Qoǵam • 26 Shilde, 2021

О́rkenıet ólshemi

116 ret kórsetildi

El basyna kún týǵan qandaı qıyn-qystaý zaman bolsyn, qazaq halqynyń qaıyrymdy, qamqor qalpynan aı­nymaǵanyna tarıh kýá. Alapat indet shartarapty shyr aınaldyrǵan qazirgi shyrǵalań shaqta da bolmysymyzǵa bitken sharapatshyl, meıirban sııaqty asyl qasıetimizden ajyrap qalmaǵanymyzdy kórip otyrmyz. Aǵaıynnyń ǵana emes, adamzattyń amandyǵy qaıǵy bolyp turǵan almaǵaıyp kezeńde jaqynyńa janashyr bolý qur uran kúıinde qalmaı, is júzinde izgi amaldarǵa bastap jatqany ras.

 Qaıyrymdylyq – raqymshyl halqy­myzdyń qanǵa sińgen qasıeti ekenine mysaldy alystan almaı-aq, búgingi kúnimizden keltirýge bolady. Bıyl qýańshylyq tap kelip, tórt túligi jemshópten ábden taryl­ǵan Mańǵystaý óńiriniń jurtyna basqa­ aımaqtaǵy aǵaıyndar qaraılasyp, jylý jınap, qalyń shópti vagonǵa da, kólikke de tıep jóneltip jatyr. Jurt bolyp jumyla jasaǵan osynaý jaqsy bastama – álbette, yntymaq-birligimizdiń aıqyn kórinisi. Alaıda aýyzbirshiligimiz synalatyn mundaı jaǵdaılar az bolmaı tur. Byltyr ǵana Maqtaaral aýdanyn tosynnan sý basqanda «etigimen sý kesher» erlik kórsetken hal­qymyz qoldan keler kómegin aıamaǵan. Aldyńǵy jyly Arys tehnogendi apaty oryn alǵan keleńsiz kezde de jergilikti jurt búkil eldiń qoldaýyn sezinip, jaqsylyǵyn kórdi. Qazirdiń ózinde irgemizden indet ajyramaı turǵan shaqta kóptegen izgi iske kýá bolyp júrmiz. Bul – kóz kórip, qulaq estip júrgen sharapatty sharalar ǵana. Al joq-jitikke, muqtaj jandarǵa jarııasyz, rııasyz jasalyp jatqan qaıyrymdylyq qanshama?!

Rasynda, qaıyrymdylyqtyń kóbi kór­setilmeı jasalady. «Oń qolyń bergendi sol qolyń kórmesin» degen bar. Bul jerde jasyryn jasalǵan jaqsylyqtyń saýaby mol ekeni túsinikti. Degenmen kórsetpeı jasaǵan qaıyrymdylyq ta kórsetkishimizge keri yqpalyn tıgizetin sııaqty. О́ıtkeni ótken aıda jarııalanǵan 2020 jyldyń Dúnıejúzilik qaıyrymdylyq ındeksinde (The World Giving Index) Qazaqstan 114 eldiń ishinen bar bolǵany 98-orynǵa turaqtapty. 2019 jyly 78-orynda bolǵan elimiz 20 satyǵa tómen syrǵyǵan. Brıtandyq Charities Aid Foundation dep alatyn uıym júrgizetin jahandyq zertteýde qaıyrymdylyq uıymdaryna aqsha aýdarý, volonterlik, beıtanys muqtaj adamǵa kómek kórsetý sııaqty kórsetkishter negizge alynady. Bul reıtıng boıynsha eń qaıyrly el bolyp Indonezııa tanylypty. Mundaıda dereý irgemizdegi kórshilerimizdiń de kórsetkishine kóz júgirtý – ádetimiz. Reseı 67-orynda eken. Budan bir jyl buryn 117-orynda bolǵan bul memleket ájeptáýir órlepti. Al atalǵan reıtıngte burynnan aldyńǵy jaqta júrgen О́zbek pen Qyrǵyz aǵaıyndarymyzdyń kórsetkishteri onsha ózgere qoımaǵan: О́zbekstan 26-orynnan 29-orynǵa syrǵysa, Qyrǵyzstan 55-oryn­nan 36-orynǵa kóterilipti.

Qaıyrymdylyq reıtınginde Qazaq­stannyń kórsetkishi kóńilimizdi kónshitpegeni anyq. Zertteýshiler elimizde jasalyp jatqan izgi amaldardyń kóbin qaǵys qaldyrǵan-aý. Qaıyrymdylyq sharalarynan bólek, volonterlik basshylyqqa alynatyn bul zertteýde Volonter jyly bolyp jarııalanyp, bir jyl boıy janashyrlyq, jaýapkershilik sııaqty qasıtetter naqty ispen dáriptelgen elimizdiń kórsetkishiniń keri ketýin qalaı túsinerimizdi bilmedik? Bul reıtıngke qarap qalǵan eshteńe joq, bastysy jaqsylyq jasaýdan tanbasaq boldy degendeı, buǵan asa mán bermeýge bolady-aq. Biraq «syrt kóz – synshy», atalǵan reıtıngtegi ornymyzdyń birneshe jyldan beri alǵa jyljymaýyn qalaı aqtap ala alamyz?

Osy oraıda jaqynda «Rýhanı jań­ǵyrý» qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń «Qazaq­standaǵy qaıyrymdylyq júıesi» atty zert­teý baıandamasy jarııalandy. Sonyń nátı­jesine sáıkes qaıyrymdylyqqa oń kózqaraspen qaraıtyndardyń úlesi túgelge jýyq bolmasa da, azamattardyń basym bóligi, dálirek aıtsaq, 54,4 paıyzy muqtaj adamdarǵa kómektesýge tyrysady eken. «Jomarttyń qolyn joqtyq baılaıdy» degendeı, jurttyń qaıyrymdylyq jasaýǵa qanshalyqty beıildi ekeni anyqtaýda tabysy da ról oınaıtyn sııaqty. О́ıtkeni saýaldamaǵa qatysqan qazaqstandyqtardyń 42,3 paıyzy tabysy qazirgisinen joǵarylaǵan kezde ǵana qaıyrymdylyq jasaýǵa nıet tanytypty.

Qalaı degenmen de, qaıyrymdy iste­rimizdi kóbeıte berý mańyzdy bolyp qala beredi. Qaıyrymdylyq marafonynda kóshten keıin qalmaı, jaqsylyq jasaýdan jalyqpaǵanymyz abzal. Izgilik saltanat qurǵan, yntymaǵy jarasqan qoǵam ǵana órge basady. О́rkenıetti qoǵamnyń bir ólshemi – bir-birimizge kórsetetin meıirim, qamqorlyq, jyly qarym-qatynas.

 

Sońǵy jańalyqtar

Ulylar úndestigi

Qazaqstan • Keshe

Baǵa baqylanady

Qarjy • Keshe

Meıirim shuǵylasy

Rýhanııat • Keshe

Kedergisiz orta kerek

Qoǵam • Keshe

Sıfrly damý: Jańa betburys

Tehnologııa • Keshe

Mahabbat áýeni

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar