Oqý úderisin qazaqshalaýǵa qosqan úlesi zor

Biz tanyǵan Begendik Ýtı­baev­tyń burynǵy Selınograd aýyl­sharýashylyq ınstıtýtynda qazaq tilinde bilim berý isin jolǵa qoıý­daǵy eńbegi eren. Ǵalym áriptesimizdiń osy eńbegin atap kórsete otyryp, Alǵys aıtý kúni qarsańynda rızashylyǵymyzdy bildiremiz.

1975 jyly Selınograd aýyl­sharýashylyq ınstıtýtynyń (qa­zirgi S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnı­ver­sıteti) ekonomıka fakýl­tetine oqýǵa túsken ol. Oqý or­­nynda da barlyq qoǵamdyq sharýaǵa, ásirese, ǵy­lymı-zert­teý jumystaryna bel­sendi aralasyp, izdeniske degen qy­zyǵýshylyǵyn tanytty. Dıp­lomyn alǵan soń osy oqý ornyna ǵylymı qyz­metker retinde ornalasyp, kóp uzamaı statıstıka kafedrasyna aspırantýraǵa qabyldandy. 1984 jyly ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty dárejesinde oıdaǵydaı dıssertasııasyn qorǵady.

Sodan bergi ýaqytta Begendik Saýytuly ózi oqyǵan oqý ornyn­da aǵa oqytýshy, dosent, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin joǵary ǵylymı-pedagogıkalyq deńgeıde abyroımen atqara bildi. Dekannyń orynbasary, odan keıin 1989-1997 jyldar aralyǵynda ekonomıka fakýltetiniń dekany boldy.

1986 jyly respýblıkanyń tehnıkalyq jáne kásiptik oqý oryndary arasynda alǵashqy bolyp Selınograd aýyl sharýa­shylyq ınstıtýtynda sabaq úrdisin qazaq tilinde oqytý ju­mysy uı­ym­dastyryldy. Mine, osy kezeńde Begendik Saýyt­uly óziniń bastamashyl tamasha qasıetimen kózge tústi. Ýnı­versıtettegi mem­lekettik tilde oqytatyn alǵashqy oqy­týshylardyń biri retinde kóp­­tegen jetistikke jete bastady. Ásirese, oqytý úrdisin qa­zaq tildi aýdıtorııaǵa laıyqtap qaı­ta uıymdastyrýda, ony oqý-ádistemelik quraldarmen jáne oqý­lyqtarmen qamtamasyz etý ba­ǵytynda ekonomıka fakýlteti dekany retinde ólsheýsiz úles qosty.

О́tken ǵasyrdyń 90-nshy jyldary qıyn da aýyr jyldar edi. Begendik Saýytuly eko­nomıka fakýltetiniń deka­ny retinde sol jyldary kúr­deli máselelermen betpe-bet keldi. Qalaı bolǵanda da ony sheshý jolynda aıanyp qal­mady. Mysaly, qarjynyń jetis­peýshiligine qaramaı jataq­ha­na­nyń jóndelýi, oqý úrdisin toq­tatpaý amaldaryn taýyp, oqy­týshylar quramyn saqtap qalý­da bar múmkindigin paıdalandy. B.Ýtıbaevtyń eńbegi baǵalanyp, 1997 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen marapattaldy.

Ol 1999-2001 jyldary Esep jáne statıstıka kafedrasynyń meńgerýshisi, 2001 jyldan búginge deıin Esep jáne aýdıt kafe­dra­synyń dosenti qyzmetin atqa­ryp keledi. Jalpy, qazirgi eńbek etip jatqan ujymyndaǵy jumys ótili 41 jyldy quraıdy.

Begendik Saýytulynyń taǵy bir qyzmettik kezeńi – 2003-2010 jyldary Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetinde oqý isi jónindegi prorektor bolyp qyzmet at­qar­ǵany. Oqý ornynda sol kezdegi rektor, UǴA akademıgi, ekonomıka ǵylymdarynyń dok­tory, professor, marqum Ǵ.Seıit­qasymovtyń shaqyrýymen kelgen.

Prorektorlyq qyzmetti de Begendik aǵamyz barlyq ja­ýap­­­­kershilikpen, abyroımen, adal atqara bildi. Ja­ńa ýnı­­­ver­­sıtettiń oqý ǵıma­ra­­tyn sa­lý­da da, professor­lar men oqy­tý­shylardy ju­myl­dy­rýda da, oqý pro­se­sine alǵash­qy qatarda kre­dıttik júıe­ni en­gizýde de ózi­niń uı­ym­­das­­tyrýshylyq-bas­qa­rý­shy­­lyq qa­biletin toly­ǵy­men kórsetken, deıdi árip­tes­teri. Ýnı­versıtettegi eńbegi baǵa­la­nyp, 2007 jyly «Astanaǵa − 10 jyl» medalimen, 2008 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstriniń Alǵys hatymen, 2009 jyly Eko­nomıka jáne bıýdjettik josparlaý mı­nıstrliginiń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

JOO-da istegen ýaqytynda B.Ýtıbaev oqytýshylyq qyz­metimen qatar, ǵylymı jumys­tarmen de júıeli túrde aınalysty. Ǵalymnyń bul rettegi jumystary respýblıkanyń ekonomıka, qarjy, memlekettik bıýdjet, jergilikti ózin-ózi basqarý men aýyldyq aımaqtardy damytý sııaqty túrli máselelerine arnalǵan. Ol 160-tan astam ǵy­lymı eńbektiń, onyń ishinde 3 monografııa, qazaq jáne orys tilderinde daıyndalǵan 12 oqý­lyq, basqa da oqý qural­darynyń avtory. 5 oqýlyǵy JOO já­ne joǵary oqýdan keıingi bilim berýdiń respýblıkalyq oqý-ádis­temelik keńesiniń «Áleýmettik ǵylymdar, ekonomıka jáne bıznes» mamandyqtar toby boıynsha oqýlyq jáne oqý quraldary retinde baspaǵa usynylǵan. Son­daı-aq B.Ýtıbaev – qazaq tilinde jaryq kórgen «Memlekettik bıýdjet» atty alǵashqy oqýlyqtyń avtory.

Búginde esep jáne aýdıt ka­fedrasynyń dosenti retinde stýdentterge ustazdyq ete júrip, ǵy­lymnan qol úzgen joq. Onyń shákirtteri elimizdiń túkpir-túk­pirinde abyroımen qyzmet atqa­rýda. Olardyń qatarynda jo­ǵary laýazymdy basshylar men kásipkerler, ekonomıster men býhgalterler, basqa da bilikti mamandar barshylyq.

Bazarhan RÝSTEMBAEV,

Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, bilim jáne ǵylym salasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri