Qoǵam • 01 Naýryz, 2021

Kóńili darhan halyq

25 ret kórsetildi

Alǵys aıtý kúni – birlik-yntymaqty tý etken keń baıtaq eli­miz­de turyp jatqan san alýan etnosqa ortaq, shyn mánindegi jal­py­halyqtyq mereke. Kóktemniń alǵashqy kúni júrekke jyly­lyq, kóńilge rızashylyq sezimin uıalatatyn mańyzdy mere­kege oraı, taǵdyryn qazaqtyń qasıetti topyraǵymen sabaq­tas­tyr­ǵan búkil belorýstardyń atynan darhan qazaq halqy­na bas ıip, al­ǵys aıtamyn.

Osydan 10-15 jyl buryn Qostanaı oblysynda 20 myńnan astam belorýs turatyn. Olardyń birazy tarıhı otanymyzǵa qonys aýdardy. Tobyl óńirinde qazir shamamen olardyń 13 myńdaıy qaldy. Ketkender men qalǵandar jıi habarlasyp, amandyq-saýlyq surasyp, eki eldiń jaǵdaıyn bilisip turamyz. Olar kóbine ózderiniń ósip-óngen týǵan jeri – Qazaqstandy qatty saǵyn­ǵan­­­daryn, qazaq halqynan tek jaq­sylyq kórgenderin aıtady. Búgin­de Belarýs elinde Qazaqs­tan­dy tú­sinde kórip júrgender kóp.

Bárimiz de qazaq topyraǵyna qaryzdarmyz. Eshkimnen kem qyl­maı baǵyp-qaǵyp, tárbıe berip, azamat etip ósirgen qasıet­ti jerge qalaı bas ıip, alǵys aıt­passyń?! Áke-sheshem Qazaq­s­tanǵa sonaý tyń ıgerý jyldary, anam, Praskovıa Vasılevna, komsomoldyq joldamamen Ýkraı­nadan, ákem áskerden keıin Kos­tro­madan keldi. Men 1 naýryzda dúnıege kelippin. Sondyqtan bul kún – maǵan qos qýanysh syılaıtyn erekshe mereke. Týǵan-týysqandarym, bala-shaǵam, dos-jarandarymdy shaqyryp, Alǵys aıtý kúni men týǵan kúnimdi qatar atap ótemin. О́zim Qamystyda birinshi synypqa baryp, mek­tepti Qostanaı qalasynda támam­da­dym. Kórshilerimizdiń kóbi – qazaqtar. Bárimen aralas-quralas, tatý-tátti turamyz.

Anam alǵash qonys aýdarǵan jyldary qazaq kórshilerinen kórgen jaqsylyǵyn ómiriniń sońyna deıin aıtyp ótti. «Ol kezde jaspyz ǵoı, bul jaqqa eshelonǵa minip, komsomol jasa­ǵy bolyp, urandatyp jettik. Sóıt­sek, tipti durys kıim de almappyz. Kórshi úıdegi Qalıma bastaǵan jıyrma shaqty áıel kúzdiń qara sýyǵynda kúnuzaq qyrmanda júremiz. Ústimde jup-juqa kúrte, aıaǵymda kerzi etik. Birde qatty sýyq tıip, qyzýym kóterilip, tósek tartyp jatyp qaldym. Ol kezde bilikti dáriger de tapshy. Qalıma sonda on kún boıy jumysqa ketip bara jatyp tańerteń bir, jumystan kelgen soń keshke bir qoıdyń maıyn salyp qaınatylǵan ystyq sút ákep berip turdy. Sodan táýir bola bastadym. Qalımanyń sheshesi óte jaqsy adam edi. Erteń jumysqa shyǵamyn dep otyrǵan kúni sol kisi kelip, bir túıinshek tastap ketti. Ashyp qarasam, túbit­ten toqylǵan jaǵaly jyly keýdeshe, eki jup jyly shulyq eken. Álgini kórgende óz anam esime túsip ketip, egilip jylap aldym. Shynymdy aıtsam, úıden alys shalǵaı túkpirde júrip, áli durys tanysyp-bilise qoımaǵan beıtanys adamdardyń osyndaı qamqorlyǵyn kórip, jylylyǵyn sezinemin-aý dep múlde oılamaǵan edim. О́zderiniń de turmysy jetisip turǵan joq, shıetteı bala-shaǵasymen birde ash, birde toq óte jupyny ómir sú­rip jatqanyn kózim kórip júr­di. Jergilikti halyqqa alǵys­tan basqa aıtarym joq», dep otyratyn anam marqum.

Endi mine, qazir oılap otyrsam, meniń anam qazaq halqyna degen alǵysyn aýzynan tastamaı ketken eken.

Búginde Qostanaı oblysyn­da turyp jatqan belorýs etno­sy­­nyń ókilderi derlik ózge otan­­dastary sııaqty Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń ıgiligi úshin eńbek etip jatyr. Biri egin egip, bıdaı ósirip, dıqanshylyqty kásip etse, endi bireýleri mashına jasaý, memlekettik qyzmet, ǵylym, óner, sport salasynda tolaıym tabystarǵa jetip, aby­roı bıiginen kórinip júr. Tobyl óńirinde jemisti eńbek etip, esimderi oblys, respýblıka jurtshylyǵyna keńinen tanymal bolǵan qandastarym da barshylyq. О́zim 1999 jyldan beri oblystyq Assambleıanyń múshesimin. 15 jyl boıy Assam­bleıa júzege asyryp jatqan volon­terlik jobalarǵa belsendi atsa­lysyp kelemin.

Alǵys aıtý kúnine oraı, birligi men yntymaǵy jarasqan barsha qazaqstandyqtardy ataýly merekemen shyn júrekten quttyqtaı otyryp, qıyn-qystaý kezeńde barlyǵyn aq peıilimen baýyryna tartyp, alalamaı janashyrlyq tanytqan kóńili darhan qazaq halqyna basymdy ıip, erekshe alǵysymdy bildirgim keledi.

 

Alekseı BÝLANOV,

Belorýs etnomádenı ortalyǵynyń múshesi

 

Qostanaı qalasy

Sońǵy jańalyqtar

Tórt klýb top bastap tur

Fýtbol • Búgin, 00:00

Ezop pen Abaı

Rýhanııat • Keshe

Shyndyq pen ótirik

Qazaqstan • Keshe

Aıbardyń armany

Rýhanııat • Keshe

Túrkistanǵa 3000 jyl

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar