Rýhanııat • 11 Sáýir, 2021

Mereıimizdi ósirgen megajoba

82 ret kórsetildi

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy memleketimizdiń ótkeni men búginin saralap, qoǵamnyń ulttyq tanymnan tamyr alýyna sony serpin bergen biregeı jobaǵa aınaldy. Baǵdarlama aıasynda azattyqtyń altyn besigine balanatyn rýhanı astanamyz Almatyda qanat qaqqan aıshyqty bastamalar az emes.

Kóneniń kózindeı, ótkenniń ózindeı bolǵan mýzeıler – tarıh paraqtarynan syr shertetin qasıetti oryn. Negizgi alty baǵytty nysanaǵa alǵan aýqymdy baǵdarlamanyń bir tarmaǵy – tarıhı jáne mádenı jádigerlerdi sıfr­landyrý isi. Bul rette mýzeılerdegi qundylyqtardyń 3D modelin jasap, jádigerlerdiń sıfrly kóshirmesin ázirleý – aıryqsha mánge ıe. «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Alma­ty qalasynda ornalasqan Ortalyq memlekettik mýzeıdiń arheologııalyq altyndary jáne etnografııalyq kolleksııasynan 1020 qundylyqtyń sıfrly kóshirmesi men 3D nusqasy jasaldy. Tarı­hty taspalaý zaman talaby desek, bul jumystar ótkenge úńilgisi kele­tin ónersúıer qaýym úshin taptyrmas múm­kindik týdyryp otyr. О́ıtkeni sıfr­ly formatqa negizdelgen qundy já­diger­lerdi mádenıet oshaǵynyń saıty arqyly da tamashalaýǵa bolady. Ásirese bul qazirgi pandemııa jaǵdaıynda óner­tanýshylar men kórermenge kóp kómegin tıgizýde.

Sonymen birge mádenı qory baı Á.Qasteev atyndaǵy memlekettik óner mýzeıinde sıfrlandyrý negizgi eki baǵyt boıynsha bastaý alyp, kólemdi jádigerlerdiń 3D kóshirmesiniń sıfr­ly arhıvin jasaý úshin arnaıy zerthana jasaqtalǵan bolatyn. Onda fotogrammetrııa ádisimen 3D skanerleý tehnologııasy qoldanyldy. Osy tehnologııa boıynsha arhıv túzilip, oǵan 300 birlikten astam músin óneriniń qory engizildi. Byltyr 3D skanerleý úderisin ońtaılandyrýdyń arqasynda budan eki ese kóp jádigerler sıfrly júıege kóshirilgen. 2D sıfrly sýretter arhıvin tolyqtyrý jumystary da qarqyndy júzege asqan. Osy ispettes jobalar shahardaǵy kitaphanalarda da iske asyryla bastady. Bul jumys kitap­hana qoryndaǵy áleýmettik-mańyzdy qu­jat­tardy sıfrlandyrýǵa, óńirlerdiń sıfr­ly kolleksııalaryn qurýǵa múm­kindik berip otyr. Sonymen qatar ar­heo­lo­gııalyq mýzeı keshenderin, ashyq aspan astyndaǵy mýzeılerdi qurý boıynsha jumystar oń nátıjesin kórsetken.

О́tken jyly Almaty qala­synda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lama­syn iske asyrý jospary 200 jobany qamtyǵan. Aıtalyq mereıtoıy IýNESKO-nyń kúntizbesine engen dala da­nysh­pany Ábý Nasyr ál-Farabı men Abaıdyń myzǵymas muralaryn keńi­nen nasıhattaýǵa arnalǵan 38 shara shymyl­dyǵyn túrdi. Bul turǵyda Abai Street Fest ashyq aspan astyndaǵy festı­valiniń teatrlandyrylǵan qoıylymyn, «Jelsiz túnde jaryq aı» taqyrybyn­da órbigen «Mýzeıdegi tún» aksııasyn, «Abaı weekend» festıvalin, Farabi World jas ǵalymdar forýmyn jáne ál-Farabı mereıtoıyna arnalǵan ha­lyqaralyq konferensııany aıryqsha ataýǵa bolady. О́tken jyldyń aqpan aıynda shahardyń Jetisý aýdanynda ornatylǵan Abaı músini de «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda saltanat qurǵan ilkimdi istiń biri.

– «Rýhanı jańǵyrý» – buryn-sońdy bolmaǵan máni tereń megajoba. Byltyr arheologııalyq mýzeı keshenderin, ashyq aspan astyndaǵy mýzeılerdi qurý boıynsha jumystar úzdiksiz jal­ǵasty. Dala folklory men mýzykasyn tanymal etý maqsatynda «Sazgen sazy» folklorlyq-etnografııalyq an­sambliniń Sankt-Peterbýrgke, sondaı-aq qýyrshaqtar teatrynyń Polsha men Bolgarııaǵa arnalǵan halyqaralyq fes­tıvalǵa sheteldik gastrolderi jos­parlandy. «Boraldaı saq qorǵandary» arheologııalyq parkinde qazaq jáne búkil túrki áleminiń tarıhı, mádenı murasyn kópshilikke taratý úshin «Uly dala – kóshpendiler álemi» halyqaralyq etnografııalyq festıvali ótti, – deıdi Almaty qalasy boıynsha «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq keńsesiniń basshysy Gúlnar Qońyrova.

 Álemdi ábigerge salǵan pandemııaǵa baılanysty kóptegen shara onlaın formatqa aýysqany belgili. Halyqtyń yqy­la­syna bólengen mýzeılik taqy­ryp­tyq dárister de jeli arqyly jurt­shylyqqa jol tartyp, 55 myńnan astam qaralym jınaǵan. Osy rette Qur­man­ǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy dástúrli áýendi dáripteý maq­satynda 1000 únjazbany jaryqqa shy­ǵarǵanyn aıryqsha ataı ketken jón.

Shahardaǵy «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­­lamasynyń qundylyqtaryn ıdeo­lo­gııa­lyq turǵydan qamtıtyn áleýmettik ma­ńyzy bar nysandardyń qurylysy men qaıta jańartylýy jalǵasýda. Res­pýb­­lıka alańynda balalar men mádenı-oıyn-saýyq aımaqtaryna bólin­gen qaı­ta jańartylǵan «Almaly» qoǵam­dyq keńis­tigi ashylyp, nysan aýmaǵynda qazaq­stan­dyq sýretshilerdiń músinderi ornatylǵan.

 Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda myqty ári jaýapkershiligi joǵary birtutas ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basýdyń jáne buqaralyq sanany qalaı ózgertýdiń aıqyn joly kórsetildi. Nátı­jesinde, jan-jaqty jańǵyrýlar kóshin túzegen Qazaq elindegi irgeli ózgeristerdi álem elderi moıyndaýda.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar