Balyq ósirýge kedergi kóp

Shynynda da balyq ósirý – sırek kezdesetin kásip túri. Biraq zaman aǵymyna qaraı birqatar azamat atalǵan kásipke beıim­delgen. Bul úshin óńirde múm­kindikter de qarastyrylǵan. Ob­lysta búginde 142 jergilikti mańyzy bar sý aıdyny jáne res­pýblıkalyq mańyzy bar Bal­qash kóliniń 18 ýchaskesi bar. Búginde 84 jergilikti mańyzy bar balyq sharýashylyǵy sý aıdyndary 75 tabıǵat paıdalanýshyǵa bekitilip berilipti. Al balyq sha­rýa­shylyǵyn júrgizýge múm­kin­digi bar 58 sý aıdyny áli kúnge deıin bos tur. Qazir eli­miz­de balyq sharýashylyǵyn da­mytýǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­lamalar da, sýbsıdııa­lar da bolǵanymen, óńirde ba­lyq ósirý úrdisi kenje qalyp otyr. Máselen, elimizdegi meı­ram­­hanalardyń deni túrli taǵam­darǵa qoldanatyn balyqty ımporttan alady. Jambyl oblysynda da kóp jaǵdaıda solaı. О́ńirde balyq sharýashylyǵyn órkendetýge barlyq múmkindik qarastyrylǵanymen, mamandar jaǵy tapshy. Aımaqtaǵy 1 kolledjde 15 adam ǵana oqıdy eken. Al balyq sharýashylyǵynyń erekshe daıyndyqty ári baı tá­jirıbeni qajet etetinin eskersek, óńirde mamandar daıarlaý má­selesin de qolǵa alý kerek. Bul ret­te oblystyq tabıǵı resýrs­tar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý bas­qarmasynyń basshysy Aslan Oraz­bekovtiń aıtýynsha, ótken jyl­dyń 1 shildesinen bıylǵy 1 shil­­­­­­­dege deıin oblys aýmaǵyndaǵy balyq sharýashylyǵy sý aıdyndaryna balyq aýlaý lımıti 1150,7 tonnany quraǵan. Qazirgi tańda 974,8 tonna balyq aýlanyp, tabıǵat paıdalanýshylardan jer­gilikti bıýdjetke 17,4 mln teńge túsken.

«Onyń ishinde 14,1 mln teńge Balqash kóliniń tabıǵat paıdalanýshylarynan, 3,3 mln teńge jergilikti mańyzy bar balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń tabıǵat paıdalanýshylarynan túsip otyr. Oblys aýmaǵyndaǵy balyq sharýashylyǵy sý aıdyn­darynyń balyq aýlaý kvotasy bıyl 1 shildege deıin ıgeriledi. О́tken jyly oblys aýmaǵynda ornalasqan Balqash kóliniń ýchas­kelerine 149 myń dana shabaq jáne jergilikti mańyzy bar balyq sharýashylyǵy sý aıdyndaryna 325 myń dana shabaq jiberildi. Oblystaǵy balyq sha­rýashylyǵyn damytý óńirlik baǵdarlamasyndaǵy jospardy iske asyrý barysynda ba­lyq ósirý tálimbaqtarynyń qýat­tylyǵyn arttyrý qolǵa alyndy. Qazirgi tańda oblys aýma­ǵynda shabaq ósiretin negizgi «San­del» sharýa qojalyǵynyń jáne «A.D.Chergenov» jeke kásip­kerliginiń balyq ósirý tálim­baqtary jumys istep tur», deıdi basqarma basshysy.

Qazirgi kezde «Sandel» sha­rýa qojalyǵynyń balyq ósi­rý tálimbaǵy 10 mln dana sha­baq ósi­rýge daıyn. Atalǵan qoja­lyq ótken jyly 2 mln dana shabaq ótkizse, jeke kásipker «A.D.Chergenov» 4 myń dana shabaq pen 3 mln dernásil ótkizgen. Bul tálimbaqtyń qýattylyǵy 500 myń dana shabaq jáne 5 mln da­na dernásil daıyndaýǵa je­tedi. Atalǵan baǵyt boıynsha bıyl «Sandel» sharýa qojalyǵy balyq tuqymyn ósirý maqsatynda jalpy aýmaǵy 2 gektar bolatyn sý toǵanyna arnalǵan jerdi óńdep, 9 mln teńgege qurylys jumystaryn júrgizýde. Nátı­jesinde, munda 6 mln balyq sha­baǵy ósiriletin bolady. Son­daı-aq bıyl «Qoıshybaı ata» sha­rýa qojalyǵy da balyq ósirý tálimbaǵyn jasap, 1 mln shabaq ósirýdi jos­parlaǵan. Nátıjesinde, bıyl 105,9 tonna balyq óndirý kózdelgen. Sondaı-aq onyń ishinde 83,3 tonna forel óndirý jos­parda bar. Baǵdarlamany oryndaý maqsatynda óńirde «Qor­daı fısh», «Arnur» balyq sha­rýashylyqtary qurylyp, osy jyly 110 tonna taýarly ba­lyq ónimin alý josparlanǵan. Má­selen, «Arnur» balyq sharýa­shy­lyǵyn damytý úshin qosymsha 2,4 gektar jer bólinip, forel balyǵyn ósirý úshin 4 basseın salynǵan. Al byltyr 30 tonna tuqy óndirilse, aǵymdaǵy jyly 40 tonna tuqy, 60 tonna forel balyǵy óndirilipti. Munyń bári de balyq sharýashylyǵyn damytýda eleýli tabystar deýge bolady. Budan bólek, sharýashylyqtar 12 tonna balyq jemin alý úshin memleket tarapynan 15 mln teńge sýbsıdııa alǵan. Sonymen qatar Qordaı aýdanyndaǵy «Qordaı fısh» balyq sharýashylyǵy qo­sym­sha 2,5 gektar jer alyp, balyq óń­deý sehynyń qurylysyn bas­tap ketti. Bul sharýashylyq ót­ken jy­ly 40 tonna forel óndirse, bı­yl ony 60 tonnaǵa jetkizip otyr.

 Deı turǵanmen, óńirde balyq sharýashylyǵyn damytý isinde birqatar kedergi bar. Búgin­de ba­­lyq sharýashylyǵymen aınalysý úshin basty másele sýdyń turaq­syzdyǵy eken.

«О́tken jyly oblystaǵy jer­gilikti mańyzy bar 121 balyq sha­rýashylyǵy sý aıdyndarynyń sý turaqtylyǵy zerdelendi. Alaıda tek 17 aıdynda ǵana sý turaq­ty boldy. Qalǵan 104 sý aıdy­nynda egin sharýashylyǵy qa­jettilikterine baılanysty sý deńgeıiniń tómendeýi baıqaldy. Bul óz kezeginde balyqtardyń qy­rylý qaýpin týdyratyny bel­gili. О́zenderdiń boıynan jasandy toǵandar jasaýǵa eli­mizdiń Sý kodeksine saı sý qorǵaý aımaqtary men sý qor­ǵaý beldeýlerinde qurylys jumystaryn júrgizýge ruqsattyń bolmaýy qol baılap otyr jáne másele ázirshe ashyq kúıinde qalýda», deıdi A.Oraz­bekov. Sondaı-aq basqarma basshysy oblys ákiminen bıylǵa bólinetin memlekettik grant ese­binen 40 mln teńgeni balyq sha­rýashylyǵyna shabaq ósirý men jem daıyndaý sehtaryn salý úshin qarastyrýdy surap otyr. Bul suranys oryndalsa, onda óńirdiń balyq sharýashylyǵyndaǵy bir­qatar máselesi sheshimin tabýy múmkin. Qazir aımaqta birqatar kásipker balyq ósirýge nıetti. Biraq olardyń sharýamen alańsyz aınalysýy úshin de túrli másele týyndaýda. Máselen, kásipker Erbolat Saýryqov balyq ósirýge arnalǵan basseın salý úshin 60 sotyq jer alǵan. Alaıda búginde 45 sotyq jerdiń ıeleri tabylyp, endi josparlaǵan isti júrgizýge qolbaılaý bolyp tur. Sondaı-aq Jambyl aýdany, Shaıqoryq aýylynyń turǵyny Ábdirahym Qýanyshbaev ta – balyq ósirýge nıetti kásipkerlerdiń biri. Ol da eki jyldan beri sýbsıdııa ala almaı, bıyl ǵana qujat jınap júr. О́ńir sharýalarynda osy sııaqty másele kóbeıip tur.

Oblysta bolashaqta balyq eksportyn damytý da josparda bar. Biraq sý aıdyndarynyń máselesin sheship alý mańyzdy bolyp tur. «Shý-Talas oblysaralyq basseındik balyq sharýashylyǵy ınspeksııasy» balyq sharýa­shy­lyǵy bóliminiń bas mamany Nurjamal Kólbaevanyń aıtýynsha, maıda shabaq ósirýmen óńir­de Jambyl, Merki jáne Qor­daı aýdandarynda ornalasqan 3 tálimbaq aınalysady. Bıyl oblys boıynsha barlyǵy 75 mln 415 myń 300 teńgege 946 090 maı­da balyq jiberý josparlanyp, búginde 920 100 balyq sha­baqtary jiberilgen. Alaıda «Tas­ótkel» jáne «Aqkól» sý aıdyndaryna balyq jiberý jumysy tolyǵymen oryndalmaǵan. Máse­len, balyq sharýashylyǵyn damytý josparyn oryndamaǵan jáne balyqtandyrý jumystaryn jasamaǵan sýbektilermen ótken jyly 15 kelisimshart buzylǵan. Qazirgi ýaqytta taǵy da 6 sýbek­timen kelisimshart buzý týraly qujattar sotqa joldaý úshin da­ıyn­­dalýda. Árıne, bul da óńirde balyq sharýashylyǵyn damytý jumystaryn júrgizýge kedergi keltiredi. Tıisti máselelerdi she­ship, jospardy júzege asyrý – al­daǵy ýaqyt enshisinde.

Jambyl oblysy