Turǵyndardan úzdiksiz túsken shaǵymdarǵa baılanysty bıyl jumys komıssııasy da qurylǵan. Olar qaladaǵy shaǵyn qazandyqtardyń eskirgenin, kúrdeli jóndeýdi qajet etetindigin anyqtaǵan. Alaıda lekerleý, jóndeý máseleni túbegeıli ózgertpeıdi.
Aıtqandaı, qalany jylýmen qamtamasyz etý úshin Úkimet deńgeıinde Semeıde jylý-elektr stansasyn salý týraly sheshim qabyldaǵany belgili. Ol úshin arnaıy mamandar 650 Gkal jylý jáne 450 MVt elektr qýaty bar stansa qalanyń tarıhı bóligindegi jylý tapshylyǵyn qalypqa keltirip, salynyp jatqan aýdandar úshin rezerv qurýy kerek dep eseptegen. Qurylys merzimin úsh jyl desken. Sóıtip 2015 jyly «Unit Group» sheteldik kompanııasynyń enshilesi – «Unit Energy Investment» JShS ınvestor bolýy múmkin desken.
«Unit Energy Investment» ókili Oljas Esenǵarın bir aı burynǵy málimdemesinde kompanııanyń respýblıkalyq ınvestısııa komıtetimen kelisimsharty bolǵanyn aıtqan. Alaıda oblys basshylyǵy qurylys úshin jer telimin bermegen eken. Sol úshin de qurylys jumystaryna kirise almaǵan kórinedi. Onyń ústine ákimdik ınvestormen kelisimdi buzý týraly sot isine júgingen. Aqyr aıaǵy sottyń sheshimimen kelisimshart buzyldy. Bul jerde O.Esenǵarınniń pikirinshe, jemqorlyq faktisi oryn alǵan sııaqty. Iаǵnı sol kezde ákimdik kedergi keltirmese, Semeıde jylý máselesi bolmas edi.
Kúrmeýi qıyn másele. Pikirler ártúrli. Biz de anyq-qanyǵyna kóz jetkizip kórmek boldyq.
Álbette, tájirıbeli ınvestor aldymen bıznes-josparyn qurady. Qujatta jobanyń iske asyrylýy týraly barlyq aqparat pen uzaq merzimge arnalǵan keshendi jospary kórsetiledi. Semeı qalasynyń burynǵy ákimi Ermak Sálimov (búginde oblys ákiminiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy jónindegi keńesshisi) túsindirgendeı, «Unit Energy Investment» JShS usynǵan bıznes-josparynda qurylysqa qajet tehnıkanyń jáne kompanııanyń qarjylyq jaǵdaıy týraly da tolyq aqparat bolmaǵan. Al ınvestısııalyq jobalardyń bıznes josparlaryna qoıylatyn talaptar Investısııalar jáne damý mınıstriniń 2015 jylǵy 30 qarashadaǵy №1133 buıryǵyndaǵy qosymshaǵa sáıkes naqty kórsetilgen eken.
– Tolyq ınvestısııalyq shyǵyndardy, qarjylandyrý kózderin esepteı otyryp, jobanyń qarjylyq modelin kórsetetin qarjylyq bólimniń joq bolýynyń ózi mundaı ınvestısııalyq kelisimshartty jaramsyz dep tanýǵa negiz bolady, – deıdi burynǵy qala basshysy.
Sondaı-aq Ermak Sálimovtyń aıtýynsha, qujatta Semeıdiń jylý energııasyna qajettiligi, áleýmettik-ekonomıkalyq, qorshaǵan ortaǵa áserin, tabystylyǵy men ózin ózi aqtaý kezeńderin baǵalaý sııaqty mańyzdy bólimder bolmaǵan.
– Bir qyzyǵy – qujattarynda semeılikter úshin elektr qýaty qymbattaıdy degen aqparat kórsetilgen. Shıkizat jetkizýshilerimen de kelisim bolǵan joq. Tize berse, Semeıdi jylý jáne
elektrmen jabdyqtaý jaǵdaıyn taldaıtyn marketıng bólimi, eńbekaqy tóleý qory týraly málimetter de kórsetilmegen. Sol ýaqytta bizge ulttyq qaýipsizdik organdarynan eskertý hattary keldi, – dedi E.Sálimov. – Áleýetti ınvestorǵa qatysty defolt faktileri, sondaı-aq suraǵy kóp qarjylyq shemalar keltirildi. Sonymen qatar biz, seriktes retinde kórsetilgen reseılik kompanııalarǵa suraý saldyq. Alaıda olar beıhabar ekenin jetkizdi. Sózim dáleldi bolsyn: «Sıbenergomash BKZ» JShS «Unit Energy Investment» JShS-men kelisimsharttyq mindettemeleri joq ekenin habarlady. «Oral týrbına zavody» da «Unit Energy Investment» JShS-men jasalǵan kelisimshart joq ekenin jetkizdi. Eń bastysy – qalanyń 140 gektar jerin 49 jylǵa jalǵa alýdy kózdedi. Zańnamaǵa sáıkes, mundaı tabıǵı grant qala ákimdigimen kelisim boıynsha berilýi múmkin. Biraq mundaı ınvestorǵa jerdi qalaı berýge bolady?, – dep máseleniń mán-jaıyn túsindirdi eks-ákim.
Daýly iske qatysty sot otyrystary boldy. Ekonomıkalyq másele boıynsha sot prosesteri ádette uzaqqa sozylady. 2019 jyldyń aqpanynda Astana soty «Unit Energy Investment» JShS-men ınvestısııalyq kelisimshartty jaramsyz dep taný týraly sheshim shyǵardy. Al Joǵarǵy sottyń apellıasııalyq satysy úkimdi ózgerissiz qaldyrdy. 2019 jyldyń mamyrynda Joǵarǵy sottyń mamandandyrylǵan sot alqasy sheshimdi ózgerissiz qaldyrý týraly sheshim shyǵardy. Aqyry, 2019 jyldyń 30 mamyrynda Joǵarǵy sottyń komıssııasy eki daýǵa núkte qoıǵan. Aıta ketsek, Astana sotynyń úkimin ózgerissiz qaldyrdy, apellıasııalyq shaǵymdar qanaǵattandyrylmady.
Sol jyldyń qyrkúıeginde ınvestor men Investısııalar jónindegi komıtet Joǵarǵy sottyń azamattyq ister jónindegi bólimine isti qaıta qaraýlaryn surap, ótinish bildirgen. Biraq Joǵarǵy sot «Unit Energy Investment» ınvestısııalyq kelisimshartyn jaramsyz dep tanyǵan.
Bir jaǵynan ras, ınvestordyń qujatyna qaramastan tapsyrys berip, artynsha qurylysy sapasyz, merziminde aıaqtalmaı jatsa ne paıda?!
Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń bastyǵy Almat Aqyshovtyń aıtýynsha, Semeıde zamanaýı jylý elektr stansasy boı kóteredi. Tek qurylys prosesi ashyq ári merdiger senimdi bolýy kerek. Bıylǵy jylytý maýsymyna daıyndyq kezinde úlken jumys kólemi qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, qolda bar qýattylyqty arttyrý maqsatynda «Ǵabbasov», «103-103A», «Ortalyq», «35 kvartal» qazandyqtaryn jóndeý jumystary bastaldy. Sonymen qatar, jylý jelilerin qalpyna keltirý, gıdravlıkalyq synaqtar ótkizý josparlanýda. Tender ótkizildi, merdigerler anyqtaldy. Qyrkúıekke deıin «Ortalyq», «103-103A», «Ǵabbasov», «35-kvartal» qazandyqtary jóndelip, «Ortalyq» jáne «103-103A» qazandyqtary arasyndaǵy kópir jasalady.
Turǵyndar úshin mańyzdysy ınvestorlardyń daýy emes, aýy men baýy kóp bolyp ketken jylý máselesiniń oń sheshimi. Túıini túbegeıli sheshile qoımaǵan Semeıdiń jylý máselesi álbette «Egemen Qazaqstan» gazetiniń nazarynda bolady.
