin jantalasa umtylý paternalıstik pıǵyldan áli kúnge aryla almaı jatqanymyzdy kórsetse kerek.

Jalpy álemde ártúrli áleýmettik baǵ­dar­lamalar engizip, halqyn qoldap otyrǵan sanaýly-aq el bar. Sonyń biri – Qazaqstan. Al kóptegen memleket mundaı «qaıyrymdy» qadamǵa bara bermeıdi. Mysaly, Qazaqstanda eldi demep jiberýdiń birtalaı tetigi qaras­ty­rylǵan. Mysaly, turǵyndar qurylys kompanııasyna aldanyp, úıin ala almaı júrse, kómekke keletin – memleket. Al Amerı­kada, Eýropa elderinde mundaı túsinik joq. Qu­ry­lys kompanııasy men azamattyń ara­syn­daǵy jeke kelisimge aralaspaıdy. «Bul – sol adamnyń óz sheshimi, eshkim oǵan kúmándi qurylysqa aqsha salýǵa ıtermelegen joq» degen kózqaraspen qaraıdy. Buǵan halqy da úırengen.

Al bizde birden «Úkimet qaıda qarap otyr?» dep, ózderiniń kinásin ózgeden izdep shy­ǵa keledi.

Ánebir kezderi Prezıdent tapsyrmasymen «azamattardyń kredıt júktemesin azaıtý» naýqany júrdi. Bul kezde de jurtshylyq onyń talaptaryna sáıkes kelsin-kelmesin, jappaı ótinish jaýdyrýǵa kiristi. Kredıt ke­shi­­rimine ilikpeı qalǵandar taǵy sol «Úki­met nege kómektespeıdi?» degen uranyna basty. 

Álbette, memlekettiń áleýmet aldyndaǵy belgili bir jaýapkershiligi bolýy kerek. Ásirese, kóp balaly otbasylarǵa, jalǵyz bas­ty analarǵa, balalar úıleriniń tárbıelený­shi­lerine, múgedek bala asyrap otyrǵan azamat­tarǵa Úkimet kómektesýi tıis. Ekono­mı­kalyq daǵdarys kezinde azamattar jumys­syz qalsa da memleket tarapynan kómek berilýi kerek. Biraq Úkimet jaqtan osal top­tar­­dyń eńsesin kóterýge baǵyttalǵan az-kem kó­megi bola qalsa, ony alyp qalýǵa bári jan­ta­­lasyp umtylady.

Byltyr koronavırýs órshigen tusta memleket jumyssyz qalǵandarǵa eń tómengi aılyq kórsetkish esebinde 42500 teńge bergeni belgili. Bul járdemaqyny jumyssyzdar ǵana emes, jumys istep júrgen aıaq-qoly balǵadaı jandar da alýǵa jantalasty. Tipti keıbireýler baıaǵyda súıegi qýrap, ólip qalǵan týystardyń atynan da ótinish berip jibergen. Muny áleýmettik masyldyq demes­ke lajy joq. Úkimetten kelgen tegin dúnıe me, elden qalmaı, alyp qalý kerek! Mine, paternalıstik pıǵyl degen osy.  Áıtpese, bul bolmashy aqsha qaı jyrtyqqa jamaý bolsyn?!

Sarapshylar áleýmettik masyldyq qo­ǵam­­daǵy joqshylyq jáne muqtajdyqpen qatar júredi dep esepteıdi. Aýyrdyń ús­ti­men, jeńildiń astymen júrip úırenip alǵan adamnyń ómir salty da soǵan qaraı beıimdeledi. Kómek alyp, tegin dúnıege úırenip qalǵan adamda ári qaraı da ala bersem degen túsinik qalyptasady. Al budan qutylýdyń jalǵyz joly – sanany jańartý, ar-namysty oıatý. Qazaqta tilemsek degen jaqsy uǵym emes. Tilemsektene berý, suranshaq bolý – bul da paternalıstik kórinis. Onyń artynda masyldyq, jalqaýlyq, erinshektik turady jáne bul uıat nárse, namys­syzdyqtyń bir túri. Sondyqtan mun­daı áleýmettik masyldyq sanadan aýlaq bol­ǵan jón. Tepse, temir úzetin azamattar nápaqasyn tek eńbektenip tapqany abzal. О́ıt­keni tabysqa jeteleıtin jalǵyz jol – oqý men eńbek. Aldyǵa maqsat qoıyp, eńbek etken adam eshqandaı utyssyz-aq, jetistikke jetetini anyq. Uly Nerý aıtqandaı, «Kimde-kim batyl qımyldap, eńbek etse, tabys sonyń úlesine kóbirek túsedi».

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuzda 40-tan astam úıge sý berilmegen

Aımaqtar • 02 Jeltoqsan, 2022

Erbolat Dosaev Almaty qalasynyń ákimi qyzmetinde qaldy

Taǵaıyndaý • 02 Jeltoqsan, 2022

QazaqGaz dırektorlar keńesiniń quramy ózgerdi

Qazaqstan • 02 Jeltoqsan, 2022

Máýlen Áshimbaev Qytaı halqyna kóńil aıtty

Parlament • 02 Jeltoqsan, 2022

Meksıkada 200-ge jýyq adam ýlanyp qaldy

Álem • 02 Jeltoqsan, 2022

Shekarany búkil el qorǵaıdy

Qoǵam • 02 Jeltoqsan, 2022

Aıdos Erbosynuly aýrýhanadan shyqty

Boks • 02 Jeltoqsan, 2022

Uqsas jańalyqtar