Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Kúıinetinimiz – elde kedeıler sany da artqan. Tabysy eń tómengi kúnkóristen de (34 myń teńge shamasy) tómen azamattar sany 20 paıyzǵa ósipti. Dál osy turǵyda Qazaqstandy «áleýmettik alshaqtyq» boıynsha da TOP-10-ǵa kirgizip jiberse ábden
laıyq.
Sózimiz dáıekti bolý úshin azdap sandardy sóıletelik. 2020 jyldyń tórtinshi toqsanynda tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen de az úı sharýashylyqtarynyń sany 140,6 myńǵa jetken. Ondaı úı sharýashylyqtarynda 5 jáne odan da kóp adam bar. Dúnıejúzilik bank byltyr jyl sońynda Qazaqstandaǵy kedeıler sany 1,5 mln adamǵa jetýi múmkin dep boljam jasady.
«2015 jylǵy ekonomıkalyq quldyraý kedeılik deńgeıin ósirip jiberdi. COVID-19 daǵdarysy mundaı áleýmettik teńsizdikti odan ári asqyndyra tústi. 2020 jyly ásirese Nur-Sultan, Almaty qalalarynyń turǵyndary qatty zardap shekti. О́ıtkeni qonaqúı, meıramhana, saýda, kólik sekildi qyzmet kórsetý sektorlary osy qalalarda qatty damyǵan» delinedi Dúnıejúzilik bank baıandamasynda.
17 jyl boıy monıtorıng júrgizip kele jatqan «Strategııa» áleýmettik jáne saıası zertteýler ortalyǵy qazaqstandyqtardyń úshten biri óz ómirlerine rıza emestigin anyqtaǵan. Atalǵan ortalyq basshysy Gúlmıra Ileýovanyń aıtýynsha, respondentterdiń kóbi memleket saıasatty jekelegen toptardyń múddesi úshin júrgizedi dep sanaıdy eken. Saýaldamaǵa qatysýshylardyń 44 paıyzy eldegi ekonomıkalyq ahýaldy nashar jáne óte nashar dep baǵalaǵan.
– Respondentterdiń 26 paıyzy otbasyndaǵy materıaldyq jaǵdaıdy nashar deıdi. 2008-2009 jylǵy álemdik ekonomıkalyq daǵdarys kezinde bul kórsetkish 14 paıyz deńgeıinde edi. 13 paıyzy aqshamyz azyq-túlikke jetpeıdi deıdi. Kıimge de, tamaqqa da qınalmaı aqsha tabatyn, biraq qarjysy iri turmystyq taýar satyp alýǵa jetpeıtinder úlesi – 31 paıyz. Muny biz úreıli qońyraý dep qabyldadyq. О́ıtkeni salynyp jatqan úıler men shyǵyp jatqan qymbat tehnıkalardy satyp alýshylar kúrt azaıady, – deıdi ortalyq basshysy.
Májilis depýtaty Erlan Smaıylov halyqtyń ádemi sıfr men sózderge aldanbaıtynyn, sondyqtan Konstıtýsııada jazylǵan «áleýmettik memleket» mártebesi negizinde jumys isteý kerektigin aıtady.
– Biz úsh aıdan beri Parlamentte balalarǵa járdemaqyny, múgedekterge tólemderdi, zeınetkerlerge zeınetaqyny kóterýdi udaıy usynyp kelemiz. Birese aqsha joq, birese mınımaldy deńgeıde kóterip jatyrmyz degen jaýap keledi. Osy kezde esep komıteti trıllıondaǵan teńgeniń tıimdi jumsalmaǵany týraly habarlaıdy, – deıdi depýtat.
Qazir kópshilik turǵyn úı men qymbat kólikti birjola nesıege rásimdeýge kóshti. Qolma-qol tólep satyp alatyndar sırek. Dál qazir qarapaıym halyqqa keregi – ınflıasııanyń tómendep, azyq-túlik baǵasynyń arzandaǵany. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, aqpanda 7,4 paıyzǵa kóterilgen ınflıasııa naýryzda qaıtadan 7,0 paıyzǵa tómendegen. Bul 2020 jyldyń qyrkúıeginen beri tirkelip turǵan tómen kórsetkish. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa – 7,5 paıyz bolyp, azyq-túlik taýarlary baǵasy – 11,3, azyq-túliktik emes taýarlar – 5,5, aqyly qyzmetter 4,2 paıyzǵa ósken. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýiniń jalpy ınflıasııaǵa qosqan úlesi 60 paıyzdan asqan.
«Bank SentrKredıt» basqarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynovtyń aıtýynsha, usynys aıasy keńeıgende ǵana ınflıasııa tómendeıdi.
– Básekelestik artqan saıyn, ınflıasııa azaıa túsedi. Al básekege qabilettilik óndirilgen taýardyń, jumystyń nemese qyzmettiń ózindik qunyna nemese taýar, jumys, qyzmettiń biregeıligine táýeldi. О́zindik qun eńbek ónimdiligine, biregeılik azamattyq qoǵam men bilimniń damýyna táýeldi. Eńbek ónimdiligi tranzaksııalyq shyǵyndar men bilimge táýeldi. Tranzaksııalyq shyǵyndar ınfraqurylym men ınvestısııalyq klımatqa táýeldi. Sondyqtan eńbek ónimdiligin arttyrý úshin jaqsy ınfraqurylym, jaqsy bilim jáne qolaıly ınvestısııalyq klımat kerek. Investısııalyq klımattyń jaqsy bolmaǵy jaqsy jumys isteıtin zańǵa, ádil sot júıesine, jetilgen salyq júıesine, sapaly qadaǵalaýǵa jáne durys aqsha-nesıe saıasatyna tikeleı baılanysty. Biz eger yńǵaıly ınvestısııalyq klımat qalyptastyryp, bilimge jol ashyp, azamattyq qoǵamdy damyta alsaq, onda bul eńbek ónimdiliginiń artyp, biregeı ónimderdiń jasalýyna negiz bolady, – deıdi bank basshysy.
«Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń basshysy, ekonomıst Rahym Oshaqbaev «memlekettik organdar paıdalanyp otyrǵan ınflıasııany esepteý mehanızmi dúkender men saýda úılerindegi baǵadan áldeqaıda alshaq túsip jatqan bolýy yqtımal» dedi. Onyń sózinshe, azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýy teńge baǵamynyń álsirep, sonyń saldarynan azyq-túlik ımportynyń qymbattap ketýi týyndap otyr.
Statista.com aqpary boıynsha, UHNWI (búkil álemde baılyǵy 30 mln dollardan asatyn adamdar) sany ósip jatyr. Sońǵy 12 aıda 2,4 paıyzǵa ósip, 520 myń adamdy quraǵan. 2025 jylǵa taman UHNWI sany 27 paıyzǵa deıin artpaq. Al Qazaqstanda baı adamdar sany 33 paıyzǵa jetedi degen boljam jasalǵan.
Statıstıkasy men shynaıy ómiri qabysa bermeıtin, kez kelgen salada qyzmet kórsetý aqysy tek qymbattaı beretin, Prezıdent tapsyrmasyna qaramastan, bıýrokratııa men jemqorlyq daýy basylmaı turǵan elde baı adamdardyń kóbeıýi paradoks sııaqty. Bir oılanyp qarasań, zańdy qubylysta sekildi...
