Is-sharaǵa Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev, «Samuryq – Qazyna» Qorynyń basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov, Premer - Mınıstr Asqar Mamın, Úkimet músheleri, Prezıdent ákimshiliginiń basshysy jáne bıznes-qaýymdastyqtardyń ókilderi qatysty.
О́z sózinde Ahmetjan Esimov pandemııa kezinde otandyq óndirýshilerdi qoldaý jáne satyp alý júıesin jetildirý boıynsha qor qabyldaǵan sharalardyń tıimdiligin atap ótti. Kompanııalar toby qarajatty únemdedi, al qazaqstandyq taýar óndirýshiler naqty tapsyrystar aldy.
«Pandemııaǵa deıin ótken jyldyń qańtar aıynda Qordyń otandyq óndirýshilerdi qoldaý jónindegi is-sharalar keshenin júzege asyrý týraly qabyldaǵan sheshimi, birinshiden, ýaqytyly, ekinshiden, shyn máninde tıimdi boldy. Bul bizge qazaqstandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń qalyptasqan jańa modeli týraly aıtýǵa tolyq negiz beredi, onyń aıasynda eldegi iskerlik belsendilikti yntalandyrý boıynsha birneshe jobalar iske asyrylýda», dedi A. Esimov.
Qazirgi ýaqytta qordyń satyp alý saıasatynyń jańa modeli qalyptastyryldy, ol eki mańyzdy maqsatty - satyp alý júıesiniń ashyqtyǵyn, ádildigin qamtamasyz etýdi jáne otandyq kásipkerlerdi qoldaýdy kózdeıdi.
Osylaısha, 2018 jyldan bastap qor uzaq merzimdi offteık-kelisimsharttar jasaı otyryp, Qazaqstanda balamasy joq jańa óndirister qurýdy yntalandyratyn ımportty almastyrý baǵdarlamasyn iske asyrýda.
Otandyq bızneske Qazaqstanda óndiristi retteý usynyldy, qor óz tarapynan olardy orta merzimdi perspektıvada satyp alýǵa kepildik beredi.
Qazirgi tańda ımportty almastyrý baǵdarlamasy aıasynda ınvestısııa kólemi 218 mlrd teńgeni quraıtyn 42 joba maquldandy. Is júzinde 27 mlrd teńgege naqty sharttarǵa qol qoıyldy, 2000-nan astam jumys orny quryldy. Importty almastyratyn ónim shyǵarýdy jolǵa qoıǵan kásiporyndar bıýdjetke 18 mlrd teńgeden astam salyq tóledi.
Sondaı-aq qor tóraǵasy basqa tetikti – «satyp alýdy sanattyq basqarýdy» engizýdiń tıimdigilin atap ótti. Satyp alýdyń bul túri taýarlardyń belgili bir túrleri boıynsha kompanııalardyń jalpy qajettiligin shoǵyrlandyrýǵa jáne jetkizýshiler pýlyn anyqtaýǵa múmkindik beredi. Bul mehanızm tek óndirýshilerden satyp alýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi jáne deldaldardyń qatysýyn boldyrmaýǵa múmkindik beredi.
2018-2020 jyldar aralyǵynda 37 qazaqstandyq óndirýshilermen 246 mlrd teńgege seriktestik týraly strategııalyq kelisimder jasaldy. Satyp alýdy strategııalyq basqarýdy iske asyrýdan qor kompanııalary tobynyń ekonomıkalyq paıdasy 69 mlrd teńgeni qurady.
Qazaqstandyq óndirýshilerdi qoldaýdy qor bir kózden satyp alý úshin negizderdi qaıta qaraý jolymen básekeles ortany keńeıtý arqyly da júzege asyrady. Qor bir kózden satyp alýdy júzege asyrý úshin negizderdi qaıta qarady jáne olardy 37% - ǵa qysqartty, holdıngishilik satyp alý boıynsha pozısııalar 4500 pozısııadan 207-ge deıin 22 esege qysqardy.
Osy satyp alýlar boıynsha barlyq kólem olarǵa tikeleı qol jetkizgen bızneske berildi. Osy kezeńde 23 myń kásipkerlik sýbektisi 1 trln teńgege kelisimsharttar aldy. Osy kelisimsharttar esebinen bıýdjetke bıznesten túsetin salyq túsimderiniń kem degende 36 mlrd teńgesi túsedi. Básekelestik ortany qurý esebinen Qor kompanııalarynyń ózderi 70 mlrd teńge únemdegenin atap ótken jón.
Satyp alý júıesin jetildirý boıynsha qabyldanǵan sharalar kesheni Qorǵa bir kózden satyp alý kólemin 5 ese qysqartýǵa múmkindik berdi, bul rette básekeli satyp alý kólemi 6 ese ulǵaıdy. Bir kózden satyp alýdy 1,7 trln teńgege deıin qysqartý esebinen básekelestik orta keńeıtildi.
Atalmysh sharalar 280 myń adamdy jumyspen qamtýǵa múmkindik berdi. Qor tapsyrystary esebinen salyq tólemderiniń kólemi shamamen 170 mlrd teńgeni quraıdy. Qabyldanǵan sharalardyń tikeleı qarjylyq nátıjesi Qor kompanııalarynyń 410 mlrd teńge únemdeýdi alýy boldy.
Joǵaryda atalǵan tetiktermen qatar, pandemııa kezeńinde "Atameken" palatasymen birlesip, Qor kásipkerlerdi naqty qoldaý sharalaryn qabyldady - jobalyq qujattamany jobalaý kezinde qazaqstandyq ónimdi mindetti túrde qoldaný, merdigerdiń qazaqstandyq materıaldardy qoldanbaǵany úshin aıyppul túrindegi jaýapkershiligin belgileý, keminde 30% mólsherinde avans tóleý jáne ony tóleý merzimin 10 kúnge deıin qysqartý jáne t.b.
Korrýpsııalyq táýekelderdi tómendetý, kásipkerler úshin barynsha ashyq prosedýralardy qalyptastyrý maqsatynda Qyzmetterdi sıfrlandyrý sharalary qabyldandy. Bul óz kezeginde qor tobyndaǵy satyp alýdyń barlyǵyn elektrondyq úlgide, júıede ótkizýge múmkindik berip, múddeli tulǵalarǵa satyp alý josparymen, tenderlerdiń qorytyndysymen jáne qol qoıylǵan sharttarmen tanysýǵa jol ashady.
Buǵan deıin satyp alý erejesine engizilgen ózgeristerge sáıkes somasy 75 mln teńgeden joǵary satyp alýǵa qoǵam ókilderi baqylaýshylar retinde qatysady. Sonymen birge tapsyrys berýshiler men ónim berýshiler arasyndaǵy kelissózder barysynda foto-vıdeo túsirý boıynsha mindetti talap qosymsha engizilgen.
Qabyldanǵan sharalar el ekonomısy úshin kúrdeli kezeńde otandyq kásipkerlikti qoldaýǵa múmkindik berdi. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» salalary boıynsha kórsetkishter – onyń bir aıǵaǵy. Máselen, 2020 jyly otandyq kásipkerlerden satyp alý úlesi 83% qurady, bul kórsetkish 2019 jyly 45% teń bolǵan. Mashına jasaý salasy 2 ese artty – 30%-dan 79%-ǵa deıin.
Qor basshysy QR Prezıdentine turalap qalǵan óndiristerde qoldaýǵa baǵyttalǵan jańa jobany tanystyrdy. Bul jobada qorǵa qarasty kompanııalar tobynyń qajettiligi úshin taýarlardy satyp alý úshin tikeleı shart jasaý qarastyrylǵan.
Bul baǵytta jergilikti atqarýshy organdarmen birlese óndirgen taýaryn ótkize almaı júrgen kásiporyndardyń tizimin qalyptastyrý usynylyp otyr. Onyń arqasynda qor tobyndaǵy kompanııalar qajetti taýarlardy satyp alsa, kásiporyndar jumys oryndar saqtap qalady jáne óndiristik qýattylyqtaryn arttyrady.
Bul ádis boıynsha 37 kásiporynǵa jasalǵan aldyn-ala taldaý qoldaý naqty kórsetilgen kezde óndiristik qýattylyqtardyń júktemesi 35-ten 85% deıin artatynyn, turalap qalǵan 1900 jumys orny qalpyna keltirilip, jańa 780 jumys orny qurylatynyn kórsetip otyr. Qosymsha salyq aýdarymdarynyń kólemi 5,5 mlrd teńgeni quraıdy.
