Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń Ulttyq banki eki ıpotekalyq turǵyn úı baǵdarlamasyn iske asyryp otyr. Bul – 2018 jyly Bes áleýmettik bastamany júzege asyrý aıasynda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń tapsyrmasymen bastalǵan «7-20-25» baǵdarlamasy jáne «Baspana hıt» ıpotekalyq ónimi.
«7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha qazaqstandyqtar 20% bastapqy jarna sala otyryp, jylyna 7% jeńildetilgen mólsherlememen 25 jylǵa birinshi naryqtan baspana ala alady. Jobany júzege asyrýǵa 1 trln teńge bólingen. Jalpy, halyqtyń bul baǵdarlamaǵa degen qyzyǵýshylyǵy týraly aıtsaq, joba iske qosylǵan alǵashqy jyly 3 289 nesıe berilgen (39,4 mlrd teńge), al 2019 jyly – 8 723 nesıe (99,1 mlrd teńge), 2020 jyly – 10 207 nesıe (120,8 mlrd teńge) rásimdelgen. Al, osy jyldyń bes aıy aralyǵynda (qańtar-mamyr) qazaqstandyqtar 73,9 mlrd teńgege 5 656 nesıe alǵan.
«Jalpy alǵanda, osy ýaqytqa deıin baǵdarlama boıynsha 333,3 mlrd teńge ıgerildi. Halyqtyń joǵary suranysy men ıpotekalyq nesıeniń qarqynyna qarap, biz «7-20-25» baǵdarlamasy 2022 jyldyń sońyna deıin, ıaǵnı bólingen lımıt taýsylǵan soń aıaqtalady dep boljap otyrmyz», dedi B.Sholpanqulov.
2018 jyly Qazaqstan Ulttyq banki turǵyn úı naryǵynda uzaqmerzimdi nesıelendirýdi yntalandyrý maqsatynda «7-20-25» baǵdarlamasymen qatar 10,75% (09.06.2021 jylǵy derekterge sáıkes, bazalyq mólsherlemege sáıkestendirilip otyrady) mólsherleme boıynsha «Baspana hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlamasyn iske qosqan bolatyn. Bul baǵyt boıynsha baspanasy bar bolsa da, azamattar alǵashqy naryqtan da, qaıtalama naryqtan da úı ala alady. Qaryz merzimi 15 jylǵa deıin, maksımaldy somasy 35 mln teńgeni quraıdy.
««Baspana hıt» baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin 600 mlrd teńge bólingen, sonyń ishinde 520,8 mlrd teńgeni quraıtyn 56 752 qaryz berilgen. Alaıda, baǵdarlama «aınalmaly» tetik arqyly, ıaǵnı, qarjylandyrýdyń ortaq somasy aldynda jabylǵan qaryz esebinen kóbeıetinin eskere kele, biz nesıelendirýdiń jalpy kólemi 675 mlrd teńge bolady dep boljap otyrmyz. Qarjynyń belsendi túrde ıgerilip jatqanyn eskere otyra, «Baspana hıt» ıpotekalyq jobasy 2021 jyly aıaqtalady degen boljam bar», dedi Berik Sholpanqulov.
Aıta keteıik, atalǵan turǵyn úı baǵdarlamalarymen qatar elimizde ózge de jobalar júzege asyrylýda. Mysaly, «Nurly jer» baǵdarlamasynyń aıasynda 25 jylǵa deıin 5% jeńildikpen (bastapqy jarna 20% kem bolmaǵan jaǵdaıda – «5-20-25») jergilikti atqarýshy organdar (JAO) tarapynanáleýmettik nesıe beriledi.
2019 jyly áleýmettik turǵydan az qamtylǵan otbasylarǵa arnalǵan bastapqy jarnasy 10%, jeńildetilgen mólsherlemesi 2% «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy bastalǵan bolatyn.
Memleket basshysy Q.K.Toqaevtyń tapsyrmasy boıynsha iske qosylǵan «Shańyraq» (5-10-20) atty áleýmettik turǵydan az qamtylǵan halyq tobyna arnalǵan joba júzege asyrylyp jatyr. Bul baǵdarlama arqyly 20 jylǵa deıingi merzimge 5% jeńildetilgen mólsherlememen baspana alýǵa bolady. Aıta keteıin, Ulttyq bank osy jobany júzege asyrýǵa qatysyp, «5-10-20» jobasy boıynsha «Otbasy banki» arqyly kezekte turǵan tulǵalarǵa nesıe berýge 210 mlrd teńge qarjy, al JAO arqyly nesıemen alynatyn baspana qurylysyna 180 mlrd teńge bóldi.
Qazirgi tańda «Otbasy bankiniń» turǵyn-úı qurylys jınaq júıesi arqyly da ıpotekalyq nesıelendirý belsendi túrde júzege asyrylýda. Bank halyqqa ıpotekalyq nesıelendirýdiń úlken tańdaýyn usynyp otyr. Mysaly, jas otbasylar jylyna 6% mólsherlememen «Jas otbasy» baǵdarlamasy arqyly baspanaly bola alady. Al, áskerı qyzmetkerler «Áskerı baspana» baǵdarlamasymen 3,5%-8% aralyǵy mólsherlememen (bastapqy jarnanyń somasyna baılanysty) úı satyp ala alady. Sonymen qatar, jýyrda mólsherlemesi 12% «Umaı» atty áıelder ıpotekalyq baǵdarlamasy iske qosyldy.
«Qazirgi ýaqytta ıpotekalyq nesıe naryǵyn odan ári damytý úshin Úkimet, Ulttyq bank jáne «Báıterek» UBH» AQ naryqtyq mehanızmdi qoldana otyryp, ıpotekalyq nesıe portfelin sekıýrıtızasııalaýdy engizý máselesin qarastyrýda. Joba týraly egjeı-tegjeıli málimet múddeli taraptarmen tolyq talqylaýdan keıin qosymsha habarlanady.
Osylaısha, nesıe naryǵynda jasyn, áleýmettik mártebesin, kásibin jáne taǵy basqa máselelerdi eskeretin ártúrli sanattaǵy adamdarǵa arnalǵan jeńildikpen beriletin ıpotekalyq baǵdarlamalardyń úlken tańdaýy bar ekenine kóz jetkizip otyrmyz. Sondyqtan, Ulttyq bank tarapynan qarjylandyrylyp, júzege asyrylyp jatqan ıpotekalyq nesıelendirýdi qoldaý baǵdarlamalary boıynsha bólingen lımıtterdiń ıgerilýi ıpotekalyq nesıelendirýdiń qoljetimdiligine áser etpeıdi», dep túıindedi UB ókili.
