Osydan 10-15 jyl buryn Qostanaı oblysynda 20 myńnan astam belorýs turatyn. Olardyń birazy tarıhı otanymyzǵa qonys aýdardy. Tobyl óńirinde qazir shamamen olardyń 13 myńdaıy qaldy. Ketkender men qalǵandar jıi habarlasyp, amandyq-saýlyq surasyp, eki eldiń jaǵdaıyn bilisip turamyz. Olar kóbine ózderiniń ósip-óngen týǵan jeri – Qazaqstandy qatty saǵynǵandaryn, qazaq halqynan tek jaqsylyq kórgenderin aıtady. Búginde Belarýs elinde Qazaqstandy túsinde kórip júrgender kóp.
Bárimiz de qazaq topyraǵyna qaryzdarmyz. Eshkimnen kem qylmaı baǵyp-qaǵyp, tárbıe berip, azamat etip ósirgen qasıetti jerge qalaı bas ıip, alǵys aıtpassyń?! Áke-sheshem Qazaqstanǵa sonaý tyń ıgerý jyldary, anam, Praskovıa Vasılevna, komsomoldyq joldamamen Ýkraınadan, ákem áskerden keıin Kostromadan keldi. Men 1 naýryzda dúnıege kelippin. Sondyqtan bul kún – maǵan qos qýanysh syılaıtyn erekshe mereke. Týǵan-týysqandarym, bala-shaǵam, dos-jarandarymdy shaqyryp, Alǵys aıtý kúni men týǵan kúnimdi qatar atap ótemin. О́zim Qamystyda birinshi synypqa baryp, mektepti Qostanaı qalasynda támamdadym. Kórshilerimizdiń kóbi – qazaqtar. Bárimen aralas-quralas, tatý-tátti turamyz.
Anam alǵash qonys aýdarǵan jyldary qazaq kórshilerinen kórgen jaqsylyǵyn ómiriniń sońyna deıin aıtyp ótti. «Ol kezde jaspyz ǵoı, bul jaqqa eshelonǵa minip, komsomol jasaǵy bolyp, urandatyp jettik. Sóıtsek, tipti durys kıim de almappyz. Kórshi úıdegi Qalıma bastaǵan jıyrma shaqty áıel kúzdiń qara sýyǵynda kúnuzaq qyrmanda júremiz. Ústimde jup-juqa kúrte, aıaǵymda kerzi etik. Birde qatty sýyq tıip, qyzýym kóterilip, tósek tartyp jatyp qaldym. Ol kezde bilikti dáriger de tapshy. Qalıma sonda on kún boıy jumysqa ketip bara jatyp tańerteń bir, jumystan kelgen soń keshke bir qoıdyń maıyn salyp qaınatylǵan ystyq sút ákep berip turdy. Sodan táýir bola bastadym. Qalımanyń sheshesi óte jaqsy adam edi. Erteń jumysqa shyǵamyn dep otyrǵan kúni sol kisi kelip, bir túıinshek tastap ketti. Ashyp qarasam, túbitten toqylǵan jaǵaly jyly keýdeshe, eki jup jyly shulyq eken. Álgini kórgende óz anam esime túsip ketip, egilip jylap aldym. Shynymdy aıtsam, úıden alys shalǵaı túkpirde júrip, áli durys tanysyp-bilise qoımaǵan beıtanys adamdardyń osyndaı qamqorlyǵyn kórip, jylylyǵyn sezinemin-aý dep múlde oılamaǵan edim. О́zderiniń de turmysy jetisip turǵan joq, shıetteı bala-shaǵasymen birde ash, birde toq óte jupyny ómir súrip jatqanyn kózim kórip júrdi. Jergilikti halyqqa alǵystan basqa aıtarym joq», dep otyratyn anam marqum.
Endi mine, qazir oılap otyrsam, meniń anam qazaq halqyna degen alǵysyn aýzynan tastamaı ketken eken.
Búginde Qostanaı oblysynda turyp jatqan belorýs etnosynyń ókilderi derlik ózge otandastary sııaqty Qazaqstan Respýblıkasynyń ıgiligi úshin eńbek etip jatyr. Biri egin egip, bıdaı ósirip, dıqanshylyqty kásip etse, endi bireýleri mashına jasaý, memlekettik qyzmet, ǵylym, óner, sport salasynda tolaıym tabystarǵa jetip, abyroı bıiginen kórinip júr. Tobyl óńirinde jemisti eńbek etip, esimderi oblys, respýblıka jurtshylyǵyna keńinen tanymal bolǵan qandastarym da barshylyq. О́zim 1999 jyldan beri oblystyq Assambleıanyń múshesimin. 15 jyl boıy Assambleıa júzege asyryp jatqan volonterlik jobalarǵa belsendi atsalysyp kelemin.
Alǵys aıtý kúnine oraı, birligi men yntymaǵy jarasqan barsha qazaqstandyqtardy ataýly merekemen shyn júrekten quttyqtaı otyryp, qıyn-qystaý kezeńde barlyǵyn aq peıilimen baýyryna tartyp, alalamaı janashyrlyq tanytqan kóńili darhan qazaq halqyna basymdy ıip, erekshe alǵysymdy bildirgim keledi.
Alekseı BÝLANOV,
Belorýs etnomádenı ortalyǵynyń múshesi
Qostanaı qalasy
