Densaýlyqtyń qadirin aýyrmaı bilgen abzal

Aǵzadaǵy búırektiń orny – júrekpen parapar

DDU-nyń málimetterine súıensek, álem boıynsha 850 mln adam búırektiń túrli syrqattarynan zardap shegedi eken. Bizdiń elimizde de olardyń qatary az emes. 2020 jyldyń deregine qaraǵanda, búırek qyzmetinde gemodıalızge baı­lanǵan qazaqstandyqtar sany 8,5 myń­nan asady. Keleshekte olar búırek almas­­tyrǵan 1700-den asa jannyń qata­ryn kóbeıtetini de anyq.

Baıan Qaıyrbekqyzy Jákeeva – №2 kópbeıindi qalalyq aýrýhananyń joǵary sanattaǵy nefrolog dárigeri. Jalpy, qaı jumysta da óz isine bar yntasymen beril­gen mamanmen áńgime júrekke jaı­lylyq, bilýge degen qushtarlyqty qoz­ǵaıdy. Baıan Qaıyrbekqyzy sondaı jan eken.

«Búırek jumysyn kópshilik onsha baǵalaı bermeıdi, ony tek nesep shyǵa­rýmen aınalysady dep oılaıdy. Al shyn máninde onyń atqarar qyzmeti tipti ólsheýsiz. Ol aǵzadaǵy sýly-elek­tro­lıtti tepe-teńdikti ustaýmen qatar, ta­­bı­ǵı súzgi retinde barlyq zııandy zat­tan, onyń ishinde vırýs pen bakterııa­lardan búkil júıeni qorǵaıdy. Oǵan qosa, kópshilik búırektiń erıtropoetın gormonyn bólýi jaıynan tipti de beıhabar. Eger erıtropoetın bólinbese, súıek kemigine túziletin erıtromısın bolmas edi. Bul túptep kelgende, qannyń túrli qaterli aýrýlarynyń aldyn alýǵa áser etetin qyzmet dese bolady. Búırektiń qan qysymyn retteýdegi jumysy da ora­san. Sosyn eldiń bárine aıan qyzmeti – nesep shyǵarýy. Ár búırekte 1 mln 200 – 1 mln 300 nefrondardyń óte usaq torlary bolady. Sol arqyly barlyq úderis toqtaýsyz júrip otyrdy. Qarap otyrsańyz, bir táýlik ishinde búırektegi osy súzgiler arqyly 180 lıtr alǵashqy nesep túziletin suıyqtyq ótedi. Odan ári nefrondar jumysyn ári qaraı jal­ǵastyryp aǵzaǵa qajetsiz suıyqty syrt­qa shyǵarady», dep dáriger búırek jumy­syn egjeı-tegjeıli túsindirdi.

Ol qantty dıabet-sýsamyr, júrektiń ıshemııalyq aýrýy jáne qan qysymy jıi kóteriletin pasıentterdiń túbinde búırek aýrýyna ushyraıtynyn alǵa tart­ty. Bir jamany, pasıentter kóbine densaýlyqtaryna onsha mán bere bermeıdi. Skrınıngke barýǵa erinedi. Al búırek aýrýynyń adamnyń janyna tımeı jasyryn damıtyny bar, kóbine 1-2 dárejede aýrý belgilerin onsha kórsete bermeıdi de, aýrýlardy ulǵaıtyp alyp keledi. Skrınıngten ótip, kreatının mól­sherin árbir 6 aı, 1 jylda teksertip tur­sa, syrqatty asqyntyp almaýǵa bolady. Qara­paıym ǵana ádis, biraq osy arqyly da aýrý­dyń aldyn alýdyń múmkindigi bar.

Aýrýhananyń gemodıalız bólimshe­siniń meńgerýshisi Erkebulan Kerimkulov sozylmaly búırek jetimsizdiginiń sońy pasıentti gemodıalızge baılaıtynyn aıtady.

«Eń ókinishtisi sol, naýqastar búı­re­k­terin­de qandaı syrqattyń damyp jatqanyn bilmeı, dertin ábden as­qyndyryp, eń sońǵy deńgeıinde kelip ja­tady. Osyndaı termınaldy jaǵdaıda pa­sıent aldynda eki ǵana jol bar: onyń biri – búırek almastyrý, ekinshisi – osy gemodıalız. Kóbine adamdar qantty dıabet, pıelonefrıt tárizdi dıagnozdaryna onsha mańyz bermeı, saraptama zertteýlerge jıi barmaıdy nemese qan qysymy kóterildi dep kardıologqa júginedi. Al olarda bul kezde búırekte qatty ózgerister júrip jatady. Sóıtip búıregi istemeı qalýǵa barǵanda baryp bizdiń bólimge túsedi. Muny jalpy kóp­shilik jasandy búırek apparaty dep biledi. Bizdiń armanymyz – gemodıalızge jú­ginetin pasıenttiń meılinshe az bolýy», deıdi E.Kerimkulov.

Durys dıagnoz qoıýdyń mańyzy

Sharızada Baınııazovadan estigen myna bir jaıt kókeıimen ketpeı qoıdy.

«Bólimimizge jasy 30-dan endi asqan jas kelinshek tústi. О́zi basqa oblystyń turǵyny, anasy ákelip jatqyzdy. Búkil qylyǵy, jasaıtyn isteri – aqyl-esi túzý adamnyń isi emes. Soǵan qaraı júıke aýrýlaryn emdeıtin klınıkaǵa da túsip shyǵypty. Biz de alǵashynda solaı qabyldadyq. Biraq aýrý tarıhyn anasynan surastyra kele, oǵan bir kezderi júıeli qyzyl jegi dıagnozy qoıylǵanyn, biraq oǵan mán bermeı uzaq jyldar boıyna eldiń jón silteýimen sheteldik bıologııalyq belsendi qosymshalardy paıdalaǵanyn bildik. Sodan keıingi jan-jaqty taldaý, zertteý júrgizý barysynda júıeli qyzyl jeginiń órship turǵany, onyń júıke júıesine teris áseri anyqtaldy. Osy aýtoımmýndy aýrýdyń arnaıy emin júrgizgen úsh kúnniń ishinde qyzdyń aqyl-esi tolyq qalypqa keldi. Bizden shyqqannan soń da tórt aı saıyn qajetti emin alyp, durystylyp ketti. Qazir revmotologtiń baqylaýynda qajetti terapııasyn, kúndelikti ishetin dárilerin qabyldap, kádimgi sozylmaly syrqaty bar jandardyń qatarynda qalypty tirshilikke endi. Osyndaı ár jannyń qatarǵa qosylýy – dáriger úshin úlken qýanysh», deıdi Sh.Kerimbekqyzy.

Onyń aıtýynsha, eger adamǵa júıeli qyzyl jegi tárizdi dıagnoz qoıylsa, ony túrli bıologııalyq belsendi qosym­shalarmen, dárýmendermen nemese baqsy, táýipke júginip emdelýge bolmaıtynyn esh esten shyǵarmaý kerek. Tek maman­danǵan dárigerden kúndelikti preparattaryn qoldanyp qana qalypty ómir keshýge bolady. О́ıtkeni mundaı zildi aýrýlar ishki organdardyń barlyǵyn zaqymdaıdy, sondyqtan ár adamnyń ult baılyǵy ekenin oılap, qoǵam músheleriniń ózderi de mańyz berýi tıis.

Aýrýdyń sany kóp, alaıda so­nyń kópshiliginde pasıentterdiń medısı­nalyq turǵyda saýatynyń azdyǵy, jer­gilikti emhanadaǵy dárigerlermen baı­lanysynyń jetimsizdiginiń salqyny ult densaýlyǵyna, keleshegine tikeleı áser etedi. Máselen, adam tirshilikte vı­rýs­ty gepa­tıtti juqtyryp alady. Biraq soǵan mán bermeı júrýdiń aqy­ry sırrozǵa ákelip, aıaǵy ólimge soq­tyrady. Nemese alkogoldiń áserinen sır­rozǵa urynady, buǵan elimizde er adamdar kóbirek shal­dyǵyp, qaıta-qaıta bólimshege túsedi. Mun­daı jaǵdaıǵa saýattyń azdyǵy da yqpal etedi.

Gendik ınjenerııanyń kómegi

2012 jyldan beri qoldanyp, emdeý barysynda jaqsy kómek beretin ádiske gendik ınjenerııa arqasynda qol jetti. Bul týraly bólimshe meńgerýshisi Altynaı Ádilhanqyzy aıtyp berdi.

«Bizdiń bólimshede pasıentterge konservatıvti emdeý sharalary qol­dany­lady. Alaıda keıbir pasıentterdegi aýrý­­dyń asqynýy ánsheıindegi preparat­tarǵa kónbeıdi. Sondaı ýaqytta aptyǵyp turǵan dertti jeńýde bıologııalyq em jaqsy nátıje beredi. Ol preparattardyń árqaısysynyń paıdalaný jolynda ózindik shemalary bar. Sony saqtap, dárigerdiń baqylaýynda 5 jyl boıy emdelýge bolady. Bireýin eki aıda bir ret alsa, endi biri eki aptada bir beriledi. Adamnyń salmaǵyna, aýrý ereksheligine baılanysty ár pasıentke jeke eseptelip, osyndaı preparattardyń tórt túrin aýrýlardy emdeýde qoldanamyz. Keıbirin tamyrǵa, keıbirin teri astyna jiberemiz. Nátıjeleri óte jaqsy, boıdaǵy dert remıssııaǵa ketedi. Aýrýhanamyz shuǵyl kómek ortalyǵy bolǵandyqtan, elor­da turǵyndary ǵana emes, bizge júgi­netin qazaqstandyqtardyń qaı-qaı­sy da kóptegen kómek túrin alyp júr. Em­hanalyq júıelerde joq taldamalar ar­qasynda, ózge de dıagnostıkalyq joldardy paıdalanýmen aýrýdyń túrin anyq­tap, qajetti medısınalyq járdem beremiz. Máselen, bizde qazir neden ekeni belgisiz, dene qyzýy túspeıtin pa­sıent jatyr. Sony anyqtaımyz dep barlyq aýrýdyń túrine taldamalar aldyq. Infeksııalyq, revmotologııalyq, qabyný, ishek, qan tamyrlar júıesi bári tekserilip, sebep olardan emesin anyqtadyq. Endi mýltı qabyný sındromy barlyǵyna kóz jetkizip, soǵan laıyq­­talǵan emdi qol­daný arqyly qyzý qalpyna keldi. Ár pasıenttiń dıagnozy úshin, onyń durys em alyp, qalyp­ty ómir­ge oralýy jolynda izdený­den esh jalyq­qan emespiz», deıdi A.Ádil­hanqyzy.

Aýrý – astan

Sonymen qatar aýrýhana dárigerleri ata-analar balalarynyń túrli znergetı­ka­lyq sýsyndardy ishpeýin qadaǵalaý kerek ekenin aıtty.

«Bizge birinen soń biri eki jap-jas jigit tústi. Jaǵdaılary aýyr. Biraq aýrý­dyń tabıǵatyn taný ońaıǵa soqpady. Sóıt­se jas jigitterdiń biri túngi klýbta, endi biri kúzette eńbek etedi eken. Sol ekeýi de túnde jumysta uıyqtap qalmaý úshin «Gorılla» atty energetıkalyq sýsyndy úzbesten iship júripti. Aqyrynda kádimgideı aýrýǵa ushyrady. Nemese qazir adamdar aǵzasyna qajet bolsyn-bolmasyn dárýmenderge qushtar. Eshqandaı taldaýsyz, anaý aıtty, mynaý aıtty dep jónsiz dárýmenderdi iship, qytaıdyń aryqtatatyn ónimderin qol­danady. Qytaıdyń aryqtatyn preparat­tarynda arıstoloh qyshqyly bar, al ol búırekke orasan zııandy. Sóıtip jap-jas bola tura boılaryna aýyr kesel jabysqan jandardyń árqaısysy jadymyzda. Sosyn ınternetten kórip as sodasyn, sýteginiń asqyn totyǵyn ishedi. Saldarynan baýyrdyń, búırektiń asa qaýipti aýrýlaryn boılaryna ómirlik jabystyrady. Sondyqtan eger múmkin bolsa, quramynda adam aǵzasyna zııa­ny bar ónimderdi satýdy shekteýdi mem­lekettik turǵyda qarastyrsa eken. Kún­delikti ómirde palma maıynyń ónim­derin tutynýdy, BBQ paıdalanýdy, energetıkalyq sýsyndardy satýdy shekteıtin tosqaýyl qoıylmasa, ult saýlyǵyna qaýip. Bálkim, olardyń baǵasyn kóterer nemese satýshylar úshin salyqty ulǵaıtar. Áıteýir bir shara qoldanbasa, zańdyq kedergi bolmasa, ult saýlyǵy, bolashaqta deni saý urpaq jetildiremiz degen oıymyz arman kúıinde qalýy múmkin. Bul memlekettik mańyzy bar, ata-ana úshin óziniń jalǵasy baýyr etiniń bolshaǵy úshin bilýi tıis jaıt», deıdi dárigerler.

№2 kópbeıindi qalalyq aýrýhananyń bir ǵana terapııa bólimindegi bir kún osylaı ótti.