Bes jylda agrosektorǵa 4 trln teńge tartylady

Aýyl sharýashylyǵynda jumysshylar tabysy
2 ese ulǵaımaq

AО́K damytýdyń jańa tásilderi týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov, negizgi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý týraly Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov, óńirlerde aýyl sharýashylyǵyn damytý týraly Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Almaty obly­synyń ákimi Amandyq Batalov, Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov baıandady.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S.Omarov 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha agroónerkásip kesheni salasynda is júzinde barlyq makrokórsetkishter boıynsha ońǵa basý baıqalǵanyn aıtty. Jalpy, aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 5,6%-ǵa artyp, 6,3 trln teńgeni qurady. Bul – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi arasyndaǵy eń úlken ósim.

Agroónerkásip keshenin odan ári damytý maqsatynda mynadaı mindetter qoıyldy: ishki naryqty 80%-dan astam deńgeıde azyq-túlik taýarlarymen molyqtyrý; 1 mln aýyl turǵynynyń tabysyn turaqty arttyrý; eńbek ónim­diligin 2,5 esege arttyrý; óńdelgen ónim eksportyn 2 esege ulǵaıtý. Ishki naryq­ty azyq-túlik taýarlarymen molyq­tyrý jónindegi mindetti sheshý úshin mınıstrlik qysqartylatyn ımport túrlerin aıqyndady. Bul – qus eti, shu­jyq ónimderi, irimshik pen súzbe, alma, qant jáne balyq.

Búginde aldaǵy úsh jylǵa arnalǵan baǵyttardyń árqaısysy boıynsha ın­ves­tısııalyq jobalardyń naqty pýly aıqyndaldy. Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri málim etkendeı, qazir ózimizde óndiriletin qus etiniń kólemi ishki naryq qajettiliginiń 58%-yn ǵana jabady. Ony tolyqtyrý úshin qus etin óndirý qýatyn qosymsha 171 myń tonnaǵa arttyrý qajet. Byltyr qýaty 94 myń tonna bolatyn
8 qus fabrıkasy iske qosyldy. «Aldaǵy úsh jylda jalpy qýaty 191 myń tonna bolatyn 11 qus fabrıkasyn paıdalanýǵa berý josparlanýda. Bul jobalardy úsh jyl ishinde iske qosý qus eti boıynsha qajettilikti tolyq kólemde óteýge múmkindik beredi», dedi S.Omarov.

Ishki naryq otanymyzda óndiriletin shujyq ónimimen 62%-ǵa qamtamasyz etilgen. Tolyqtaı molyqtyrý qýaty 77,8 myń tonna bolatyn 6 et kombınatyn iske qosý, sondaı-aq aınalym qar­jylaryn arttyrý jáne fermerlerdi maldy soıýǵa ótkizýge yntalandyrý esebinen qamtamasyz etiletin bolady. «Sút ónimderi ımportynyń jalpy kóle­mi sút shıkizatyna qaıta eseptegende shamamen 500 myń tonnany quraıdy. Mo­lyqtyrý máselesi ónerkásiptik taýarly sút fermalarynyń qýatyn keńeıtý jáne otandyq sút zaýyttaryn jete júkteý esebinen sheshilmek. Sondyqtan jyl saıyn 35 ónerkásiptik taýarly sút fermasyn iske qosý josparlanyp otyr. Bul rette ótken jyly jalpy qýaty 98 myń tonna bolatyn 48 taýarly sút fermasy iske qosyldy, onyń 17-si – ónerkásiptik taýarly sút fermalary», dedi S.Omarov. 

Búgingi tańda almany jalpy tutyný kólemi 344,3 myń tonnany, ımport 144 myń tonnany quraıdy. Ishki naryqty 6,6 myń ga alańda jańa qarqyndy baqtar salý esebinen molyqtyrý boljanyp otyr. Vedomstvo basshysy atap ótkendeı, jańa baqtar otyrǵyzýdy negizgi baq ósiretin óńirler: Almaty, Jambyl, Túrkistan oblystarynda jáne Shymkent qalasynda shoǵyrlandyrý usynylady. «Jyl saıynǵy baq otyrǵyzý kólemi orta eseppen 2 myń ga bolady, bul tolyq jemis berýge birtindep shyǵa otyryp, almaǵa degen tapshylyqty joıyp, 2024 jyly ózimizdi tolyqtaı qamtamasyz etýge múmkindik beredi», dep naqtylady S.Omarov.

Qazirgi ýaqytta elimizde óndiriletin qant tapshylyǵy 240 myń tonnany nemese qajettiliktiń jartysynan kóbin quraıdy. Ishki naryqty molyqtyrý Almaty oblysyndaǵy qant zaýytyn jańǵyrtý, sondaı-aq Jambyl oblysynda qýaty 150 myń tonnalyq jańa qant zaýytyn salý arqyly júrgizilmek. Mınıstrdiń aıtýynsha, qosymsha 175 myń tonna qant óndirý esebinen qant tapshylyǵyn sheship, 80% qamtamasyz etý kólemine shyǵý jos­parlanýda.

Balyq ónimderimen qamtamasyz etý 60,8%-dy quraıdy. Ishki naryqty molyqtyrý úshin 13,5 myń tonna balyq óndiretin 8 joba iske qosylady. Bul qamtamasyz etý kólemin 100%-ǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi. «Jalpy, res­pýblıka boıynsha bes jyl ishinde 380 ınvestısııalyq jobany iske asyrý jos­parlanyp otyr, onyń 65%-dan astamyn ımportty almastyrý aıasyndaǵy jobalar quraıdy», dedi S.Omarov.

Jalpy, jyl saıyn orta eseppen 75-80 jobany iske qosý josparlanyp otyr. Mınıstrlik jobalarynyń pýly oblys ákimdikteriniń pysyqtaýy nátıjesinde keńeıtiledi. 

Jobalar Memleket basshysynyń 7 iri ekojúıe qurý tapsyrmasynyń ajyramas bóligi, onyń sheńberinde dándi jáne maıly daqyldardy, jemister men kókónisterdi, qantty, et pen sútti óndirý men óńdeý ekojúıeleri josparlanýda. Máselen, ósimdik sharýashylyǵynda zákirlik BioOperations JShS kásipornymen Soltústik Qazaqstan oblysynda astyq óndirý jáne óńdeý jónindegi ekojúıe qurylýda. Mınıstr atap ótkendeı, kooperasııa qaǵıdaty boıynsha ekojúıe astyqty tereńdetip óńdeıtin zaýytty, quramajem zaýytyn, qus keshenin, taýarly sút fermasyn jáne osy kásiporyndardy aýyl sharýashylyǵy shıkizatymen qamtamasyz etetin aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerin biriktiredi. Osyndaı ekojúıelerdi eldiń barlyq óńirinde óz erekshelikterin eskere otyryp qurý josparlanýda.

Sonymen qatar aýylda shaǵyn nesıe berý jalǵasady. Byltyr bul maqsat­tarǵa 43,2 mlrd teńge baǵyttaldy, bul 11 myńnan astam mıkrokredıt berýge múm­kindik berdi, onyń 60%-yn startap-joba­lar quraıdy. Baǵdarlamany iske asyrý aýylda 11 myń turaqty jumys ornyn qurýǵa múmkindik berdi. «Aldaǵy bes jylda 250 mlrd teńge somasyna 50 myń shaǵyn nesıe berý josparlanyp otyr», dedi sala basshysy.

Eńbek ónimdiligin arttyrý maq­satynda agroónerkásip keshenin memle­kettik qol­daýdyń tıimdiligin qamtamasyz etý bo­ıynsha jumys júrgizilýde. Bul úshin ótken jyly mınıstrlik sýbsıdııalaý tetikterin qaıta qarady. Sondaı-aq shaǵyn jáne orta fermerlerdiń sýb­sıdııalaýǵa qol jet­kizý shekteri ózgertildi. Memlekettik qol­daýdyń tıim­diligin arttyrý úshin aǵym­­daǵy jyldan bastap bıznes úshin qarsy mindettemeler kezeń-kezeńimen engiziledi.

Sonymen qatar bazalyq sýbsıdııa­lar boıynsha sýbsıdııalaý kólemin ul­ǵaı­tý esebinen 2025 jylǵa qaraı aýyl sha­rýashylyǵy tehnıkasyn jańartý deńgeıin 4%-dan 6%-ǵa deıin; mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldaný ǵylymı negizdelgen normanyń 21%-ynan 30%-ǵa deıin; IV reprodýksııaǵa deıingi joǵary sapaly tuqymdardy engizý deńgeıin 93%-dan 97%-ǵa deıin jetkizý josparlanýda.

Júrgizilip jatqan jumys 2023 jyldyń sońyna qaraı ımportqa táýel­dilik máselelerin sheship, elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bul rette basymdyq ınflıasııaǵa áser etetin azyq-túlik taýarlaryna beriletin bolady.

S.Omarov atap ótkendeı, Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý úshin qazirgi ýaqytta kelesi bes jylǵa arnalǵan jańa Agroónerkásiptik keshendi damytý jónindegi ulttyq jobany agrobıznes, ǵylym ókilderi talqylaýda. Jo­ǵaryda atalǵan barlyq sharalar Agro­ónerkásiptik keshendi damytý jónindegi ulttyq jobaǵa engiziletin bolady.

О́z kezeginde Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri B.Sultanov azyq-túlik qaýip­sizdigi argoónerkásip keshenin damytý isi áleýmettik kóńil kúıge áser etetinin atap ótti. 23 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵalarynyń ósýi 2,4% deńgeıinde tirkeldi. Bárinen buryn ımportqa táýeldi ónimderdiń, joǵary eksporttyq suranysy bar taýarlardyń, sondaı-aq maýsymaralyq kezeńde dástúrli túrde qymbattaıtyn kókónisterdiń baǵalary ósim kórsetti. Onyń jalpy ósimge qosqan úlesi 2 paıyzdyq tarmaqty qurady.

Azyq-túlik balansy men baǵanyń ózgerýin taldaý kelesi jaǵdaıdy kórsetedi. Birinshiden, azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy óndiris pen tutynýdyń teńgerimine ǵana emes, sondaı-aq ımporttalatyn jáne eksportqa jiberiletin ónimniń úlesine de baılanysty. Mundaı aǵyndar syrtqy naryqtardyń baǵalaryn ishki saýdaǵa ákep soqtyrady. «Ekinshiden, turaqtandyrý qorlarynyń kólemi jetkilikti emes, ıaǵnı 3,7 mlrd teńgege 25,4 myń tonna qalyptastyrylǵan. Onyń ıntervensııasy jalpy tutynýdyń 0,2%-nan 1,4%-yna deıin quraıdy. Bul is júzinde baǵaǵa tıisti áser etpeıdi. Turaqtandyrý qorlarynyń ózderi de tıimdi qalyptaspaıdy. Mysaly, Aqtóbe oblysynda 2020 jyly qanttyń, qaraqumyq jarmasynyń, kúnbaǵys maıynyń jáne jumyrtqanyń baǵasy edáýir ósti. Bul rette, jyl ishinde qorǵa ba­ǵanyń shamaly ósýi baıqalǵan kók­ó­nister satyp alyndy», dep túsindirdi B.Sultanov.

Úshinshiden, naryqtyq quraldar óziniń tıimdiligin kórsetti. Bul forvardtyq satyp alý jáne «aınalym shemasy». Saýda jáne ıntegrasııa mınıstriniń aıtýynsha, búgingi tańda jergilikti bıýdjetterden 21,9 mlrd teńge bólindi. «Mehanızm tıimdi, degenmen naryqqa aıtarlyqtaı áser etý úshin qarjylandyrýdy keńeıtý qajet. Otandyq óndirýshilermen kelisim­sharttardy «qolymen basqarý» rejiminde júrgize otyryp, jelilerge arzandatylǵan kredıtterdi 50 mlrd teńgege deıin ulǵaıtý kerek», dedi B.Sultanov.

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. «AО́K damytý, onyń ishinde ishki naryqty otandyq azyq-túlikpen tolyqtyrý – Úkimettiń strategııalyq mindeti. BUU janyndaǵy Azyq-túlik uıymynyń boljamy bo­ıynsha, elimizdiń álemdik azyq-túlik hab­tarynyń birine aınalýǵa naqty múmkindigi bar», dedi ol.

Premer-Mınıstr Nur Otan partııa­synyń saılaýaldy baǵdarlamasynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin (et, sút, astyq, maıly daqyldar, jemister, kókónister men qant) óndirý jáne qaıta óńdeý, sýbsıdııalaý júıesin reformalaý, aýylda kooperasııany yntalandyrý, sondaı-aq veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qyzmetter men agrarlyq ǵylymdy odan ári damytý boıynsha 7 iri ekojúıeni qurý jóninde mindetter qoıylǵanyn atap ótti. Atalǵan sharalardy iske asyrý nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı AО́K-te eńbek ónimdiligin 2,5 ese arttyrý jáne ónim eksportyn 2 ese ulǵaıtý josparlanyp otyr, onyń 70%-y qaıta óńdelýi tıis.

Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy kólemi 1,3 esege artady. Bul rette 2023 jylǵa qaraı ishki naryqty negizgi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ta­ýarlary boıynsha otandyq ónimmen 100% tolyqtyrý qamtamasyz etiledi. «Ákim­der azyq-túliktiń negizgi túrlerine baǵany turaqtandyrýǵa baqylaýdy kúsheı­tip, óńirlerde turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý tásilderin qaıta qaraýy, azyq-túlikti forvardtyq satyp alý tetikterin neǵurlym keńinen paıdalanýǵa nazar aýdarýy qajet. Máselen, mundaı jumystar Shyǵys Qazaqstan, Aqmola jáne Qyzylorda oblystarynda jaqsy jolǵa qoıylǵan. Bul óńirlerde baǵa­lardyń eń tómengi ósýi baıqalady. Bizdiń negizgi maqsatymyz – elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Jalpy, agroónerkásiptik keshenniń damý áleýeti óte joǵary», dedi A.Mamın.

Alǵa qoıylǵan aýqymdy mindetterdi iske asyrý úshin kezeń-kezeńimen jalpy somasy 4 trln teńgeden asatyn 400-ge jýyq ınvestısııalyq jobany (jyl saıyn 70-80 joba) iske asyrý josparlanyp otyr. Bul AО́K salalaryndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrýǵa jáne
aýylda 500 myńǵa deıin jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Osy rette Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip ag­rarlyq ǵylym men bilimdi damytý baǵdarlamasyn ázirleý, agrarlyq JOO túlekterin jumysqa ornalastyrý, sondaı-aq AО́K sýbektilerin bilim berý júıesimen qamtý boıynsha usynystar engizý tapsyryldy.

Medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómekti damytý

Úkimet otyrysynda medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómekti (MSAK) damytý jónindegi sharalar qaral­dy. Bul jóninde Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Batys Qazaqstan obly­synyń ákimi Ǵalı Esqalıev, Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmu­hambetov, Qyzylorda oblysynyń ákimi Gúlshara Ábdiqalyqova baıandady.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Jol­daýynda Úkimetke medısınalyq alǵashqy kómekti uıymdastyrýdyń tásilderin túbegeıli qaıta qaraýdy tapsyrdy. Halyq­tyń basym kópshiligine, ásirese aýyldy jerlerde mobıldilik pen qolje­timdilik asa qajet. Bul mindetter Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdar­lamasyn oryndaý jónindegi jol kartasynda belgilengen», dedi A.Mamın bul másele týraly.

Premer-Mınıstr Aqmola, Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblys­taryndaǵy ambýlatorlyq-emhanalyq nysandardy tehnıkalyq jabdyqtaý deńgeıiniń tómendigi men ǵımarattardyń tozýyn atap ótti. Úkimet basshysy jas me­dısına qyzmetkerlerin aýyldarǵa ju­mysqa belsendi tartý jáne áleýmettik qol­daý qajettigin atap ótti. Mysal retinde Qostanaı, Soltústik Qazaqstan jáne Aty­raý oblystaryndaǵy osyndaı ju­mys­tyń oń tájirıbesin keltirdi. «2025 jyl­dyń sońyna deıin 487 obektini salý jos­­parlanǵan. Sonymen qatar 600-den as­­tam alǵashqy medısınalyq kómek kór­se­tý obektilerin kúrdeli jóndeýden ó­t­ki­zý qajet. Qabyldanyp jatqan shara­lar, ási­re­se, aýyldyq eldi mekenderdi al­ǵash­qy me­­dı­sınalyq kómekpen qamtýdy edáý­ir ke­ńeıtýge múmkindik beredi», dedi A.Ma­mın.

Úkimet basshysy óńirlerdiń ákim­derine bir aı merzimde Densaýlyq saqtaý mınıstrligine joldar men eldi mekender boıynsha bólingen alǵashqy densaýlyq saqtaý nysandarynyń ınfra­qurylymyn damytýdyń jol karta­syn ázirlep, joldaý­dy tapsyrdy. Ákim­dikterge Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligimen birlesip, óńirlerde jańa ýchaskeler ashý, jeke sektordy damytý jáne tartý arqyly MSAK dárigerleriniń júktemesin azaıtýdy qamtamasyz etý, sondaı-aq jas medısına qyzmetkerlerin, ásirese aýylǵa jumysqa kelgen jas mamandardy materıaldyq yntalandyrý sharalaryn qabyldaý tapsyryldy.