Ras, byltyr Táýelsizdik kúnin aýyr jaǵdaıda qarsy aldyq: álemdi qursaýyna alǵan koronavırýs indeti búkil adamzatqa úlken qasiret ákeldi. Biz de talaı arysymyzdan, aıaýly jandarymyzdan aıyryldyq. Osyndaı adamzatqa tóngen qaýip-qater ústegen qıyndyqtarǵa qaramastan, eki jyl buryn memleket basshylyǵyna kelgen Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev el tizginin myqty ustap, salıqaly saıasatymen kósh bastap, ózi ýáde bergen saıası reformalaryn sabaqtastyqpen júzege asyryp keledi. Qıyn sátterde shyńdala túsip, Arys qalasyndaǵy jarylysta, Qordaıdaǵy qaqtyǵysta, ishki-syrtqy saıasattaǵy eldi eleńdetetin teketirester barysynda óziniń sarabdal saıasatker ekendigin kórsete bildi. Byltyr pandemııaǵa qatysty aýyr jaǵdaıda da jumyssyz qalǵan halyqqa memleket tarapynan qoldaý kórsetilip, kómek qolyn sozǵany eldiń erteńge degen senimin oıatty.
Pandemııa derti kúlli jahandy jaılaǵan kúrdeli synaq kezeńinde qıyndyqty qajyrlylyqpen eńserip, aldymen el bolashaǵynyń baqýattylyǵy kózdelgen zor maqsattar men mindetterdi alǵa qoıa bilgen Memleket basshysynyń qaıratkerligine tánti bolamyz. Qazirdiń ózinde jer máselesi, saıası-ekonomıkalyq reformalar, sıfrlandyrý, balalar men múgedekterdiń quqyǵyn qorǵaý, ekologııa problemalary jańa serpinmen qolǵa alynyp jatqany aıqyn ańǵarylady.
Bıyl ótken jolymyzdy zerdeleýge taptyrmas múmkindik týyp otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jyl basynda ««Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda bul týraly aıryqsha atap ótti. Alǵashqy onjyldyq egemendikke endi ǵana qol jetkizgen Qazaqstandaı jas memleket úshin ońaı bolǵan joq, bul Qazaqstannyń óz derbestigin qalyptastyrý kezeńi boldy. Ekinshi onjyldyqta etek-jeńimizdi jıyp, shekaramyzdyń irgesi bekitilip, el keregesi keńeıdi, tuǵyry nyǵaıdy. Endi, mine, úshinshi onjyldyqta memleketimiz shyn máninde jahandyq kóshke ilesip, eshbir elden kem bolmaı, álemdik saıasattyń tórine oza bastaǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Osylaısha, Qasym-Jomart Kemeluly parasattylyqpen jalǵastyryp kele jatqan elimiz táýelsizdiktiń otyzjyldyq belesine abyroımen shyǵyp, tórtinshi on jyldyǵyna nyq qadam basqaly otyrmyz.
Qazirgideı taǵylymdy kezeńniń belesinde ótken ǵasyrdyń 90-jyldaryndaǵy el bolyp bastan ótkergen qıyndyqtardy esten shyǵarmaǵan durys. Kúrdeli kezeńde jańa memlekettiń irgesin qalaýǵa atsalysqan búkil halqymyzdyń eren eńbegi kórindi. Sol ýaqytta Elbasy – Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaev qysyl-taıań sátten halqyn aman-esen alyp shyǵyp, táýelsiz memlekettiń halyqaralyq arenadaǵy bedelin bıiktetti.
Elbasy shyǵystaǵy kórshi elmen, batystaǵy eldermen shekarany bekitip, irgeli memlekettermen dıplomatııalyq qatynas ornatyp, elimiz bedeldi halyqaralyq uıymdarǵa múshe bolýynyń arqasynda ózgelermen úzeńgilese alǵa damydyq. Memleketimizdiń nyshandary belgilenip, Konstıtýsııa qabyldanyp, Qarýly kúshterimiz quryldy. Elimiz naryqtyq joldy tańdap alǵan soń, osy kúni ekonomıkalyq áleýetimizdi arttyrýǵa óz úlesin qosyp kele jatqan otandyq bıznes qalyptasty. Elimizge shetelden ınvestorlar kele bastady. Osylaısha, jan-jaqty beıbit damýdy maqsat etken soń, elimizdiń aýmaǵyn ıadrolyq qarýdan birjolata tazalaǵan edik. Osyndaı egemen el keregesin qalyptastyrýda qandaı úzdiksiz saıası kúresterdiń júrgenin, halqymyzdyń qandaı aýyr belesterden ótkenin men ózimniń «Janym sadaǵa» kitabymda egjeı-tegjeıli baıandadym. Kitapty oqyrmandar jyly qabyldady.
Qazirgi pandemııa búkil álem boıynsha buryn-sońdy bolmaǵan ekonomıkalyq, áleýmettik, ekologııalyq jáne basqa da daǵdarystar týyndatyp otyr. Sonyń eń qaýiptisi jaǵymsyz ıdeologııalyq vırýstardyń beleń alýy, ınternet jelisi arqyly el ishine iritki salyp, dúrdarazdyq týdyrýdy maqsat etýshilerdiń áreketi der edim. Keshegi totalıtarlyq kezeńniń qursaýynda tilimiz ben dilimizden, dinimiz ben ulttyq qundylyqtarymyzdan aıyrylyp qala jazdap edik, búginde el birligine nuqsan keltirip, ártúrli ıdeologııalyq arandatý jasaýdy kózdeıtinder táýelsizdigimizge qaýip tóndirýde. «Ishten shyqqan jaý jaman» degendeı, halqymyz qazirgi kezde osy el ishine iritki salýshylarǵa qarsy sanaly túrde birigip, Memleket basshysynyń bastamalaryn birlesip qoldaǵany abzal. Dana halqymyz «Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi, altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi» demeýshi me edi, qazirgi aqparattyq ıdeologııanyń qoljetimdi zamanynda beısanaly túrde teris yqpalǵa ilesip ketpeýdi oılaý kerek. Jahandaný kezeńinde mıdaı aralasqan órkenıetterge jutylyp ketpeı, ult, ıa el retinde saqtalyp qalýdyń birden-bir joly – táýelsizdikti ýystan shyǵaryp almaý ekenin árqaısymyz jaqsy túsingenimiz jón.
Memleket basshysy «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda: «Jerge baılanysty bárimiz aıqyn biletin jáne buljymaıtyn aqıqat – qazaqtyń jeri eshbir sheteldiktiń menshigine berilmeıdi, eshqashan satylmaıdy. Osyny ár azamatymyz sanasyna berik sińirýi qajet», dep anyq ta naqty atap kórsetti.
Árbir elim degen sanaly azamat ata-babalarymyz naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen qorǵap qalǵan qasıetti jerimizdi kózdiń qarashyǵyndaı qasterleýi mindetti. Sebebi qasıetti keń-baıtaq Jer-Anamyz – aýzymyzdy aqtan aıyrmaǵan, sarqylmas kúsh-qýat bergen, bereke-birligimizdi arttyrǵan qutymyz, eń basty baılyǵymyz. Kezinde dál óz ýaqytynda, tabandylyqpen júrgizilgen kelissózder nátıjesinde búginde halyqaralyq deńgeıde tanylǵan berik shekaramyzdyń myzǵymaıtyn beriktigine senimdimin. 2018 jyly Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııaǵa qol qoıylǵannan keıin qurlyqtaǵy ǵana emes, teńizdegi shekaramyz da tolyǵymen shegendelgenin bilemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jer máselesine baılanysty aýmaqtyq tutastyǵymyzǵa kúmán keltirip, tatý kórshilik qaǵıdany buzyp, arandatýshylyqqa barýdy oıǵa alǵan keıbir sheteldik azamattardyń is-áreketterine resmı jáne qoǵamdyq deńgeıde toıtarys bere otyryp, qasıetti jerimizdi aspen de, taspen de qorǵaýǵa daıyn bolýymyz qajettigin óz maqalasynda basa aıtqan bolatyn.
Bizdiń keler urpaqqa amanattap, tabystap ketetin birden-bir asyl muramyz bolsa, ol – bir ýys topyraǵy altynnan qymbat qasıetti jerimiz. Sonyń dálelindeı, jaqynda ǵana «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qatynastary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa Memleket basshysy qol qoıdy.
Zań sheteldikterge jáne sheteldik kompanııalarǵa, azamattyǵy joq adamdarǵa, halyqaralyq uıymdardyń qatysýyndaǵy ǵylymı-zertteý ortalyqtaryna, sondaı-aq qandastarǵa aýylsharýashylyq jerlerin berýge tyıym salýdy kózdeıdi. Sonymen qatar qujatta sheteldikter men sheteldik úlesi bar qazaqstandyq kompanııalardyń buryn jalǵa alǵan aýylsharýashylyq jerleriniń merzimderin uzartýǵa bolmaıtyny jáne olardy paıdalaný merzimi aıaqtalǵanǵa deıin ǵana ıelik etetini týraly da naqty aıtylǵan.
Sonymen qatar ekonomıkasy qýatty, rýhy asqaq Qazaqstan memleketiniń tizginin bolashaq urpaqqa tabystap keterde, qazaq halqyn biriktiretin bárimizge ortaq bir qundylyq bar ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek, ol – qasterli táýelsizdik. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly erteńgi kúni eldik isterdi jalǵastyratyn laıyqty urpaq tárbıesine qatty mán berip otyr. Osyǵan oraı, balalarǵa arnap shyǵarmalar jazatyn jazýshylardy qoldaý, sheteldik jaqsy shyǵarmalardy aýdarý, mektep kitaphanalarynyń jutań bazasyn tolyqtyrý, baı shejiremizdi negizge alyp, tól kınomyzdy damytý, jas talanttardy qoldaý týraly jıi aıtyp keledi.
Qazaqstan Prezıdentiniń tapsyrmasyna oraı birqatar rýhanı jobalar dúnıege keldi. Memleket basshysy Ulyq ulystyń, ıaǵnı Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn merekeleýge kóńil bóldi. Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi arnaıy memlekettik komıssııa qurý týraly sheshim qabyldady.
«Jas urpaqtyń sanasy aıqyn ári berik bolýy tıis» degen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Tarıhymyzdyń aqtańdaq betteri áli kúnge deıin jan-jaqty zerttelmeı keledi. Tipti ǵalymdardyń arasynda asharshylyq qurbandarynyń naqty sany týraly ortaq paıym joq. Ala-qula derekter jáne onyń sebep-saldary jaıly ártúrli kózqaras qoǵamdy adastyrady. Tıisti tarıhı qujattardy, jınalǵan málimetterdi asa muqııat zerdeleý kerek», dep atap kórsetti.
Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldarda UQK tóraǵasy qyzmetin atqarǵan kezimde akademık Manash Qozybaev bastaǵan tarıhshy ǵalymdarmen birge tarıhtaǵy aqtańdaqtar aqıqatynyń astaryn ashý úshin birge kúsh jumsap, irgeli sharýany atqarǵan edik. Sol kezde tarıhshylar úshin UQK muraǵatynyń esigi alǵash ashylyp, sonyń nátıjesinde kóp tarıhymyz zerttelip, kitap bolyp shyqty. Zertteýshi ǵalymdar úshin tarıhymyzdyń derekkózderi ashyq ta qoljetimdi bolǵany durys. Bul rette, Qazaqstannyń akademııalyq úlgidegi jańa tarıhyn jazý týraly bastama kótergen Qasym-Jomart Kemeluly: «Shetel aýdıtorııasyna arnalǵan Qazaqstannyń qysqasha tarıhyn jazyp, álemniń negizgi tilderine aýdarýdy usynamyn. Bul – qazaqtyń sanǵasyrlyq shynaıy tarıhyn álemge tanytýdyń birden-bir joly», dep atap kórsetken bolatyn. El Prezıdenti aıtqandaı, árbir halyq óziniń arǵy-bergi tarıhyn ózi jazýy tıis. Bóten ıdeologııanyń jetegimen júrýge bolmaıdy. Ulttyq múdde turǵysynan jazylǵan shejire urpaqtyń sanasyn oıatyp, ulttyń jadyn jańǵyrtýǵa múmkindik beredi.
Táýelsizdiktiń otyz jyldyǵynda jańa beleske qadam basqan elimizdi úlken jetistikter kútip tur. Men buǵan senimdimin.
Qasym-Jomart Kemelulynyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy qazaqstandyqtardyń el ómirine belsendi aralasýyna, memleket basshylyǵynyń sheshimderine ashyq pikir aıtýlaryna múmkindik týdyryp otyr. Sol sııaqty Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi de Prezıdent atap kórsetkendeı, «qazaqtyń qanyna sińgen qasıet – keleli isti aqyldasyp birge sheshý dástúrin jalǵastyrýǵa» jol ashty. Sondaı-aq Prezıdenttiń usynysymen Parlament Saılaý týraly zańǵa da ózgerister engizdi. Endi aýyl ákimderin, aýdan, qala ákimderin halyq saılaıtyn bolady.
Bul keleli sharalar elimizdi demokratııalandyrýǵa, saıası júıeni jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan syndarly saıasattyń jemisi ekeni anyq.
Jańa tehnologııalardyń qaryshtap damýyna baılanysty jańa ózgerister asqan jyldamdyqpen oryn alyp otyrǵanyna búginde barshamyz kýá bolyp otyrmyz. Desek te eldegi saıası reforma bir kúnde jasalatyn sharýa emes. El Prezıdenti jarqyn bolashaqqa belgilegen mejelerdi el irgesin shaıqaltpaı, túrli arandatýlarǵa jol bermeı, baıyppen, asqan jaýapkershilikpen kóp bolyp iske asyrýymyz kerek. Sebebi tarazy basynda qasıetti táýelsizdigimiz, halqymyzdyń birlik-berekesi tur.
«Elimizde, eń aldymen, adamnyń quqyǵyn tolyǵymen saqtaýǵa negizdelgen zań men tártip bolýy kerek. Anarhııa men júgensizdik jaqsylyqqa aparmaıtyny anyq», degen Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń kóshbasshylyǵymen búginde Qazaqstannyń saıası júıesi zaman talabyna saı damyp keledi. Osy oraıda, el tizginin qolǵa alǵanyna eki jyl tolǵan Memleket basshysynyń saıasatyn tolyq qoldaıtynymdy bildiremin. Memlekettik múdde jolyndaǵy barlyq saıası qadamy sátti bolsyn.
Táýelsizdigimiz baıandy bolsyn!
Sát Toqpaqbaev,
zapastaǵy general-polkovnık
