Ekonomıka • 15 Sáýir, 2021

Baı men kedeıdiń arasy alshaqtap barady

112 ret kórsetildi

Ertegiler men mysaldarda kezdesetin eski bir támsil bar ǵoı, jaqsy hám jaman jańalyǵym bar, qaısynan bastaıyn deıtin. Bizdiki de týra sol kep. Súıinish jáne kúıinish. Súıinetinimiz – elimiz baı adamdardyń sany boıynsha TOP-10 el qataryna kiripti. Árıne, olar kimder, qaıtip baıydy, bul endi basqa saýal.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Kúıinetinimiz – elde kedeıler sany da artqan. Ta­bysy eń tómengi kúnkóristen de (34 myń teńge shamasy) tó­men azamattar sany 20 pa­ıyzǵa ósipti. Dál osy tur­ǵyda Qazaqstandy «áleý­mettik alshaqtyq» bo­ıynsha da TOP-10-ǵa kir­gizip jiberse ábden
laıyq.

Sózimiz dáıekti bolý úshin azdap sandardy sóıletelik. 2020 jyldyń tórtinshi toq­san­ynda tabysy eń tómengi kún­­kóris deńgeıinen de az úı sharýa­shy­lyqtarynyń sany 140,6 myńǵa jetken. Ondaı úı sharýa­shy­lyqtarynda 5 já­ne odan da kóp adam bar. Dú­nıe­júzilik bank byltyr jyl sońyn­da Qa­zaq­standaǵy kedeıler sany 1,5 mln adamǵa jetýi múmkin dep boljam jasady.

«2015 jylǵy ekonomıkalyq quldyraý kedeılik deńgeıin ósirip jiberdi. COVID-19 daǵ­darysy mundaı áleýmettik teń­sizdikti odan ári asqyndyra tústi. 2020 jyly ásirese Nur-Sul­tan, Almaty qalalarynyń tur­ǵyndary qatty zardap shek­ti. О́ıt­keni qonaqúı, meıram­ha­na, saý­­d­a, kólik sekildi qyz­met kórsetý sektorlary osy qala­­larda qatty damyǵan» deline­di Dú­nıe­júzilik bank baıan­damasynda.

17 jyl boıy monıtorıng júr­gizip kele jatqan «Stra­tegııa» áleýmettik jáne saıası zert­­teýler ortalyǵy qazaq­stan­dyqtardyń úshten biri óz ómir­lerine rıza emes­tigin anyqtaǵan. Atalǵan ortalyq basshysy Gúl­mıra Ileýovanyń aıtýynsha, respon­dentterdiń kóbi memleket saıasatty jekelegen toptardyń múddesi úshin júrgizedi dep sanaıdy eken. Saýaldamaǵa qatysýshylardyń 44 paıyzy eldegi ekonomıkalyq ahýaldy nashar jáne óte nashar dep baǵalaǵan.

– Respondentterdiń 26 pa­ıyzy otbasyndaǵy materıal­dyq jaǵdaıdy nashar deıdi. 2008-2009 jylǵy álemdik ekonomıka­lyq daǵ­darys kezinde bul kórsetkish 14 paıyz deńgeıinde edi. 13 paıyzy aqshamyz azyq-túlikke jetpeıdi deıdi. Kıimge de, tamaqqa da qınal­maı aqsha tabatyn, biraq qarjy­sy iri turmystyq taýar satyp alý­ǵa jetpeıtinder úlesi – 31 pa­ıyz. Muny biz úreıli qońyraý dep qabyl­dadyq. О́ıtkeni salynyp jat­qan úıler men shyǵyp jatqan qym­bat tehnıkalardy satyp alýshylar kúrt azaıady, – deıdi ortalyq basshysy.

Májilis depýtaty Erlan Sma­ıylov halyqtyń ádemi sıfr men sózderge aldanbaıtynyn, sondyqtan Konstıtýsııada jazyl­ǵan «áleýmettik memleket» már­te­besi negizinde jumys isteý kerek­tigin aıtady.

– Biz úsh aıdan beri Parlamentte balalarǵa járdemaqyny, múgedek­terge tólemderdi, zeınetkerlerge zeınetaqyny kóterýdi udaıy usynyp kelemiz. Birese aqsha joq, birese mınımaldy deńgeıde kóterip jatyrmyz degen jaýap keledi. Osy kezde esep komıteti trıllıondaǵan teńgeniń tıimdi jumsalmaǵany týraly habarlaıdy, – deıdi depýtat.

Qazir kópshilik turǵyn úı men qymbat kólikti birjola nesıege rásimdeýge kóshti. Qolma-qol tólep satyp alatyndar sırek. Dál qazir qarapaıym halyqqa keregi – ınflıasııanyń tómendep, azyq-túlik baǵasynyń arzandaǵany. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, aqpanda 7,4 paıyzǵa kóterilgen ınflıasııa naýryzda qaıtadan 7,0 paıyzǵa tómendegen. Bul 2020 jyldyń qyrkúıeginen beri tirke­lip turǵan tómen kórsetkish. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa – 7,5 paıyz bolyp, azyq-túlik taýarlary baǵasy – 11,3, azyq-túliktik emes taýarlar – 5,5, aqyly qyzmetter 4,2 paıyzǵa ósken. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýiniń jalpy ınflıasııaǵa qosqan úlesi 60 paıyzdan asqan.

«Bank SentrKredıt» basqarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynovtyń aıtýynsha, usynys aıasy keńeıgende ǵana ınflıasııa tómendeıdi.

– Básekelestik artqan saıyn, ınflıasııa azaıa túsedi. Al básekege qabilettilik óndirilgen taýardyń, jumystyń nemese qyzmettiń ózindik qunyna nemese taýar, jumys, qyzmettiń biregeıligine táýeldi. О́zindik qun eńbek ónimdiligine, bire­geılik azamattyq qoǵam men bilim­niń damýyna táýeldi. Eń­bek ónimdiligi tranzaksııalyq shy­­­ǵy­n­­­dar men bilimge táýeldi. Tran­­­zak­­­­sııalyq shyǵyndar ınfra­qu­ry­­lym men ınvestısııalyq klı­matqa táýeldi. Sondyqtan eńbek ónimdiligin arttyrý úshin jaqsy ınfraqurylym, jaqsy bilim jáne qolaıly ınvestısııalyq klımat kerek. Investısııalyq klımattyń jaqsy bolmaǵy jaqsy jumys isteıtin zańǵa, ádil sot júıesine, jetilgen salyq júıesine, sapaly qadaǵalaýǵa jáne durys aqsha-nesıe saıasatyna tikeleı baılanysty. Biz eger yńǵaıly ınvestısııalyq klımat qalyptastyryp, bilimge jol ashyp, azamattyq qoǵamdy damyta alsaq, onda bul eńbek ónimdiliginiń artyp, biregeı ónimderdiń jasalýyna negiz bolady, – deıdi bank basshysy.

«Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń basshysy, ekono­mıst Rahym Oshaqbaev «memlekettik organdar paıdalanyp otyrǵan ınflıasııany esepteý mehanızmi dúkender men saýda úılerindegi baǵadan áldeqaıda alshaq túsip jatqan bolýy yqtımal» dedi. Onyń sózinshe, azyq-túlik baǵasy­nyń qymbattaýy teńge baǵamynyń álsi­rep, sonyń saldarynan azyq-túlik ımportynyń qymbattap ketýi týyndap otyr.

Statista.com aqpary boıynsha, UHNWI (búkil álemde baılyǵy 30 mln dollardan asatyn adamdar) sany ósip jatyr. Sońǵy 12 aıda 2,4 paıyzǵa ósip, 520 myń adamdy quraǵan. 2025 jylǵa taman UHNWI sany 27 paıyzǵa deıin artpaq. Al Qazaqstanda baı adamdar sany 33 paıyzǵa jetedi degen boljam jasalǵan.

Statıstıkasy men shynaıy ómiri qabysa bermeıtin, kez kelgen sala­da qyzmet kórsetý aqysy tek qym­battaı beretin, Prezıdent tapsyrmasyna qaramastan, bıýrokratııa men jemqorlyq daýy basylmaı turǵan elde baı adamdardyń kóbeıýi paradoks sııaqty. Bir oılanyp qarasań, zańdy qubylysta sekildi...

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar