Bir jyldary Altaıdy mekendegen aǵaıyndarǵa áldebir qylmyspen qashyp barǵan Tabyl jáne Qııas degen eki adamdy ustap alyp ketýge Abaıdyń ákesi Qunanbaı barady. Ataǵy bar qazaqqa jaıylǵan aǵa sultannyń aldynda Beısenbi kúı tartyp, batasyn alypty. Sol kezde dáýleti tasyǵan Sháký baı Qunanbaıǵa eshkimniń taqymy tımegen Kúreń jorǵa syılasa, kúıshi sol ústinen sý tógilmes jorǵanyń júrisin kúımen aınytpaı tartyp bergen deıdi.
О́ner zertteýshileri Beısenbiniń kúıleri kóbinese sarynynyń eskiligimen, áýezdiligimen erekshelenetindigin aıtady jáne olar kúıshiniń týyndylaryn mazmunyna qaraı keńes kúıleri, at týraly kúıler, arnaý týraly kúıler dep úshke bóledi. Beısenbiniń ataqty kúıshi Baıjigit babasynyń kúılerin oınap, tarıhyn aıtyp otyratyny el aýzynan búginge jetken.
Joǵaryda kúıshiniń aqyly kemel, parasatty minezimen bı bolǵandyǵyn aıtqan edik. Ol kisi bılik aıtarda qara dombyrasyn ózine aqylshy etip, kúıimen el ishindegi daýly máseleni sheshken eken. Nege deseńiz, aldymen adamdy kúıimen baýrasa, ekinshiden ony oılandyrǵan, úshinshiden, kúıimen daýdyń túıinin tarqatqan. Talantty tulǵanyń búgingi urpaqqa 150-ge jýyq kúıi aman-esen jetse, sonyń ishinde «Keńes» degen kúıiniń 13-14 nusqasy kezdesedi. Máselen, olar «Bas keńes», «Kók ıirim keńes», «Tórt bıdiń keńesi», «Jaı keńes» dep atalǵan. Sol sekildi kúıshiniń «Ala kóz attyń júrisi», «Kók shubar attyń júrisi», «Qara qulaq attyń júrisi», «Maıda qońyr», «Maıda jal» sekildi jylqyǵa arnalǵan birneshe kúıin aıryqsha aıtyp ótsek bolady.
Osydan biraz ýaqyt buryn elordadaǵy «Astana» konsert zalynda Beısenbi Dónenbaıulynyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Ádil bı, tarlan kúıshi» atty kesh ótip, sonda halyq daryndy kúıshiniń týyndylarymen jaqyn tanysa tústi. Osy kúı kúmbiri kómkergen keshtiń ótýine bas-kóz bolyp, janashyrlyq tanytqan ónerpaz Shyǵys Maqanuly: «Keıingi tórt-bes jyl kóleminde Beısenbi atamyzdyń kúılerin keıbireýler ózderiniki etip alǵanyn kórip, óner adamy retinde júregim aýyrdy. Bejeńniń kúılerin el nazaryna jetkizý, keıingi jas urpaqqa dáripteýge osy ýaqytqa deıin eshkim áreket jasamaǵan soń, osylaı basshylarymyzdyń qoldaýymen, ózimiz ujym bolyp qolǵa alýǵa týra keldi. Osy keshti ótkizýdegi basty maqsatymyz − budan eki ǵasyrǵa jýyq buryn ómir súrse de, bı retindegi ádildigi, kúıshi retindegi daryndylyǵy el aýzynan áli kúnge qalmaı kele jatqan tarlan kúıshiniń kúılerin tozdyrmaý» dep aıtqany bar.
Biz búgin aıtýly óner ıesiniń «Jeńildim» degen kúıi qalaı shyqqandyǵyn sóz etsek dep otyrmyz. Beısenbi kúıshiniń talaı márte báıgeniń aldyn bermeı júrgen tórt-bes júırik aty bolypty. Bir ury sol jylqyny urlaımyn dep, tún jamylyp kúıshiniń aýylyna keledi. Beldeýde turǵan jylqylardy kórip, endi kirise bastaǵanda, álgi ury kúıshiniń dombyrasymen kúı tartyp otyrǵandyǵyn baıqap, otyra qalyp, kúı tyńdaıdy. Áýezdi kúıge berilip otyrǵanda ony kúıshi ustap alyp, «Sen qaıdan júrgen adamsyń?» dep suraıdy, anaý da eshteńeden qaımyǵa qoımaı, «Men sizdiń júırikterińizdi urlaýǵa kelip edim, biraq sizdiń kúıińizdi tyńdaımyn dep, qolǵa túsip qaldym» dep taısalmaı jaýap beredi. Bir kezde kúıshi oǵan oılana qarap: «Sen myqty bolsań, meniń sol kúıimdi tartyp bershi» deıdi. Ol bolsa únsiz qolyna dombyrany alyp, kúıdi ózi estigen jerinen útir-núktesine deıin qaldyrmaı tartady. Kúıdi tyńdap bolǵannan keıin Beısenbi: «Sen myqty ury ekensiń, kel ekeýmiz kúı tartysaıyq» dep bir kúıdi tóge jóneledi. Odan ury da qalyspaıdy. Aqyry, ekeýi de tańǵa deıin kúı tartysady. Bir kezde Beısenbi qarııa saryny bólek bir kúıdi ilip áketedi, ony ury únsiz uǵyp qalady. Bul kúıdiń aty «Jeńildim» dep atalǵan. Ol da bir óner adamyna tán bekzattyqtyń belgisi bolsa kerek.
