Qoǵam • 26 Mamyr, 2021

Áleýmettik jeliniń álegi

884 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Búginde áleýmettik jeliden týyndap jatqan álek az emes. Áleýmettik jeli jeli emes, jelim bolyp tur. Jaman ádet jabysqysh keledi emes pe? Batystyń qańsyǵyn balalarymyz tańsyq kóretini sonsha, jyltyraqqa japa-tarmaǵaı jabysa ketedi. Buryn ersi qylyq istegen adam jazalanatyn edi, qazir jarnamalanatyn boldy. Baqsaq, osy kúni haıp dep, prank dep, ar men uıattan emin-erkin attaı beretinderdiń aty ozyp tur eken.

Áleýmettik jeliniń álegi

Jalpy, bizdiń qoǵamda qordalanǵan másele kóp qoı. Degenmen, osynaý áleýmettik jeli álippemizge aınalǵan betalysy bólek za­manda ǵalamtor arqyly ult basyna tón­­gen qaterden kóbirek saqtanýymyz kerek sııaqty. Erteńgi bolashaǵymyz – jas urpaqtyń tili teledıdarmen shyǵyp, zer­desi zııandy zattardy kóbirek toqyp jat­qanyna kóz jumyp qarap otyra berýge bolmaıdy.

 Jalpy, jelige jeńil-jelpi qara­ma­ǵanymyz durys. Osynshama dabyl qaǵyp, dabyraıtyp aıtatyn da jaǵdaı emes shyǵar, alaıda bul tek jastardyń jadyn ýlap jatqan joq, jeliniń jelimine aǵa býynnyń ózi de arbalyp qalǵan. Arzan tirlikpen aınalysyp, balasymen jarysa tık-tok túsirip júrgen ata-analar da bar.

Bul taqyrypqa qaıdan soqtyq degende, túneý kúni ata-anasyna prank jasap jelini shýlatyp jatqan essiz jastardyń orynsyz is-áreketterin kezdeısoq kózimiz shalyp qaldy. Jasy kelip qalǵan kári ájesin týǵan kúnimen quttyqtaı kelgen nemereleri úlken sheshelerine arnaıy tort pisirip, sol tortty jurtty kúldirý úshin beıshara keıýananyń betine bylsh etkizip japsyra salady. Ne bolǵanyn uqpaı, júregi tas tóbesine shyǵyp qorqyp qalǵan ájelerine jyrq-jyrq etken jastar «Áje, bul prank» dep ishek-sileleri qata kúlisedi.

Prank degenińiz, sóıtsek kúldiremin dep búldirýdiń naǵyz úlgisi eken. Túsinikti tilmen aıtqanda, bireýdi aldap, ersi áre­ket­ke jyǵasyz, sol aralyqta ony uıaly telefonyńyzǵa túsirip alyp, jelige júk­teısiz. Prankqa túsip qalǵan beısharanyń emosııasy jurttyń kúlýine, qaralymnyń artýyna ǵana paıdasy bar eken.

О́zgeni keleke etý arqyly óziniń kontentin kúsheıtip, qaralymyn arttyratyn adamdy kim deýge bolady? Árıne, qur qaljyń retinde qurdasyńmen azdap oınaýǵa bolatyn shyǵar, alaıda jasy kelip qalǵan, júrekteri nashar beıshara ata-anańdy aldap prank túsirgennen saǵan keler paıda qane? Biz aıtyp otyrǵan jaıttar jalpy pranktyń ber jaǵy deýge bolady.

Bet-aýyzyn qyzyl qanǵa boıap, ólim aýzy­nan qaldym dep ótirik beıne túsirip, ata-anasyn shoshytýshylar kóbeıgen. Júkti bop qaldym dep ákesine jazba joldaıtyn da pranktar baryn baıqadyq. Meni alyp qashty dep anasyn zar qaqsatqan beınejazbalar da jurtty dúrliktirip jibergen.

Orynsyz ázildiń orǵa jyǵatynyn umyt­paýymyz kerek.

Qoıǵa qasqyr shapty dep ylǵı ótirik aıtyp, aýylǵa attandap shaýyp keletin qoıshy bala týraly ápsana bar edi ǵoı. El bir ret aldanady, ekinshi ret aldanady, úshinshi ret shynymen qoıǵa qasqyr shapqanda aýyl onyń kezekti ótirigi eken dep sózin qulaqtaryna da ilmeıdi. Sóıtip qanshama qoıdy qasqyr qyryp ketedi.

Munymen biz ne aıtqymyz keledi, ıaǵnı trendten túspeıin dep tatymsyz tir­likke boı sýytpaıyq. Ázilim jarassa boldy dep áleýmettik jeliniń áýmeser jul­dy­zy bolý túbi jaqsylyqqa aparmaıdy. Oıynnan ot shyqpasyna kim kepil? Jalpy, osylaı ázildeımin dep ákimshilik jaýap­ker­shi­likke tartylyp jatqandar da joq emes. Jelini dúrliktirgeni úshin jeti jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylǵan azamat týra­ly aqparat oqyǵanymyz bar. Prank degeniń, qazaqsha aıtqanda, paryqsyzdyq degenge keledi. Jaqynyńnyń tóbesine jaı túsir­gen­deı ázildep, áleýmettiń áýleki tirligine úıir bolýdan esh paıda kórinbeıdi. Odan da sol ýaqytty ózińdi rýhanı damytýǵa, bilimińdi arttyryp til úırenýge arnap, dene shy­nyq­tyrýmen aınalysý áldeqaıda paıdaly.

Jelide jeldeı esken ósekke senbeı, ózińe sengeniń durys.

Paraqshańdaǵy laıktyń sany artqanmen, parasatyńdy tómendetetin mundaı paryq­syz­dyqtan neǵurlym aýlaq júrgen jón. Bú­gin­gi jas urpaqty biz bul paıdasyz prank­tar­dan shamamyz kelgenshe shektegenimiz durys.

Árıne, aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan jeliniń jaqsy jaqtary da bar shyǵar. Alaıda Abaı aıtqandaı, ishpek, jemek, kımek, kúlmek, kóńil kótermek – bul nárselerdiń báriniń de ólsheýi bar. О́lsheýinen asyrsa, zııany tıedi.

Sońǵy jańalyqtar