Kapıtaldyń kúshti aǵynyna qaramastan, kóptegen álemdik kompanııa aqshalaryn joǵaltyp, keıbiriniń naryqtyq kapıtalızasııasy sońǵy onjyldyqta eki ese tómendep ketken. Al Azııa lıderleri postkovıdtik kezeńde ózderin jaqsy sezinip, negizgi básekelesterinen uzap ketýdiń jolyn tapqan.
McKinsey & Company sarapshylary Azııa naryǵynda kósh bastap kele jatqan kompanııa top-menedjerleri arasynda saýaldama júrgizdi. Olardyń barlyǵy derlik pandemııany bıznestegi zańdylyqtardy jeńildetip, jaqsy qyryna qaraı ózgertetin katalızator deıdi. Kompanııa suraǵyna jaýap bergen DBS sıngapýrlik banktiń atqarýshy dırektory Pııýsh Gýpta halyqtyń ál-aýqaty men tutyný deńgeıi jaǵynan Azııa álem elderin basyp ozyp barady dep esepteıdi.
2020 jyldyń qarashasynda Azııa-Tynyq muhıt aımaǵyndaǵy 15 el jan-jaqty ekonomıkalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıǵan. Olar – Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketter qaýymdastyǵyna qarasty 10 el jáne Qytaı, Japonııa, Aýstralııa, Jańa Zelandııa. Osynyń nátıjesinde álemdegi asa iri saýda aımaǵy qurylyp, bul óńirdegi elder arasynda ıntegrasııany nyǵaıta túspek. Azııa elderiniń ekonomıkany birigip damytýyna AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda soǵysy da sebep bolǵan sııaqty.
Forbes-tiń jazýynsha, Azııa pandemııa kezinde bıznestegi tehnologııalyq sheshimderdi tipten nyǵaıta túsken. Joǵary deńgeıli sıfrly sheshimderdiń kóbeıýi naryqtaǵy elektrondy kommersııa men onlaın-bankıngtiń damýyna aıtarlyqtaı yqpal etken. Máselen, Úndistandaǵy ataqty SBI bankiniń Yono qosymshasy arqyly adamdar tek bank operasııalaryn paıdalanyp qana qoımaı, ınvestısııasyn da basqarady, shopıngpen de aınalysady. Pandemııa bastalǵaly qosymshaǵa kún saıyn 30 myńnan astam adam tirkelip otyrǵan. Al telemedısınaǵa arnalǵan Ping An Good Doctor mobıldi qosymshasynyń paıdalanýshylary pandemııa kezinde 8 ese ósipti.
Dúnıejúzilik banktiń zertteýinshe, Shyǵys Azııa jáne Tynyq muhıt aımaǵyndaǵy elder ekonomıkasy 2020 jyly 0,9 paıyzǵa baıaýlaǵan. Qytaı men Vetnam koronavırýs ınfeksııasyn qatań baqylaýda ustap, temirdeı tártip ornatýdyń nátıjesinde IJО́-leri tıisinshe
2 jáne 2,8 paıyzǵa ósken. Tez arada óndiristi qaıta iske qosý jáne ekonomıkany memlekettik ınvestısııa arqyly yntalandyrý el ekonomıkasyn jyldam ońaltqan. 2021 jyly bul aımaqtyń ekonomıkalyq ósimi 7,4 paıyzǵa jetpek. Vaksınalaýdyń tıimdi bolýy da bızneske oń áserin tıgizbek.
Ortalyq Azııa elderinde bıyl ekonomıkalyq ósimniń qalpyna kelý deńgeıi 3 paıyzdy quraıdy dep kútilip otyr. Birinshi kezekte Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» iri halyqaralyq bastamasynyń júzege asýymen shıkizat baǵasy men tikeleı sheteldik ınvestısııalar kóleminde azdaǵan ósim baıqalýy múmkin.
Banktiń baǵalaýynsha, pandemııa Ońtústik Azııaǵa aýyr tıdi. Daǵdarystyń aýyr soqqysynan óndiris kúrt toqtap, kedeılik pen jumyssyzdyq deńgeıi ósip shyǵa keldi. 2020 jyly Úndistan men Bangladeshte óndiris kólemi 6,7 paıyzǵa qysqarǵan. Alǵashqy jartyjyldyqtaǵy qatań shekteýler alynyp tastalǵan soń baryp ekonomıkalyq belsendilik qalpyna kele bastaǵan. Sondaı-aq tabys kózi tikeleı týrızmge baılanǵan Shrı-Lanka, Nepal, Maldıv sııaqty elderdiń ekonomıkasy qatty zardap shekken. 2021 jyly óńir 3 paıyzǵa ósim kórsetedi degen boljam bar.
McKinsey & Company seriktesi Dýlat Ikbaevtyń aıtýynsha, Azııa álemdegi eń iri óńirlik ekonomıkaǵa aınalyp kele jatyr. Buǵan álemdik IJО́ úlesiniń qarqyndy ósýi dálel.
«О́ńirdiń tólem qabileti parıteti boıynsha álemdik ishki jalpy ónimdegi úlesi 2000 jyly 32 paıyz bolsa, bul kórsetkish 2017 jyly 42 paıyzǵa jetti. 2040 jylǵa taman 52 paıyzǵa jetedi degen boljam bar. Al 2000-2017 jyldary tólem qabileti parıteti boıynsha Eýropanyń álemdik IJО́-degi úlesi 26-dan 22 paıyzǵa azaıǵan. Soltústik Amerıkada 25-ten 18 paıyzǵa túsip ketken. Sondaı-aq Azııa tutyný deńgeıi boıynsha da damyǵan ekonomıkalarǵa taıap qaldy. 2040 jylǵa qaraı Azııanyń tutyný úlesi álemdik tutynýdyń 39 paıyzyna jetýi múmkin. Jalpy, Azııanyń yqpaly barlyq salada sezilip jatyr: óńirde halyqaralyq stýdentterdiń 48 paıyzy bilim alady. 2017 jyly munda álemdik patentterdiń 65 paıyzy berildi. О́ńirdiń energııaǵa degen qajettiligi 43 paıyzǵa jetti. Tikeleı sheteldik ınvestısııa úlesi 12-den 26 paıyzǵa ulǵaıdy. Azııa elderi ekonomıkasy tek jyldam ósip qana qoımaı, qarqyndy ıntegrasııalanyp jatyr» deıdi sarapshy.
Árıne óńirdegi eń iri oıynshy Qytaı ekeni belgili. Pandemııa qyspaqqa alyp jatqan sátte de syr bermegen biregeı ekonomıka osy elge tıesili. Bir qurlyqta ornalasqan mundaı seriktes eldiń bolýy óńirdegi ózge elder ekonomıkasyna da oń áserin tıgizedi. Alaıda AQSh bıliginiń ózgerýi jáne jańa ákimshiliktiń Qytaıǵa qatysty asa jaıly pozısııa ustanbaı otyrǵany tek Qytaı úshin ǵana emes, búkil Azııa elderi úshin qaýip týdyrady.
