Qoǵam • 30 Naýryz, 2021

О́ńirdiń órkendeýi – jolynan

36 ret kórsetildi

Jol jaǵdaıy kópke deıin Mańǵystaýdaǵy ózekti máselelerdiń biri bolyp kelgen edi. Biraq sońǵy onshaqty jyl kóleminde júrgizilgen jumystar óńirdiń jol sapasyn edáýir jaqsartty. «Qazirgi tańda kólik joldarynyń 80%-nyń sapasy jaqsy jáne bul kórsetkish kóptegen aımaqpen salystyrǵanda kósh ilgeri» deıdi «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Mańǵystaý oblysy boıynsha fılıalynyń mamandary.

Jalpy jol – salǵyrt qaraıtyn másele emes. Jol – ekonomıkanyń kúre tamyry. Sondyqtan joldy jóndeý – qashan da ózekti, al jóndelgen jolǵa kútim kerek. Mamandardyń aıtýynsha, jóndelgen joldardy búldiretin faktorlar az emes. Sonyń ishinde shamadan artyq júk artqan aýyr kólikter asfalt joldarǵa zııan keltirýde. Joldyń tý-ta­la­qaıyn shyǵaratyn aýyr kólikterge qatysty tekserýler únemi júrgizilip keledi. Mysaly, 2020 jyldyń qańtar-qazan aralyǵynda kóliktik baqylaý ınspektorlarymen birlese júrgizilgen reıdtik sharalar kezinde 1207 júk kóligi toqtatylyp, salmaǵy tekserilgen. Nátıjesinde mólsherden kóp júk artyp, zańdy buzǵan tulǵalarǵa 33 mln 90 myń teńge kóleminde aıyppul salynǵan.

Sondaı-aq Baıandy men Atash aýyldarynda bolǵan shýly oqıǵalar joldarǵa quzyrly organdar tarapynan baqylaýdy kúsheıtý qajettigin kórsetken bolatyn. Naqtyraq aıtsaq, 2020 jyldyń shilde aıynda Munaıly aýdanynyń Baıandy aýylynda bolǵan jaıt eldiń nazaryn Mańǵystaýǵa aýdar­dy. Aýyl azamattary áli qatyp úlgermegen jol tóse­melerin qolmen kótergende onyń asty eshteńe tó­selmegen qýys ekeni málim boldy. Bul jaıt áleýmettik jelilerge lezde tarady. Osy oqıǵadan keıin Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıs­tri B.Atamqulovtyń tikeleı tapsyr­masymen tekserý júrgizilip, óres­kel qatelikter anyqtaldy. Jol ın­jenerleri jobanyń smetalyq qujat­tarynyń tolyq emestigin, Baıandy aýy­lyndaǵy 6 kóshege ortaq bir ǵana qujat jasalǵanyna kóz jetkizdi.

– Qujattarda kóshelerdiń uzyn­dy­ǵy, tósemniń qurylymdyq qa­bat­tarynyń eni men qalyńdyǵy týra­ly birde-bir aqparat joq. Budan ózge, merdiger mekeme asfalt-beton qospany tóseý kezinde de qatelesken. Negizgi óńdeýge arnalǵan bıtým shy­ǵynyn normadan eki esege az kór­setken. Sonyń saldarynan asfalt tósemi men astyńǵy qabaty bir-biri­men durys qabyspaı qalǵan. Osy­nyń barlyǵy joldy salýshy merdiger men qabyldap alýshy ákimdik qyz­metkerleriniń kásibı deńgeıiniń tó­men­digin baıqatty, − deıdi «Jol ak­tıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Mańǵystaý oblysy fılıalynyń dırektory Eltaı Taıalıev.

Kóp uzamaı Baıandydaǵy joldyń kem-ketigi tolyq túzeldi. Kináli tul­ǵa­lar jaýapkershilikke tartyldy.

Sondaı-aq 2020 jyldyń 23 qyr­kúıe­gi kúni Túpqaraǵan aýdanynyń Atash aýylyndaǵy B.Aq­sambaev kóshe­sine asfalt tóseý kezinde gaz qu­by­ry jol ortasynda qalyp qoıǵany jaıly aqparat eldi taǵy dúrliktirdi. Joldy jobalaýshy seriktestik kóshe boıynda tómen qysymdy gaz qubyry turǵanyn umytyp ketken. Onyń ornyn aýys­ty­rý týraly tehnıkalyq talaptardy aýyldy gazben jabdyqtaýshy meke­mege de joldamaǵan. Jol salyp kele jatqan jumysshylar qu­byrdy aınalyp ótpeı, sonyń ústi­nen asfalt tósep tastaıdy. Ult­tyq jol sapa orta­lyǵynyń aralasýymen gaz qubyry az ýaqytta jol­dyń astyna ji­be­rildi. О́z isine salǵyrt­tyq ta­nyt­qan merdi­ger mekeme óz aqsha­syna kósheniń osy bóligine jańadan asfalt tósep shyqty.

Mańǵystaý oblysynda kólik joldaryn salýmen aınalysatyn jeke mekeme basshylary ózderine tapsyrys berýshi ákimdiktermen baılanys joq­tyǵyn aıtady. Máselen, tender utyp alǵan kásiporyn ózine naqty nus­qaý berilmegendikten, jol qury­ly­syn óz bilgenimen aıaqtap shyǵady. Jol qurylysyndaǵy kem-ketikter osydan shyǵady, al zardabyn keıin halyq tartady.

Jol týraly sóz qozǵaǵanda onyń sapasy men kútiminen bólek, jol mamandary – óz aldyna úlken taqyryp. Statıstıkalyq derekterge súıensek, qa­­zirgi ýaqytta Qazaqstanda orta esep­­­pen 3 myńǵa jýyq maman qajet. Ási­­rese jol sheberleri, ınjener-sme­­ta­­shylar, zerthanashylar, jol qu­ry­­lysy ınjenerleri, avtogreıder júr­­gizýshileri, mehanızatorlar, taǵy basqa da mamandar jetkiliksiz.

Tipti Mańǵystaýda jergilikti atqa­rý­shy organdarda jol salasy bo­ıynsha joǵary bilimi bar maman tapshylyǵy baıqalýda. «Jol aktıv­teriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Mańǵystaý oblysy fılıaly dırek­torynyń aıtýynsha, jergilikti ákimdikterdegi jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy men olardyń bólimderinde barlyǵy 63 qyzmetker jumys isteıdi. Alaıda olardyń arasynda tek 16 adamnyń jol salasy boıynsha joǵary bilimi bar. Al «Qaraqııa aýdandyq turǵyn-úı sharýashylyǵy, jolaý­shylar kóli­gi jáne avtomobıl joldary» mem­leket­tik mekemesinde 9 qyzmetker eńbek etedi. Olardyń arasynda jol salasy boıynsha dıplomy bar adam joq. Al «Beıneý aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi» MM-de 9 adam jumys istese, onyń bireýi ǵana «Kólikti paıdalaný jáne jol qozǵalysy men tasymaldy uıymdastyrý» mamandyǵy boıynsha dıplom alǵan. Sondaı-aq Mańǵystaý aýdandyq turǵyn-úı shar­ý­a­shylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary» bóliminde 13 adam bolsa, onyń bireýinde ǵana «kólik, kóliktik tehnıka jáne tehnologııalary» boıynsha dıplom bar eken. Tizimdi osylaı jalǵastyra berýge bolady. Mekemelerdiń qaı-qaı­sy­sy­nda da mamandar jetkiliksiz.

Jol mamandary máselesin sheshý úshin ne isteý kerek? «Jol aktıv­te­riniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK basshylyǵy mektep bitirýshi túlek­termen kezdesip, jolshy mamandyǵyna tartý maqsatynda «1000 mektep» bas­ta­­masyn júzege asyrýdy qolǵa alǵan.

– Qazaqstanda jol salasy maman­daryn daıarlaý­men 30-ǵa jýyq ýnı­ver­­sıtet pen 50-ge tarta kolledj aına­lysady. Mańǵystaýda Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehno­lo­gııalar jáne ınjınırıng ýnı­ver­sıteti men H.О́zbekǵalıev esimi berilgen polıtehnıkalyq kolledj bar. Kolledjdiń eki stýdenti aı saıyn 60 myń teńgeden joǵary shákirtaqy alyp, Aqtaýdaǵy fılıalda kásibı bilik­tiligin arttyryp júr. Oqýyn bitir­gen soń bizdiń ujymǵa qosylady degen úmittemiz, – deıdi E.Taıalıev.

2020 jyldan bastap, «1000 mektep» jobasy aıasynda mektep túlek­te­riniń arasynan jyl saıyn kemi 2-3 bala jol salasy mamandyǵyn tań­­daıtyn bolsa, taıaý on jylda bul saladaǵy maman tapshylyǵy máse­le­sin túbegeıli sheshýge bolady eken.

 

Mańǵystaý oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar