Jıynda alǵash sóz alǵan Qostanaı oblysy ákiminiń orynbasary Baqyt Esimova tuǵyrly tulǵanyń aıtýly mereıtoıy aıasynda óńirde birqatar aýqymdy is-shara bastalǵandyǵyn jetkizip, oblys basshysy Arhımed Muhambetovtiń quttyqtaý hatyn oqydy. Ol hatta «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy sheńberinde Ybyraı Altynsarın kesenesi jańǵyrtylyp, onyń máńgilik tynys tapqan jeri elimizdiń kıeli oryndar tizimine enip, oblys ortalyǵynda kórnekti qaıratkerdiń eńseli eskertkishi boı kótergendigi aıtylǵan. Sonymen birge Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Sholpan Karınova aǵartýshynyń esimin ardaqtaý maqsatynda elimizdegi bilim ordalarynda eńbek etip júrgen parasatty pedagogterge «Ybyraı Altynsarın medali» belgilenip, ony jyl saıyn 230-dan asa ult ustazynyń sara jolyn jalǵaǵan muǵalimder ıelenetindigin atap ótti. Sondaı-aq Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulovanyń da quttyqtaý haty oqyldy.
Osyndaı quttyqtaýlar leginen keıin uly ustaz ulaǵaty jaıynda keleli áńgimege jalǵasty. Ybyraı Altynsarın týraly tolǵamdy oı aıtyp, kólemdi maqala jazyp júrgen fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Negımov salmaqty sóz sabaqtady.
– Zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov: «Qazaqta úsh munara bar, olar: Abaı, Shoqan, Ybyraı» dep aıtypty. Ybyraı – óz zamanynyń kórnekti tulǵasy bolǵan, 1888 jyly 75 kúnniń ishinde alty mektep ashqan. Bul – endi ǵajap nárse. Sonymen qosa fızıka, hımııa pánderin engizip, ony oqý quraldarymen qamtamasyz etken. Ybyraı oqytýshylyqty bárinen joǵary qoıǵan. Máselen, onyń: «Úkimet buıryqtary da, ınspektor baqylaýlary da jáne hrestomatııa oqýlyqtary da oqytýshynyń tulǵasyn aýystyra almaıdy» degen sózi qazir de ózektiligin joǵaltqan emes. Ustazdyń árbir isinen, qyzmetinen onyń ult patrıoty bolǵandyǵyn kóremiz. Sondyqtan qazirgi derbes zamanda aıtýly tulǵanyń 180 jyldyq mereıtoıyn joǵary deńgeıde ótkizýmiz qajet. Osy oraıda bir-eki oıymdy aıta keteıin. Birinshiden, Y.Altynsarınniń akademııalyq basylymyn qaıta shyǵarý qajet. Ekinshiden, 2022 jyldy «Ybyraı jyly» dep ataıyq. Úshinshiden, Qostanaı áýejaıyna kórnekti aǵartýshynyń esimin bereıik. Tórtinshiden, Qostanaı oblysy bas bolyp, elorda tórinen uly ustazdyń eńseli eskertkishin turǵyzsa deımin, – degen usynysyn jetkizdi.
Al pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, ybyraıtanýshy-ǵalym Tana Qońyratbaı qaıratkerdiń hattary jaıynda oı qozǵady.
– Ybyraı Altynsarın hattarynan sol zamannyń beınesin baıqaımyz. Eger ustazdyń osy hattary bolmasa, búgingi zertteýshiler Altynsarındi bar qyrynan asha almaýshy edi. Hattar dep otyrǵanymyz – Altynsarınniń halyq aǵartý máseleleri jónindegi usynystary men eskertpeleri, is-qujattary, raporttary, esepteri, resmı stılde jazylǵan is-qaǵazdary. Ár hattyń jazylý tarıhy qyzyq. Áńgimeni «Qazaqtyń bolystyq mektepteri týraly zapıskadan» bastaıyq. Osy jazba sol kezdegi sheneýnikter arasynda ájeptáýir daý týǵyzǵan. Bul kezde Y.Altynsarın Torǵaı oblysy mektepterindegi ınspektor qyzmetinde júrgen. Ybyraıdyń izdenisi patsha sheneýnikterine unamaı, olardy alańdatqan mańyzdy qujat sanaldy. Olar ony 1886 jyly Orynbor okrýgine joldap, odan ári general- gýbernatorǵa, sosyn oqý mınıstrine jyljytyp, bir jyldaı talqylaǵan. Osy zapıska Torǵaı oblysy general- gýbernatorynyń bolystyq mektep ashýǵa narazylyǵyn týǵyzdy, – dep aǵartýshy ómirindegi bir tarıhtyń syryn ashty.
Sondaı-aq Parlament Májilisiniń depýtaty Berik Ábdiǵalıuly óz sózinde alǵashqy «Qazaq» gazetin ashqan, ony qolymen jazyp, 1880 jyly jobasyn daıyndaǵan Ybyraı Altynsarın ekenin bireý bilse, bireý bilmeıtindigin aıtsa, Parlament Senatynyń depýtaty Altynbek Nuhuly men Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Erkin Ábil de óz oılaryn bólisti.
Sonymen qatar jıyn aıasynda ybyraıtanýshy ǵalym Serikbaı Ospanovtyń «Ybyraı joly» kitaby tanystyryldy. Oqyrmanǵa jol tartqan jańa jınaq alty bólimnen turady. Onda Ybyraı Altynsarınniń shyǵarmashylyǵy, qaıratkerlik qyry, aǵartýshynyń aınalasyndaǵy adamdar men izbasarlary týraly keńirek maǵlumat berilgen.
«Men otyz jyldan beri Ybyraı babamdy zerttep kelemin. Ol kisi jaıynda biraz shyǵarma jazylǵanymen az zerttelgen. Búginge deıin ustaz týraly on úsh kitap shyǵardym. Osy jańa kitabyma Máskeý, Orynbor, Omby, Qazan jáne elimizdegi memlekettik arhıvten alynǵan materıaldar toptastyryldy» dedi avtor.
Mazmundy is-shara sońy Qostanaı oblystyq Ybyraı Altynsarın memorıaldyq mýzeıiniń «Dalanyń dara ustazy» atty kóshpeli kórmesine jalǵasty. Bul kórmege Ybyraı atamyzdyń «Sharıǵatýl-ıslam» kitabynyń túpnusqasy, Torǵaıda 1864 jyly ashqan tuńǵysh qazaq orta mektebiniń saman kirpishi, ustaz ashqan mektepterdiń qońyraýlary jáne mektepterdiń kartasy men maketteri, Ybyraıdyń naǵashy atasy Shegen bıdiń shapany, tutynǵan keli-kelsaby, ádebı muralary, etnografııalyq ocherkteri men arhıvtik fotoqujattar sekildi elýden asa qundy jádiger qoıylǵan.
