Osy tusta qoǵam qaıratkeri Ahmet Baıtursynovtyń 1926 jyly Bakýde sezde sóılegen sózinde «Álipbı durys bolmasa, onda til haosqa, anarhııaǵa ushyraıdy» degeni eske túsedi. Búginde aǵartýshy-ǵalymnyń osy sóziniń rastyǵyna kóz jetkizip otyrmyz. Orys grafıkasymen jazýymyzda tilimizde joq tańbalar, áripter qoldanysqa enip ketti. Osyǵan qaraı beıimdelip, ózimizdiń tarıhı qalyptasqan kóptegen qundylyqtarymyzdan aıyrylyp qaldyq. Mysaly, meniń esimim «Hangeldi» bolsa, qujat boıynsha «Hangeldy» bolyp, qazaqta joq jińishkelik belgisi men «i» árpiniń ornyna «y» árpimen jazylatyn boldy. Sonymen qatar «Almaty» dep jazýdyń ornyna «Alma-ata» dep, kádimgideı másele etip kóterip júrgen jaǵdaılardyń kýási bolyp júrmiz. Iаǵnı kırıllısanyń artynda pármendi, múddeli kúshtiń turǵany bizdiń adymymyzdy ashtyrmaı otyr. Latynnyń artynda ondaı zorlyqshyl, májbúrleýshi kúsh joq.
Latynshaǵa kóshkende óz qalaýymyzben, óz ereksheligimizben jazýdy, sóıleýdi, aıtýdy ıgeretin bolamyz. Táýelsizdik alǵannan keıin jazý-syzýymyz da táýelsizdik deńgeıine shyǵýy kerek. Men álipbı reformasyn osy turǵydan qabyldaımyn. Búgingi kúni jańa álipbıde birqatar áripter joq degen de pikirler aıtylýda. Bul da bir kereksiz daý-damaıdyń kórinisi. Baıtursynov aıtqandaı, muny anarhııaǵa kirip ketkendigimizdiń saldary der edim. Eger bizdiń tilimizde ondaı árip bolmasa, dúnıe júziniń árpi men dybysyn túgendeımiz be? Onyń bizge esh qajeti de joq. Sondyqtan óz tilimizde bar, qoldanylatyn árip-dybystardy túgendep alýdyń ózi jetkilikti.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy latyn qarpine kóshýdi asyqpaı, baıyppen júzege asyraıyq dep atap ótse, Prezıdent Q.Toqaev ta latyndy dáriptep, osy joldaı aınymaı, qalaı bolǵanda da árpimizdiń, dybysymyz ben jazýymyzdyń azattyqqa shyqqandyǵynyń naqty kórinisi latyn álipbıine kóshýde jatqandyǵyn aıtqan bolatyn. Olaı bolsa, latyn álipbıin ıgersek, jazýymyz da, dybysymyz da qazaqtyqpen kómkeriletin bolady.
Hangeldi ÁBJANOV,
UǴA akademıgi
