BOLAT JOLDA JÚITKIGEN JAŃA LOKOMOTIVTER

Elimizdegi barlyq jańashyldyqtyń jýan ortasynda bas qala turatyndyǵy daýsyz. Astana qalasyndaǵy jańa lokomotıv zaýyty – respýblıkamyzdyń osy tehnıka túrine suranysyn qanaǵattandyrýdan týǵan keshendi ındýstrııalyq baǵdarlama.

Jasyratyny joq, bizdiń el­degi júk jáne jolaýshy poıyzyn tartatyn lokomotıv ataýlynyń 76 paıyzynyń tozyǵy jetken. Jal­py, qoldanystaǵy lokomo­tıv­terdiń 63 paıyzy 30 jyldan astam ýaqyt boıy paıdalanylyp ke­ledi (teplo­vozdardyń paıdala­ný merzimi – 25-30 jyl, kúrdeli jóndeý arqyly taǵy birneshe jyl­ǵa ómirin uzartýǵa bolady). Eger kóp keshiktirmeı lokomotıv parkin jańartyp, olardy jóndeý júıesin jetildir­mesek, temir joldaǵy tasymaldy ıgerý múmkin bolmaı qalady. Mine, osyndaı keleńsizdiktiń aldyn alý maqsatynda Elbasy Nursultan Nazarbaev 2006 jyly Amerıka Qurama Shtattaryna barǵan saparynda sol eldegi álem­ge áıgili “Djeneral elek­trık” kompanııasymen “Evolu­tion” serııaly teplovozdar quras­tyrý jónindegi tehnologııalaryn Qazaqstan Respýblıkasyna berý týraly kelisimge qol jetkizdi. Sóıtip 2007 jyly 3 shildede Memleket basshysynyń ti­ke­leı qatysýymen Astana qalasyndaǵy EEA aýmaǵynda TMD memleket­terinde teńdesi joq Lokomotıv qurastyrý zaýy­tynyń irge­tasy qalandy. Bul zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 100 magıstraldyq tep­lovoz shyǵarýǵa arnalǵan. О́tken jyly jańa zaýyt konveıerinen al­ǵashqy qazaqstandyq teplovoz shy­ǵaryldy. Jaqyn bolashaqta eli­mizdiń teplovoz shyǵaratyn zaýy­ty osyndaı tehnıka túrimen tek Qazaqstannyń ǵana emes, sondaı-aq búkil TMD elderiniń suranysyn qanaǵattandyratyn bolady. Respýblıkamyzdyń bolat jol­darynyń boıynda ersili-qar­syly júıtkigen lokomotıvterdiń sońǵy kezderi jańara bastaǵan­dy­ǵyn kózi qaraqty adamdar ańǵara bastaǵan bolar. Degenmen, jańa úlgidegi alǵashqy teplovozdar ne­gi­zinen munaıly óńirlerge tar­tylǵan. Onyń basty syry da qýat­ty tehnıkanyń ózin-ózi aqtaý merziminiń tezirek oryndalýynan týyndaǵan bastama. Árıne, búginde elimizdiń lo­ko­mo­tıv parkin jańartý júrip ja­tyr, amerıkalyq “Djeneral elek­trık” kompanııasynyń teh­no­logııasymen 202 magıstraldy teplovoz jańartylyp, tórt elektrovoz otandyq mamandardyń jobasy boıynsha modernızasııa­dan ótti. Jańa býynnyń loko­mo­tıvteri de satyp alynýda. Táýel­siz elimizdiń tuńǵysh teplovozy tusaýyn kesti. Qytaılyq árip­tes­termen elektrovoz jasaý týraly mámile jasaldy. Qazaqstan aýma­ǵynda júk tasymaldaıtyn elek­trovoz qurastyrýdyń tujyrym­da­masy naqtylanýda. Qysqa qaıyrǵanda, “Lokomo­tıv” AQ-tyń 2020 jylǵa deıingi tehnıkalyq damý strategııasyna sáı­kes, lokomotıv parkin jańar­tý­ǵa jumsalatyn qarjy shamamen 1 trıllıon teńgege jetpek. Bul sharalardan keıin jóndeý qyz­me­ti­ne degen suranys azaıady. Bul jón­deý mekemelerindegi jumys­shy­lardyń qysqarýyna ákelýi múmkin. “Lokomotıv” AQ prezı­denti Qadyl Talaspekovtiń aı­tý­yn­sha, ol adamdar jumyssyz qal­maıdy. Sebebi, 2020 jylǵa deıin 3000-nan astam mashınıst pen ma­shınıst kómekshisi qajet bola­dy. Sonda lokomotıv júrgizýshi­ler armııasy qysqarǵan kadrlar­dy qaıta oqytyp daıyndaý ar­qy­ly tolyqtyrylatyn bolady. Bir­aq oǵan deıin 10 jyldaı ýaqyt kerek. Sondyqtan “qoldanystaǵy eski de bolsa jaramdy lokomo­tıv­terdi tehnıkalyq jaǵdaıda ustap turý úshin jóndeý tehnolo­gııasyn jetildirgen jón” deıdi mamandar. Jóndeý kásiporyn­dary­nyń qosalqy bólshektermen, lokomotıv qondyrǵylarymen ýaqytyly qamtamasyz etilmeýi, lokomotıvterdiń jóndeýge mer­zi­minde aǵytylmaýy, lokomotıv­ter­diń jospardan tys jóndeýge kirýi men jóndeý ornynda turý ýaqytynyń kóbeıip ketýi sııaqty sebepterge baılanysty ótken jyl­dyń jóndeý jospary oryn­dalmaı qaldy. “Lokomotıv” AQ atqarýshy dırektory Baqbergen Jaq­sy­ly­qov negizinen modernızasııadan ótken lokomotıvterdiń jıi buzylatynyn tilge tıek etedi. Sondyqtan ótken jyly jóndeý qyzmetin usynatyn “Qamqor” jón­deý korporasııasy, moder­nı­zasııalaýdyń avtory “Djeneral elektrık” jáne servıstik qyzmet kórsetetin “Lokomotıv” servıs ortalyǵy jetekshileri osy máse­leniń mánisin bilý úshin birneshe ret bas qosypty. Teplovoz ból­shekteriniń isten shyǵý sebepterin talqylaǵan. Bul máselede “Dje­neral elektrık” kompanııasyna senim artyldy. “Djeneral elek­trık” kompanııasy lokomotıvtiń elektr qozǵaltqyshyna túsetin sal­maqty azaıtý úshin kompıý­ter­lik baǵdarlamaǵa ózgeris engizdi. Jalpy alǵanda elimizdiń talaı jyldardan beri tozyǵy jetken lokomotıv parkin tolyq jańartýda elordadaǵy Lokomotıv qurastyrý zaýytyna júkteler mindet aýqym­dy. Elimizdi údemeli ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damytý baǵdar­lamasy aıasynda ómirge kelgen bul óndiris oshaǵynyń egemen elimizde básekege qabiletti ónim shyǵarý úrdisinde kóshbasshy bolatyndyǵy daýsyz. Halıma BUHARQYZY. ASTANA.