Jas ǵalym joldaǵy aqaýdy tabatyn qurylǵy oılap tapty

Ásem Erjanqyzy  – kási­bı jolyn  ınjenerııa, ǵylym men joǵary bilim salasymen ush­tastyrǵan maman. Ol Qanysh Sátbaev ýnı­versıtetinde bilim alyp, «Tehno­logııalyq mashınalar jáne jab­dyqtar» mamandyǵy boıynsha ba­kalavr, «Mashına jasaý» bo­ıynsha magıstr dárejesin al­ǵan. Ǵylymı izdeniske degen qyzyǵý­shylyǵy ony «Taý-ken isi» baǵyty boıynsha doktorantýraǵa jetelep, 2019 jyly PhD dárejesin qorǵady. Doktorantýra kezinde Polshadaǵy «Silesian University of Technology» ýnıversıtetinde ǵylymı taǵylymdamadan ótip, ha­lyq­aralyq deńgeıdegi zertteý­ler júrgizdi. Sonymen qatar «Kaz­Minerals» kompanııasynyń óndiristik alańdarynda tájirıbelik jumys atqardy. Búginde ol – atalǵan ýnı­versıtettiń qaýymdastyrylǵan professory, bolashaq ınjenerlerdi daıarlap júrgen ustaz.

2024 jyldan bastap Ásem О́te­genova Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi qarjylandyratyn ǵylymı jobanyń jetekshisi mindetin atqaryp keledi. Onyń jobasynyń basty maqsaty – karer ishindegi joldardyń jaǵdaıyn naqty ýaqyt rejiminde baqylap, aqaýlardy avtomatty túrde anyqtaıtyn sıfrlyq júıe ázirleý.

Oraldyq oqýshylar qant dıabetiniń mólsherin tekseretin qurylǵy oılap tapty

Onyń aıtýynsha, bul máseleniń ózektiligi zor. Sebebi «ERG», «Bogatyr Komir» sııaqty iri kompanııalar jyl saıyn karer joldaryn jóndeýge mıllıardtaǵan teńge jumsaıdy. Al jol sapasynyń tómendigi tehnı­kanyń tozýyn jyldamdatady, janarmaı shyǵynyn arttyrady, sonymen birge apat qaýpin kóbeıtedi.

Qazirgi jol jaǵdaıy kóbine kóz­ben sholý arqyly baǵalanady. Bul ádis naqty emes ári ýaqytty kóp talap etedi. Jasandy ıntellekt kómegimen jol sapasyn baqylaý – atalǵan jobanyń basty jańalyǵy jasandy ıntellekt pen sensorlyq tehnologııalardy biriktirý.

Ǵalym ázirlep jatqan júıe aýyr júk kólikterindegi datchıkterden derekter jınaıdy. Sondaı-aq olardy óńdep, shýyldan tazartady, mashınalyq oqytý arqyly jol aqaýlaryn anyqtap, joldyń 3D kartasyn jasap, «sıfrlyq egizin» qurady.

Oqýshy bıopaket oılap tapty

Bul júıe joldaǵy oıyqtar, kedir-budyrlar men kólbeýlikterdi avtomatty túrde anyqtap, olardy qaýiptilik deńgeıi boıynsha jikteıdi.

Jas ǵalymnyń zertteýi barysynda ártúrli derekkóz – «BelAZ», «Caterpillar» tehnıkalarynyń borttyq júıeleri, ınersııalyq sensorlar, dron arqyly túsirilgen aerofoto jáne 3D núktelik bult derekteri paıdalanylady. Osynyń bári birigip karer joldarynyń to­lyq sıfrlyq modelin qurastyrady.

«Bul joba elimizde alǵash ret júzege asyrylyp otyr. Onyń nátıjesi ǵylymı jetistik qana emes, naqty óndiristik tıimdilik beredi. Biz ázirlep jatqan júıe óndiris qaýipsizdigin arttyryp qana qoımaı, shyǵyndardy aıtarlyqtaı azaıtýǵa múmkindik beredi. Bul – taý-ken salasyn sıfrlandyrýdaǵy mańyzdy qadam», deıdi ǵalym.

Ǵalymnyń kásibı damýyna «Bola­shaq» baǵdarlamasy aıasyn­daǵy taǵylymdama ózgeshe áser etti. Pol­shadaǵy óndiris oryndarynda tájirıbe jınaqtap, halyqaralyq konferensııalarǵa qatysýy onyń ǵylymı kókjıegin keńeıtti. Búginde ol 25-ten astam ǵylymı maqalanyń avtory, onyń ishinde halyqaralyq resenzııalanatyn jýrnaldarda jarııalanǵan eńbekteri bar.

Búginde sıfrlyq tehnologııa­lar dáýirinde taý-ken óndirisi de jańa deńgeıge kóterilip otyr. Ásem О́tegenovanyń jobasy osy ózge­risterdiń naqty kórinisi bolmaq.

Bir sózben aıtqanda, karer joldaryn «aqyldy» júıemen basqarý – óndiris mádenıetiniń jańa kezeńi. Mundaı jobalar elimiz ǵylymynyń áleýetin kórsetip qana qoımaı, el ekonomıkasynyń tıimdi damýyna da jol ashady.