– Danııar, eń aldymen Amerıka aspanynda qazaqtyń qońyr únin áldıletip, halqymyzdy álemge tanytyp júrgenińiz úshin alǵys bildiremiz.
– Rahmet, bul men úshin úlken mártebe! Sebebi ultqa qyzmet etýden bıik murat joq.
– Bárekeldi! Shynynda buryn-sońdy mundaı bastama bolmaǵan eken. Jobany qalaı júzege asyrdyńyz?
– Bes jyldan beri Nıý-Iork qalasynda turamyn. Sol jerde túrli salada qyzmet ettim. Tirshiligi qyz-qyz qaınap jatqan alyp shaharda kólik keptelegi kúndelikti úırenshikti jaıt. Tym quryǵanda kúndelikti eki saǵatymyz jol ústinde ótedi. Bir kúni jergilikti «Freedom FM» radıosynan Amerıkany mekendeıtin túrli etnostardyń tirshilik aǵysynan syr shertetin habardy qulaǵym shaldy. Qytaı, Túrkııa sekildi elderdiń tynys-tirshiligin tyńdap otyryp, nege bizdiń Qazaqstanǵa arnalǵan baǵdarlama joq degen oıǵa keldim. Bul oı maǵan tynym bermeı, «Freedom FM» radıosynyń redaksııasyna jetelep apardy. О́zderińiz biletindeı, Amerıka tym alyp memleket. Ol jaqta josparyńdy júzege asyrý ońaı emes. Sheshingen sýdan taıynbas degendeı, beldi bekem býyp mıllıondaǵan aýdıtorııasy bar radıo basshylyǵymen kelisimge keldim. Aıtýǵa ońaı bolǵanymen, bul maqsatym birden júzege asa qoıǵan joq. Dese de alǵan betimnen qaıtpadym. Áıteýir, Alla sátin saldy. Ázirge ár aptanyń dúısenbisi kúni tikeleı efırge shyǵyp eki saǵat boıy Qazaqstan týraly habarymdy júrgizemin. Baǵdarlama qazaq jáne orys tilinde órbıdi. Degenmen orys tilinde basymyraq.
– Nelikten? Baǵdarlamany biryńǵaı qazaq tilinde júrgizýge bolmady ma?
– Biryńǵaı qazaq tilinde júrgizýge birte-birte qol jetkizermiz dep oılaımyn. Birinshiden «Freedom FM» radıosy orys tilinde habar taratatyn tolqyn. Qazaqta: «Esikten ene salyp, tór meniki deme» degen sóz bar. Siz aıtqan maqsatqa birte-birte jetermiz. Ekinshi jaǵynan Nıý-Iorkty mekendeıtin baýyrlas ulttardyń bári de orys tilinde erkin sóıleıdi. Orys tili men aǵylshyn tili onda turatyn 10-15 myń qazaqtyń da ózara qarym-qatynas quralyna aınalǵan. Iаǵnı aýdıtorııany baýraý úshin de bul tilge basymdyq berilip otyr. Al negizinen baǵdarlama barysynda shyrqalatyn ánderdiń 95 paıyzy qazaq tilinde. Sondaı-aq qazaqtyń kúıleri, terme-tolǵaýlary da taqyrypqa saı berilip otyrady. Baǵdarlama barysynda halqymyzdyń máıekti maqal-mátelderin qoldanyp, memlekettiń jetistikteri, tarıhı tulǵalary, ótkeni men búgini týraly mazmundy aqparattardy qamtýǵa tyrysamyz. Munyń ózi úlken jetistik bolyp tur. Sebebi Amerıkada dúnıeniń tórt buryshynan jınalǵan júzdegen, bálkı odan da kóp ulttar bar. О́kinishke qaraı, olardyń kópshiligi qazaq elinen múlde beıhabar. Ara-tura qazaqpyn deseń, «ee, borat pa?» dep úrpıe qaraıtyndardy da kezdestiresiz. Ondaıda qanyń qaraıady, amal joq ishten tynasyń. О́ıtkeni nasıhattalyp jatqan dúnıe sol. Qazaqstanǵa arnalǵan radıohabar ashýyma túrtki bolǵan birden-bir jaıt osy. Nege meniń tegeýrindi ultymdy, baı mádenıetimdi, rýhanı qundylyqtarymdy álemge tanytpasqa degen namys kókiregimdi kernedi. Sebebi álemdik keńistikten kóz tastaǵanda biz kishkentaı ǵana halyqpyz. Bul kúnderi qazaq deseń, Golovkın, Dımash dep tanyp jatatyndar da bar. Qarapaıym halyq arasynan shyqqan qazaq jigiti Imanbek arqyly da qanshama el Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyq týdyryp otyr. Iаǵnı, ultty álemge áıgileıtin sportshylar, mádenıet maıtalmandary, ǵalymdar. Mende aqparattyq-tanymdyq habarym arqyly osyǵan ún qosýǵa bel baıladym. Bir sózben aıtqanda, «Qazaq Time» baǵdarlamasynyń basty maqsaty Qazaqstandy álemge tanytý. Áıtpese, jeke basym úshin baǵdarlamadan qarjylaı paıda taýyp jatqanym shamaly.
– AQSh sekildi alpaýyt elde medıanaryq tikeleı qarjyǵa táýeldi ekeni aıtpasa da túsinikti. Jobany qarjylandyrý jaǵy qalaı júzege asyp jatyr?
– Árıne, sózińiz oryndy. Ol jaqta qarjysyz efırdiń bir mınýtyn da bermeıdi. Ázirge baǵdarlamanyń alty shyǵarylymy tyńdarmanǵa jol tartyp úlgerdi. Roza Rymbaeva, Danııar Eleýsinov, Imanbek Zeıkenov sııaqty taǵy basqa da tanymal tulǵalar baǵdarlamamyzdyń qonaǵy boldy. Naqty aıtpaı-aq qoıaıyn, degenmen bir baǵdarlamanyń jaryqqa shyǵýynyń ózine qomaqty qarajat kerek. Osy turǵydan bizge qoldaý aýadaı kerek bolyp tur. Jaryqqa shyqqan alty habardyń taralýyna kásipker baýyrymyz Almýrat Mýratov bas-seriktes retinde qarjylaı demeýshilik jasady. Basylymnyń múmkindigin paıdalana otyryp, júregi elim dep soǵatyn patrıot azamatqa alǵysymdy bildirgim keledi. Baǵdarlamanyń aldaǵy bolashaǵy qarjyǵa táýeldi bolyp tur. Sondyqtan atymtaı azamattar men memleket tarapynan qoldaý bolsa degen úmitimiz de joq emes. О́ıtkeni bul jeke bastyń emes, túsingen adamǵa memlekettiń ımıdjin qalyptastyratyn joba ǵoı. Az ýaqyt ishinde Nıý-Iorkta turatyn qandas baýyrlarymyz da baǵdarlamany belsendi túrde tyńdap, bizben keri baılanys barysynda rızashylyqtaryn bildirip jatyr.
– Biz de óz kezeginde jobanyń ómirsheń bolýyn tileımiz. Jańa bir ǵana Nıý-Iork qalasynyń ózinde 10-15 myń qazaq turady dedik. Olardyń ómir súrý salty, aýyzbirshiligi qalaı?
– Meniń oıymda júrgen saýaldy qoıyp otyrsyz. Ol jaqtaǵy qazaqtardyń kópshiligi jumysbasty. Árkim óz otbasymen, óz betinshe ómir súrip jatyr. Bizdiń baǵdarlamanyń taǵy da bir kózdegeni solardy yntymaqqa uıystyrý, aýyzbirshilikke shaqyrý, patrıotızmmen ortaq muratqa jumyldyrý. Olardyń árbiriniń kóńil túkpirinde atamekenge degen saǵynysh bar. Ortaq birlik bolsa, sol saǵynyshtyń oty odan saıyn mazdaı túsedi. Kópshiligi jumys barysymen munda kelgen bolsa, endi bir parasy muhıttyń arǵy jaǵyn turaqty mekenine aınaldyrǵandar. Baǵdarlamamyz sep bolyp, bıylǵy Ulystyń uly kúni Naýryz merekesine oraı qazaqtar bolyp, shaǵyn quryltaı ótkizdik. Uıymdastyrý isiniń basy-qasynda ózim júrdim. 200-ge tarta qandasymyz jınaldy. Qazaqtyń ulttyq taǵamdaryn ázirlep, ulttyq oıyndarynan baıqaýlar ótkizdik. Salt-dástúrlerimizdi jańǵyrttyq. Bóten elde júrgende baýyrmaldyq bekı túsedi eken. Basqosý barysynda baýyrlarymyz osyny jaqsy túsindi. Máre-sáre bolyp, bir-birimizge qol ushyn sozýǵa, jıi bas qosyp ulttyq dástúrlerimizdi jańǵyrtyp turýǵa ýaǵdalastyq.
– Muhıttyń arǵy jaǵynda júrip eldik maqsattaǵy aýqymdy bastamalardy qolǵa alyp júrgenińiz qýantady. Bıyl «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasyna úmitker retinde qatysyp jatqanyńyzdy bilemiz. Oqyrmanǵa ózińiz týraly keńirek maǵlumat bere ketseńiz.
– 1987 jyly Almaty qalasynda dúnıege keldim. Ata-anam qarapaıym eńbek adamdary. Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetin «quqyqtaný» mamandyǵy boıynsha támamdadym. 17 jasymnan bastap shoý-bıznes salasynda eńbekke aralastym. Almaty qalalyq Mádenıet basqarmasynda jumys istedim. Mádenıet salasynda belgili ánshi, prodıýser Qydyráli Bolmanov aǵamyzdan kóp dúnıeni úırendim desem bolady. Otandyq telearnalardyń birinde tilshilik mektepten óttim. Iаǵnı jýrnalıstıka, sóz óneri maǵan bóten emes. Jalpy jýrnalıstıkaǵa meni yntalandyrǵan oqıǵanyń biri osydan on shaqty jyl buryn elorda tórinde álemdik boks juldyzy Maık Taısonnan alǵan suqbatym. Ol kisimen kúni búginge deıin habarlasyp turamyz. Aldaǵy ýaqytta «Qazaq Time» baǵdarlamasyna sondaı álemdik iri tulǵalardy shaqyryp, Qazaqstan týraly jyly pikirin tyńdarmanǵa joldasaq degen nıetim bar. Meniń tyrnaqtaı eńbegimdi elegen jandar «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasyna úmitker retinde usynǵan eken. Bul men úshin qýanyshty jaǵdaı. Sóz basynda aıtyp ótkenimdeı, Táýelsiz elimizdiń ıgiligine qyzmet etý bárimizdiń basty muratymyz bolýǵa tıis.
– «Qazaq Time» baǵdarlamasynyń bir sanyna amerıkalyq polıseı qazaq Dımash Nııazovtyń qonaq retinde kelgenin bilemiz. Osy baǵytta bir joba ázirlep júrgenińizden habarymyz bar. О́z aýzyńyzdan estisek.
– Dımash Nııazov baýyrymyz Amerıka azamaty. 16 jyldan beri sonda turady. AQSh-tyń quqyqtyq qurylymyndaǵy bedeldi polısııa qyzmetkerleriniń biri. Qazaqtan shyqqan amerıkalyq polıseılerdiń alǵashqysy dep aıtsaq bolady. Bilýimizshe búgingi tańda atalǵan eldiń quqyqtyq qurylymynda qany qazaq baýyrlarymyz kóptep qyzmet etip júr. Jýyrda Dımashpen birlese otyryp jańa jobany júzege asyrsaq degen nıetimiz bar. Amerıkalyq polıseıler men bizdiń qazaqstandyq polıseıler arasynda boks týrnırin ótkizýdi oıǵa aldyq. Bul bir jaǵynan eki el mamandarynyń arasyndaǵy kásibı tájirıbe almasý bolmaq. AQSh-ta polısııany halyq óte jaqsy kóredi, kez kelgen ýaqytta olarǵa senim artyp qorǵaýshy perishtesindeı qurmet kórsetedi. Al Qazaqstanda kerisinshe polısııany kórse jurt jıyryla qalatynyn jaqsy bilemiz. Bizdiń jobamyz bul baǵytqa da oń septigin tıgizip, halyqtyń polısııaǵa degen senimin nyǵaıtýǵa úlesin qosady degen úmittemiz. Qazir tıisti vedomstvalarmen kelisim júrip jatyr. Munda da Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bedelin nyǵaıtýdy basty baǵdar retinde nysanǵa alyp otyrmyz.
– Áńgimeńizge raqmet!
Áńgimelesken
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty
