Tıisinshe ótimdilikti usyný jónindegi turaqty qoljetimdi operasııalar boıynsha mólsherleme 10,00% jáne ótimdilikti alý jónindegi turaqty qoljetimdi operasııalar boıynsha mólsherleme 8,00% bolady.
Sheshim azyq-túlik naryqtaryndaǵy saqtalyp otyrǵan teńgerimsizdikterge, syrtqy sektordaǵy joǵary belgisizdikke, sondaı-aq ınflıasııanyń jyldamdaý táýekelderiniń bolýyna baılanysty ekonomıkadaǵy basym proınflıasııalyq qysymǵa negizdelgen. Halyqtyń ınflıasııalyq kútýleri turaqtalmaǵan jáne joǵary deńgeıde qalyp otyr. Sonymen qatar tutynýshylyq suranys tarapynan dezınflıasııalyq áserdiń birtindep álsireýi kútilýde, bul epıdemıologııalyq ahýaldyń jaqsarýy jaǵdaıynda ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýine baılanysty bolady.
Inflıasııa aıasy 2021 jylǵy aqpanda ózgerissiz qalyp, Ulttyq Banktiń boljamdaryna sáıkes qalyptasty. Jyldyq ınflıasııa deńgeıi 7,4% (2021 jylǵy qańtarda – 7,4%) boldy. 11,6%-ǵa (11,4%) ósken azyq-túlik quraýyshynyń jyldamdaýy ınflıasııaǵa negizgi úles qosýdy jalǵastyrýda. Azyq-túlikke jatpaıtyn quraýyshtyń jáne aqyly qyzmetterdiń ósýi tıisinshe 5,2% (5,3%) jáne 3,9% (4,1%) boldy.
Azyq-túlik ınflıasııasynyń qurylymynda shekteýli usynys, álemdik taýar naryqtaryndaǵy baǵalardyń, sondaı-aq otandyq óndirýshiler baǵalarynyń ósýi jaǵdaıynda taýarlardyń jekelegen túrleriniń (maı jáne toń maı, jumyrtqa, qant) qymbattaýy baıqalady. Sonymen birge aldyńǵy aılarda baıqalǵan et jáne et ónimderi, nan-toqash ónimderi men jarmalar baǵasy ósýiniń baıaýlaýy aqpanda toqtady. Tutynýshylyq suranystyń tómen bolýyna jáne tutynýshylar talǵamynyń neǵurlym arzan ónimderge qaraı ózgerý úrdisine baılanysty azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar baǵasynyń qalypty ósý qarqyny ınflıasııaǵa tejeýshi áser etedi. Aqyly qyzmetter qurylymynda turǵyn úı-kommýnaldyq retteletin qyzmetterdiń jekelegen túrlerine tarıfterdiń tómendeýi baıqalady. Jeke qyzmet kórsetý jáne demalys qyzmetteri baǵasynyń ósýi jalǵasty.
Maýsymdyq taza bazalyq ınflıasııa 2021 jylǵy aqpanda jyldamdap, jyldyq ortasha mánde 8,3% boldy. 2020 jylǵy mamyrdan bastap alǵash ret bazalyq ınflıasııany baǵalaý jalpy ınflıasııadan edáýir asyp tústi, bul azyq-túlik baǵasynyń ósýi jáne tutynýshylyq suranystyń tez qalpyna kelýi aıasynda ınflıasııanyń jyldamdaý táýekelderiniń saqtalýyn kórsetedi.
Tamaq ónimderi jekelegen naryqtarda turaqsyz jáne teńgerimsizdikterge sezimtal bolyp qala otyryp, halyqtyń 2021 jylǵy aqpandaǵy ınflıasııalyq kútýleri ózgergen joq. Aldaǵy bir jylǵa ınflıasııany sandyq baǵalaý 6,7% boldy. Respondentterdiń arasynda belgisizdiktiń joǵary deńgeıi saqtalýda – suralǵandardyń úshten birinen kóbi (34%) óz kútýlerin baǵalaýǵa qınalatynyn bildirdi.
2021 jylǵy qańtarda ekonomıkanyń birqatar negizgi sektorlaryndaǵy iskerlik belsendilik IJО́-niń kútilgen kórsetkishinen de tómen quldyraı otyryp (-4,5%), qysqardy. Munaı óndirý sektorynda, sondaı-aq kólik jáne saýda salalarynda aıtarlyqtaı qysqarý baıqaldy. Ozyńqy ındıkator – iskerlik belsendilik ındeksine sáıkes 2021 jylǵy aqpanda 49,0 tarmaqqa deıin (qańtarda – 48,4) qalpyna kelý baıqalǵanyn atap ótken jón. Pikirterimge sáıkes naqty sektordaǵy kásiporyndar bıznesti júrgizý jaǵdaılarynyń jaqsarǵanyn atap ótti, qazirgi jaǵdaıdy baǵalaý boıynsha jaýaptar teńgerimi 2020 jylǵy qańtardan bastap alǵash ret 0,4 boldy. Kásiporyndardyń pikirinshe, ınfraqurylym, qarjy men kredıtke qoljetimdilik, sondaı-aq bıznesti qorǵaý máseleleri jalpy alǵanda jaqsardy. Bul rette ónimge/qyzmetke suranys jáne salyqtyq júkteme bıznesti júrgizý jaǵdaılaryna teris áser etken faktorlar bolyp qalyp otyr.
Saýda áriptes elderdiń ekonomıkasyn qosa alǵanda, álemdik ekonomıkanyń damý perspektıvalary jaqsardy. HVQ boljamdaryna sáıkes 2021 jyly álemdik ekonomıkanyń ósý qarqyny 5,5%-ǵa deıin jyldamdaıdy, buǵan iri damyǵan elderde kútiletin yntalandyrý sharalarynyń toptamasyn iske asyrý jáne COVID-19-ǵa qarsy aýqymdy vaksınalaý yqpal etedi. Qazaqstannyń saýda áriptes elderiniń ekonomıkalaryndaǵy qalpyna kelý serpini jalǵasady. Bul rette ınvestısııalyq belsendilik pen tutynýdyń artýy, sondaı-aq eksporttyń ósýi aıasynda Qytaı ekonomıkasynyń qalpyna kelýi neǵurlym jyldam qarqynmen bolady.
EO elderinde ekonomıkanyń qalpyna kelýi koronavırýs pandemııasymen kúres sheńberinde shekteý sharalaryn saqtaýmen tejeledi. Reseıde OPEK + kelisiminiń qoldanylýy jáne álsiz ishki suranys ósýdi qalpyna keltirýdiń joǵary qarqynyn shekteıtin bolady.
Álemdik ekonomıkanyń qalpyna kelýi jáne suranystyń, onyń ishinde shıkizat taýarlaryna suranystyń ósýi boıynsha kútýler aıasynda munaı baǵasynyń bolashaq serpinine qatysty boljamdar joǵarylaý jaǵyna qaraı qaıta qaraldy. Munaı óndirý deńgeıin saqtaý týraly OPEK+ qabyldaǵan sheshimge qaramastan, álemdik munaı naryǵyn damytý perspektıvalary pandemııanyń budan bylaıǵy serpinine, vaksınalaý tıimdiligine jáne OPEK+ qatysýshylarynyń budan bylaıǵy is-áreketterine baılanysty belgisizdikke áli de táýeldi. Osy jaǵdaılarda «2021 jylǵy aqpan-naýryz» boljamdy raýnd alǵysharttary retinde 2021 jyly munaı óndirý kólemi 86 mln tonna deńgeıinde saqtalyp, Brent surypty munaı baǵasy bazalyq ssenarıı sheńberinde 2021 jyldyń sońyna deıin jáne 2022 jyly bir barrel úshin 45 AQSh dollarynan bir barrel úshin 50 AQSh dollaryna deıin kóterildi.
Bıylǵy jyldyń basynda ekonomıkanyń jekelegen sektorlaryndaǵy aǵymdaǵy serpindi jáne ahýaldyń nasharlaýyn eskere otyryp, Ulttyq Bank ekonomıkanyń ósý qarqyny boıynsha boljamdardy bıylǵy jyly tómendeý jaǵyna qaraı qaıta qarady. 2021 jyly bazalyq ssenarıı sheńberinde ekonomıkanyń ósýi 3,4%-3,7% (j/j) bolyp, 2022 jyly 3,7%-4,0%-ǵa (j/j) deıin jyldamdaıdy. Halyq tabysynyń ósýi, daǵdarysqa qarsy memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýdy jalǵastyrý jáne ınvestorlar ahýalynyń jaqsarýy aıasynda ishki suranystyń qalpyna kelýi ekonomıkanyń ósýine negizgi úles qosatyn bolady. Álemdik ekonomıkadaǵy jáne Qazaqstannyń saýda áriptes elderindegi ahýaldyń jaqsarýy jaǵdaıynda 2021 jyldyń ekinshi jartysynan bastap naqty eksporttyń qalpyna kelýi kútilýde. Sonymen birge, keńeıip kele jatqan ishki suranystyń nátıjesinde ımporttyń kútiletin qalpyna kelýi taza eksporttyń IJО́ ósýine úlesin shekteıtin bolady.
Jyldyq ınflıasııa bazalyq ssenarıı sheńberinde Ulttyq Banktiń baǵalaýyna sáıkes 2021 jyly 4-6% nysanaly dáliziniń joǵarǵy sheginiń deńgeıine deıin baıaýlaıtyn bolady. Buǵan jekelegen azyq-túlik naryqtaryndaǵy ahýaldyń jáne azyq-túlik taýarlary baǵasy ósýiniń joǵary mánderiniń esepteýden shyǵýynyń turaqtanýy yqpal etetin bolady. Ishki epıdemıologııalyq ahýaldyń jaqsarýyna jáne ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýine qaraı tutynýshylyq suranystyń keńeıýi kútiledi, bul azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar men aqyly qyzmetterdiń baǵasyna dezınflıasııalyq qysymdy birtindep tómendetedi. Qysqa merzimdi kezeńde Reseıdegi ınflıasııanyń jyldamdaýy (b.j. aqpanda 5,7%-ǵa deıin) jáne toǵyz aı boıy jalǵasyp kele jatqan azyq-túlikke álemdik baǵanyń ósýi aıasynda syrtqy sektor tarapynan proınflıasııalyq qysymnyń basym bolýy kútiledi. Orta merzimdi perspektıvada ınflıasııalyq orta qalypty bolyp qalady. Buǵan nysanaly baǵdarlarǵa jaqyn saýda áriptes elderdegi ınflıasııa kórsetkishteriniń qalyptasýy boıynsha baǵalaý, sondaı-aq álemdik azyq-túlik naryqtaryndaǵy ahýaldyń qalpyna kelýi jónindegi kútýler dálel bola alady.
Jalpy alǵanda, ishki jáne syrtqy faktorlardyń áserinen ınflıasııanyń jyldamdaý táýekelderi joǵary deńgeıde qalyp otyr. Ishki táýekelder jekelegen naryqtarynda azyq-túlik taýarlary teńgerimsizdikteriniń saqtalýyna jáne ishki suranystyń kútilgenge qaraǵanda tezirek qalpyna kelýine baılanysty boldy. Jańa shtamdardyń paıda bolýy jáne vaksınalaýdyń tıimsiz bolý táýekeli aıasynda álemdegi koronavırýs pandemııasyna baılanysty ahýaldyń nasharlaýy syrtqy táýekelderdiń negizgi faktory bolyp qalýda. Mundaı ssenarıı álemdik ekonomıkanyń qalpyna kelýine kedergi bolýy múmkin, munaı baǵasynyń tómendeýine jáne taýarlardy jetkizý men qyzmet kórsetýdiń irkilisine ákelýi múmkin. Azyq-túlikke álemdik baǵanyń neǵurlym uzaq ósýi jaǵdaıynda syrtqy ınflıasııalyq aıany kúsheıtý táýekeli burynǵysynsha joǵary. Budan basqa, saýda áriptes elderge qatysty sanksııalyq rıtorıkanyń kúsheıýine jáne álemdik qarjy naryqtaryndaǵy qubylmalylyqtyń áleýetti artýyna baılanysty saqtalyp otyrǵan geosaıası táýekelderdi, sondaı-aq OPEK+ jáne OPEK-ten tys elder usynystarynyń ulǵaıýyna baılanysty energııa tasymaldaǵyshtar baǵasynyń kúrt tómendeýin atap ótken jón.
Damyǵan elderdegi syrtqy monetarlyq jaǵdaılar orta merzimdi kezeńde yntalandyrýshy salada qalýdy jalǵastyrady. AQSh FRJ jáne EOB yntalandyrýshy aqsha-kredıt saıasatyn ustanatyny týraly málimdeýdi jalǵastyrýda. Bul rette Qazaqstannyń negizgi saýda áriptesterin qosqanda, damýshy elderde ınflıasııalyq prosesterdiń jyldamdaýyna qaraı mólsherlemelerdi arttyrý jaǵyna qaraı aýysý oryn alýy múmkin.
Bizdiń baǵalaýymyz boıynsha bazalyq ssenarııde aqsha-kredıt talaptary orta merzimdi kezeńde birtindep beıtarap deńgeıge qaıta oralady. Inflıasııalyq táýekelderdiń qazirgi teńgerimi aqsha-kredıt talaptaryn qosymsha jeńildetý ortasyn teńestirdi. Bul rette Ulttyq Banktiń barlyq qajetti quraldary bar jáne perspektıvalar aıtarlyqtaı nasharlaǵan jaǵdaıda ınflıasııany odan ári nysanaly deńgeıge deıin tómendetý úshin qajetti proaktıvti sheshimder qabyldaıtyn bolady.
