Ermektiń erligi

Toǵyz jasqa tolǵan kezi-tin. Pil saýyrly Saryarqanyń bir pushpaǵyndaǵy Saıaq aýylynda basqa jer tappaǵandaı júıt­ki­gen júk kóligi esh alańsyz kele jatqan balany qaǵyp ótken. Murttaı ushty. Jurt óldige sanap edi sol kezde. Joq, munyń kó­rer qyzyǵy taýsylmaǵan eken: áý­pirimmen aman qalǵan. Biraq sol qoly...

Ol kezdegi medısınanyń bú­gin­­gideı múmkindigi joq zaman edi. Júıke talshyqtary úzilip, bulshyq etteri myjylǵan qolǵa esh qaıran qyla almaı dárigerler daǵ­darǵan. Amal neshik, qos qa­nat­tyń biri qaıyrylyp, ta­myry­­nan julynǵan báıshe­shekteı sola bergen.

Ermekke taǵdyr o bastan ósh bol­dy ma dersiń: bul ómirge kel­gende áke-sheshesi aıyrylysyp ket­ken edi. Ákeniń qamqor peıi­li­ne, ananyń kóldeı meıirimine qanbaı, naǵashylarynyń qolynda ósti. Endi kelip myna jaǵdaı aıamaı soqqan... Týystary aqyldasa kelip, qolyna em tabylmaǵan Ermekti aýylda júrýge qıyn bo­lar dep, qalaǵa aparýǵa sheshim qa­byldady. Sóıtip toǵyz jasynda qaqpasyn ashqan Qaraǵandy, dá­lirek aıtqanda osyndaǵy №2 mektep-ınternat munyń ekinshi úıine aınalǵan.

 «Qazir oılap otyrsam, – dep syr aqtarady Ermek zamandas. – Sol kezdegi adamdardyń peıili keń eken ǵoı. Mysaly, men ınternatta tósegimdi ómiri jınaǵan emespin. Balalar ózderi keste quryp, tap-tuınaqtaı qylatyn. Qazir she... áı, qaıdam...».

Internatty bitirgen soń Ermek E.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-dyń zań fakýltetine qu­jat tapsyrdy. Múgedek eken dep músirkegen adam balasy bol­mady. Múmkindigi shekteýli jan­darǵa shekeden qaraıtyn qa­tygezdeý qoǵam edi ǵoı. Sodan tór­tinshi jyl degende oqýǵa túsken. Qatar júrgen qurby-qur­­das, dos-jaran munyń alǵan beti­nen qaıtpas qaısarlyǵyna tań­daı qaqqan. Keıinnen osy oqý ornynan syrttaı oqyp, eko­no­­mıstiń de dıplomyn alyp shyq­ty.

Áıteýir, taǵdyrdyń keı-keı­­de meıiri túskeni de shyǵar, ómir jolynda jaqsy adamdardy kóp jolyqtyrdy. Sonyń biri – Qaraǵandy oblystyq sa­lyq komıtetiniń alǵashqy tór­aǵa­sy Myltyqbaı Ǵazalıev edi. Qolynyń kemistigi bar dep qara­mady, búkil jaýapkershilikti moı­nyna alyp, jumysqa qabyl­daǵan. Sóıtken Ermek senimdi aqtady. «Á» degennen jumysty úıirip áket­ken. Salyq salasyndaǵy ne­bir qatparlardyń qyrtysyn ashyp, kúrmelgen túıinderin sheshe júrip, kásibı turǵydaǵy qany jerge tambaǵan myqty ma­man­ǵa aınaldy.

Eńbek maıdanynda qatarynan qal­mady, tipti keıbir kezderi alǵa da shyǵyp ketken. Salyq organ­darynda istegen on segiz jyldyń ishinde talaı jetekshi laýazym­dy qyzmetterdi abyroımen atqaryp, ózine senim artqandardy jerge qaratpady. Qatardaǵy salyq ınspektorynan, ishki aýdıt bo­ıyn­sha oblystyń bas ınspektory, Astana qalalyq munaı-gaz sektorynyń jer qoınaýyn paı­­dalaný aýdıti bóliminiń bas­ty­ǵyna deıingi qyzmettik la­ýa­zym baspaldaqtarynan ótti. Temirtaý qalalyq salyq ko­mı­te­ti bastyǵynyń orynbasary qyz­me­tin atqardy.

«KSP-Steel» JShS syndy 5,5 myń adamnan turatyn ujymy bar iri kompanııanyń bas esepshisi bolyp qyzmet etken kezinde qa­ra­maǵynda 38 býhgalter jumys istedi. Esebine myǵym boldy, sodan da sharýanyń tasyn órge do­malatty.

Mine, osyndaı san-salaly, ishki ıirimi kóp, jaýapkershiligi mol, mamannan asa joǵary bilim men bilikti talap etetin salyq salasynda, jeke sektor­da qyzmet etkeninde ol aby­roı bıiginen áste túsken emes. Kásibı turǵyda joǵary deń­geı­degi maman ekenin kez kelgen salada adal eńbek, mań­daı termen dáleldep júrdi.

Búginde Ermek Toıshybekov ózimen muńdas múmkindigi shek­teý­li jandardyń máse­le­le­ri­ne den qoıyp júr. Kezinde qyz­met­tiń qym-qýyt tirligimen júr­ge­ninde bul týraly oılaýǵa da murshasy bolmapty. Al qazir óziniń bul saladaǵy qajettiligin qatty sezinip júrgen jaıy bar.

«Nııaz Súndetálıev degen jas azamat Qaraǵandy obly­sy ákiminiń múgedekter isi jónindegi shtattan tys keńesshisi bolǵanynda telefon soǵyp, qut­tyq­tadym. Jap-jas, biraq talaby taýdaı jigit eken. Aqyl-keńesimdi aıttym», deıdi Ermek. Búginde ekeýiniń arasynda naǵyz yntymaqtastyq qarym-qatynas ornaǵan. Telefonmen de, messend­jer arqyly da habar almasyp turady. О́mirden kórgen-túıgeni mol Ermektiń árbir aıtqan sózin Nııaz sanap tyńdaıdy. Kóbine áńgimege múgedek jandardyń búgingi máseleleri ózek bolady. Ekeýiniń arasyndaǵy pikir almasý barysynda kúrmeýi qıyn kóptegen problemanyń túıini tarqatylyp jatatyny da ras.

Ermektiń múmkindigi shekteýli jandar taqyrybyna kelgende qurmet tutatyn adamynyń biri – «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy tóraǵasynyń keńesshisi Almas Erjan esimdi azamat. Ar­ba­ǵa baılanǵanyna qaramastan, ómirge degen qushtarlyǵyn jo­ǵalt­paǵan osy bir qaısar jan­nyń árbir isine súısinip otyrady. «Pandemııanyń kúrdeli zamanynda saý adamnyń ózi sergeldeńge túsip ketedi, – deıdi ol. – Al osy bir ǵana Almas Erjannyń ózi talaı múgedek janǵa sharapatyn tıgizip júr».

Keıingi kezde Ermek áleý­met­tik jelilerde múgedek jan­dar­dyń san qıly máselelerin kó­terýdi qolǵa ala bastady. «Ke­­zinde ózimizdi qatal taǵdyr shyń­­dady. Bir sózben aıtqanda, basty taýǵa da, tasqa da soǵyp, ómirdiń qylkópirinen aman óttik. Al qazir jaǵdaı basqa. Erekshe qa­jettilikteri bar jandardy ta­ǵ­­dyrdyń talqysyna tastaýǵa bol­maıdy. Men bastan keshken qıyndyqtarymdy endi jan bala­sy kórmese eken dep tileımin. Osy jolda, osy maqsatta taǵ­dyr­dan teperish kórgen jan­dar­ǵa barynsha qyzmet etsem deımin», deı­di endigi baǵytyn aıqyndap alǵan ol.

Qazaq jáne orys tilderine birdeı júırik ári saýatty jazatyn Ermek Ábetaıulynyń respýblıkalyq jáne oblystyq deńgeıdegi basylym betterinde múgedekter máselesin kótergen ótkir maqalalary shyǵyp turady. Mysaly, ol úlkendi-kishili ká­sipo­ryndarda múgedekterge ar­nal­ǵan arnaıy kvota bolýy ke­­rektigin jıi qozǵap keledi. Múm­kindigi shekteýli jandarǵa qa­tysty budan basqa da prob­le­malardy, atap aıtqanda, zeı­net­aqy taǵaıyndaý, múge­dek­tik dáre­jesin alý syndy sharýalar bary­synda kezdesetin qıyn­shy­lyqtardy tıisti or­gan­dar­ǵa jet­ki­zýde aıanyp qalǵan jeri joq.

Keı-keıde Ermektiń myna bir oıdyń shyrmaýyna jıi túse­ti­ni bar: osy ómirinde Saltanat Qalıasqarqyzyndaı adal jar kezdespegende, taǵdyr joly qaıda aparyp soǵar edi? Talaıdyń armany bolǵan Saltanaty muny qorsynbady ǵoı: usynǵan qo­lyn qabyl alyp, tilekke tilek qosty. Adal mahabbattyń aı­ǵa­­ǵyn­daı qylyp, bir ul, bir qyz syılady. Búginde bular ul­dan eki nemere, qyzdan jıen súıip otyrǵan baqytty ata-áje. «Qa­byr­ǵaǵa shege de qaǵa almaıty­nym­dy, balany da kóterýge qaýqarym joqtyǵyn bile tura, maǵan tur­mys­qa shyqqany Saltanattyń erligi edi. Barlyǵyn da ózi sanaly túrde kóterip aldy. Esesine, balalarymyz sonyń bárin kórip ósti. Kip-kishkentaı kezderiniń ózinde sheshelerine kómektesip júrýshi edi», deıdi Ermek ótken kúnderdi eske alyp.

Mektepte júrgeninde, stýdent kezinde shahmatty bir kisi­deı sheber meńgerip oınady. Tipti qalalyq birinshilikte chempıon bolǵany da bar. Osy shahmat taqtasynda shyńdalǵan zeıin-zerdeniń kómegin kúrmeýi qıyn tirliktiń pende balasynyń basyna salǵan nebir qıyn esepterin sheshýde kóp kórdi. Ádebıetti súıip oqydy. Bala kezinde Borıs Polevoıdyń «Naǵyz adam týraly ańyz» degen kitaby jastyǵynyń astynda jatýshy edi. Oralhan Bókeevtiń shyǵarmalaryn stýdent shaǵynda taldaǵanda, fılolog dostarynyń ózin tańǵaldyratyn. Áli de sol qalpynan aınymaǵan. Jaqsy kitap kórse, jata-jas­ta­­na oqıdy. Ishki áleminiń baı, rý­hynyń myqty bolýy osy áde­bı álemniń rýhanııatynan alǵan kúsh-qýattan ekendigin ózi de jaq­sy sezinedi.

Jalǵyz qolmen temir tul­pa­ryn júıtkitip kele jatyp, ózine atan túıe kótere almas salmaq artqan taǵdyryna, jibergen sy­naq­taryna táýbe aıtatyny da bar. Osy jasqa kelgeninshe ja­rymjan júrip on eki múshesi túgel saý talaı janǵa qolushyn ber­gen eken. Muny ol qatal taǵ­dy­rdyń talaı synǵa tótep bergen talaıyna bergen syıy retinde qabyldaıdy. Endigi bar muraty – ómirdiń órti sharpyǵan ózi sııaqty jandarǵa sharapatyn tıgizý.

Iá, óziniń basyndaǵy qıyn­dyq­ty jeńip qana qoımaı, ózgege qolushyn sozyp júrgen Ermek syndy qaısar jannyń bul isin qalaısha erlik demeısiz!

QARAǴANDY