Álemdik ekonomıka ósim kórsete me?
Sarapshylardyń boljaýynsha, 2021 jyly álemdik ekonomıka ósimi artady. Byltyrǵydaı aýyr daǵdarystan soń qaıtadan sharyqtaý bolady. Buǵan tarıh dálel.
– Aldaǵy 12 aıda álemdik ekonomıka ósý qarqyny azdap baıaýlaıdy. Bul pandemııadan jınaqtalǵan effekt nátıjesi. Jalpy alǵanda bizdiń bıznes 2020 jyly jaqsy ósim kórsetti. IT salasyn óndiriste paıdalaný – prosesterdi jeńildetip, pandemııa kezinde bıznes prosedýralaryn ońaılatty. Bizdiń kompanııada shaǵyn jáne orta bıznespen jumys isteıtin bólim bar. Sondyqtan pandemııanyń bul sektorǵa qalaı áser etkenin bilemiz. Menińshe, lokdaýn shaǵyn kásiporyndarǵa keri áser etti. Qarjylyq áleýeti bar orta jáne iri kásiporyndar aǵysqa qarsy júzip keledi. Biraq shaǵyn kásiporyndar shyǵynǵa batty, – deıdi Softline basshysy Anna Dıý.
Fashion Retail Kazakhstan basshysy Zaradesht Hamoýdyń aıtýynsha, Qytaı ekonomıkasy ósý qarqynynyń jyldam qalpyna kelýi ǵana álemdik ósimdi tezdetýi múmkin. Eger Qytaıda bári oıdaǵydaı bolsa, onda bıyl álem 2019 jylǵy deńgeıine oralady dep boljaıdy ol.
Jeke kompanııalar óz tabysyna sene me?
Byltyrǵy aýyr nokdaýnnan soń tabys týraly aıtýdyń ózi úlken táýekeldi qajet etetin sekildi. Dese de bizdiń kásipkerler bıyl tabysqa shyǵaryna senimdi. Qatań shekteý, lokdaýn, uzaqqa sozylǵan karantın bıznesti jańa jaǵdaıǵa beıimdeýge, klıentpen jumys isteýdiń tyń ádisterin tabýǵa, IT jańashyldyqty bızneske sátti engizýge beıimdep, kásipkerlerdi qaırap jibergendeı.
– Osy jyly jáne aldaǵy úsh jylda tabys tabatynymyzǵa senemiz. Biz taý-ken ónerkásibi salasynda jumys isteımiz jáne bul salada ósim jalǵasady. Tapsyrys berýshiler ınvestısııalaýdy toqtatpaıdy. Degenmen ár sheshimge burynǵydan da baıyptyraq qaraıtyny túsinikti, – deıdi Epırok kompanııasynyń basshysy Mıhaıl Balychev.
Aitas Group, UKPF basshysy Serik Tolyqpaevtyń aıtýynsha, kezekti ekinshi Makınsk qus fabrıkasynyń iske qosylýy nátıjesinde 50 paıyzdyq ósim josparlanǵan. 2017 jyldan beri kompanııa tabysy 2,5 ese artqan. Satu.kz qurýshysy Maksım Melnıktiń sózinshe, pandemııa saldarynan kóptegen qyzmet onlaınǵa aýysty. Al bul prosess óz kezeginde Satu.kz sııaqty ınternet-alańdardyń ótimdiligin arttyra tústi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy e-commerce úlesi 5-7 paıyz aralyǵynda. Máselen, Ulybrıtanııa, ózge de eýropalyq elderde bul kórsetkish 20-30 paıyzǵa jetedi. «Taıaqtyń eki ushy bar» degen. Qazaqstandyqtardyń onlaın saýda-sattyqqa beıim bola túsýi eldegi e-commerce deńgeıin arttyrmasa kemitpesi belgili. Qatysýshy-sarapshylardyń barlyǵy derlik óz tabysynyń bıyl jáne aldaǵy úsh jylda ósim kórseterine kúmándanbaıdy.
Bızneske qaýip tóndiretin qandaı faktor?
Qazaqstan kásipkerleri bızneske kedergi keltiretin basty faktor retinde valıýta kýrsynyń qubylýyn keltiredi. Odan keıingi oryndarda – pandemııa jáne densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ózge de daǵdarys; ekonomıkalyq ósimge qatysty naqtylyqtyń bolmaýy; bilikti kadrlar tapshylyǵy; áleýmettik turaqsyzdyq; jalǵan aqparat; salyq júktemesiniń kóbeıýi. Sonymen qatar salyq turaqsyzdyǵy, kıber shabýyldar, saýda barysyndaǵy kelispeýshilik te qaterli faktorlar qatarynda.
Bıznes tarapynda biz úshin mańyzdy elder
Qazaqstandyq sarapshylardyń kózqarasy boıynsha, bıznesti damytýǵa septesetin TOP-elder qataryna – Reseı (63 paıyz), О́zbekstan (42), Qytaı (38), AQSh (32), Ýkraına (13), Qyrǵyzstan (13) elderi kirgen.
– Qytaı naryǵynda biz burynnan jumys isteımiz. Bizdiń shyryn zaýytymyz boldy jáne onyń artyqshylyǵy men kemshiligin jaqsy bilemiz. Qazir sol jaqqa birtindep jyljyp jatyrmyz. О́ıtkeni taǵy da logıstıkaǵa baılanysty problemalar týyndady. Onyń naryqqa kirý múmkindigi tómendep ketti. О́zbekstan naryǵynda sút ónimderi boıynsha jumys isteımiz. Onda da problema jetkilikti. Birinshi kezekte memlekettik qadaǵalaýǵa baılanysty, – deıdi Raimbek Group basshysy Raımbek Batalov.
Investısııalyq klımat qalaı ózgerdi?
Qatysýshy sarapshylardyń 46 paıyzy 2020 jyly ınvestısııalyq klımat ózgergen joq dese, 43 paıyzy nasharlady dep esepteıdi. Tek 11 paıyzy ǵana ınvestısııalyq klımat jaqsardy degen pikirde.
Aldyńǵy jylmen salystyrǵanda ınvestısııalyq klımat ahýaly biraz tómendedi. Shekaralar jabyldy, al birqatar baǵdarlamaǵa qajettilik bolmaı qaldy. Árıne, Túrkistan áýejaıynyń qurylysy, ADPi fransýz kompanııasynyń bir bólimi sanalatyn túrkııalyq TAV holding-tiń Almaty áýejaıyn satyp alýy turǵysynan jyl jemisti boldy. Áýe joly shahar men el úshin mańyzdy bolǵandyqtan bul sharalardy meılinshe oń qubylys dep baǵalaýǵa bolady. О́ıtkeni, Almaty – kommersııalyq, al Túrkistan – týrıstik ortalyq. Kelesi jyly qalaı bolaryn ýaqyt kórsetedi, – deıdi Skymax Technologies basshysy Erik Shortanbaev.
Kolesa Group basshysy Nıkolaı Babeshkınniń aıtýynsha, 2020 jyly ınvestısııalyq klımat jaqsara tústi. «Tabysty IPO sonyń dáleli. Eger ol basqa kompanııalardy da qamtysa, onda ınvestorlar Qazaqstanda jumys isteıtin uıymdarǵa qarjy sala bastaıdy. Keıbir ınvestısııalar boıynsha artqa ketý bar shyǵar, alaıda Kaspi.kz keısi keremet úlgi kórsetip berdi. Investısııalyq klımat nasharlaǵan joq. Bul jolda memleketke qaraǵanda bıznestiń úlesi mol boldy» deıdi N.Babeshkın.
Bızneste tabysty bolý úshin kompanııa basshysyna qandaı qasıetter kerek? Buǵan qatysty birinshi basshylar san túrli kózqaras bildirgen. Solardyń arasynan birneshe qasıet ekshelip shyqqan. Atap aıtar bolsaq, sarapshylardyń 30 paıyzy – beıimdilik, 19 paıyzy – strategııalyq kóre bilý, 14 paıyzy – kóshbasshylyq, 9 paıyzy – komandany damyta bilý, 7 paıyzy – jańashyldyqqa umtylý, 4 paıyzy – sheshimtaldyq, 3 paıyzy – etıka, taǵy 3 paıyzy – emosıonaldy ıntellekt qasıetteri kerek ekenin aıtady.
