О́ner • 01 Tamyz, 2021

Shoqpar jasaıtyn sheber

306 ret kórsetildi

Bes qarýdyń biri shoqpar ejelden qasıetti qarýǵa balanǵan. Erdiń bir qanatyndaı bolǵan buıym tirshilikke tirek qana emes, jalǵyz jaıaý jolaýshynyń jan serigine aınalǵan kezder az emes. Qarýdyń tasasynda jumbaǵy kóp tylsym syr taǵy búgip jatyr. Áriden jetken ańyz-dastandar da shoqpardyń shoqtyǵy bıik qarý ekenin áıgileıdi.

Ýaqyt aǵymyna saı qanjyǵaǵa shoq­par ilip júretin zamandar keıin qalǵaly qashan. Búgingi urpaq bul buıymdy kitaptar men mýzeılerden kezdestirip, shoqpar degen osy ma dep tańyrqap jatady. Sán úshin ne yrymǵa balap tórine shoqpar ilgen shańyraqtar ilýde bir kezdeser. Kózden tasalanyp bara jatqan qundylyqty qaıta tiriltip, shoqpar jasaýmen aınalysyp júrgen sheberler de neken saıaq.

О́z úıiniń bir bólmesin shaǵyn she­berhanaǵa aınaldyrǵan Nurlybek Rábiluly Almatynyń irgesinde turady. Únemi izdenis ústinde júretin jan, qaı jerde buta qoparylyp, aǵash súrilip jatyr dese sol mańnan tabylady. Alyp tehnıkanyń kómegimen qoparylyp jatqan kári aǵashtyń ón boıynan óziniń jańa týyndysyn kórip, jas balasha qýanady. Álgini kesip alyp, qabyǵyn arshyp qalypqa keltirgenshe tynym tappaıdy. Monshaqtap tamǵan terdiń óteýindeı, aınalasy 4-5 kúnde jańa shoqpardyń poshymy ázir bolyp, árleý men ásemdeýge suranyp shyǵa keledi. Eń bastysy sheber kez kelgen aǵashtyń tamyryn kesip alyp, kezekti týyndysyn jasaýǵa bas-kózsiz kirispeıdi. Aldyn-ala nıet etip, ózi shoqpardy syıǵa tartatyn jandy ishteı belgilep, daıyn bolǵanda yrym etip aparyp beredi. Baba rýhynan saryn alǵan saf ónerdi saýdaǵa aınaldyrǵysy kelmeıtinin aıtady.

v

– Yrymǵa qyryn qaraýǵa bolmaıdy. Ańyzdardy sóıletsek, baıyrǵy babalarymyz bir perzentke zar bolǵan ıakı shańyraqqa ıe bolatyn er balany ańsaǵan jandarǵa, Áýeli Alla taǵaladan tilek etip, izgi nıet, jaqsy yrymmen shoqpar jasap aparyp beretin bolǵan. Kóp tileýi qabyl bolyp álgi úıde sábı úni estilip, ulan-asyr toı saltanat qurǵan. Árıne, áýeli Alla. Pende shirkin tek jaqsylyqtan úmit etedi. Jaqsy sóz – jarym yrys. Bul ónermen alty jyldan beri áýestenip kelemin. Baba dástúrin jańǵyrtyp, kóńilim qalaǵan azamattar­ǵa izgi nıetpen usynyp júrmin. Olar da márttigin tanytyp, at mingizip, shapan jaýyp jatady, biri aq tilekpen alǵysyn aıtady. Shoqpardy syıǵa tartatyn jan­­dy baı-baǵlan, jarly-jaqybaı dep ala­lamaımyn. Shyn nıetimmen aparyp beremin. Eńbegime aqy dámetpeımin. Aına­lyp kelgende munyń bári baba joly. Sol jol tarylmasa, jas urpaq qasıet-qalybynan jańylmasa, tegin bilip, tereńnen tamyr alsa degen tilek qana, – deıdi Nurlybek sheber.

Kúni búginge deıin toqsan adamǵa shoq­par syılaǵan keıipkerimiz, olardyń sany júzge jetkende «Shoqparlar sherýi» atty kitap jazyp jaryqqa shyǵarýdy oıǵa alǵan. Ol kitapta keıipker men she­berdiń sýreti, shoqpardyń syıǵa tartylý tarıhy, bes qarýdyń qasıeti men ereksheligi tutas baıandalmaq. Onyń qo­lynan shoqpar alǵandardyń ishinde qarapaıym sharýa adamynan bastap esimi elge málim óner men sport sańlaqtary bar. Tokıoda alaýy tutanǵan olımpııa oıyndarynyń qarsańynda Nurlybek sheber, qazaq boksynyń maqtanyshy Muhtarhan Dildábekovke «Tolaǵaı» at­ty shoqpardy arnaıy syıǵa tartqan. Aıtyp ótkenimizdeı, shoqpar aldyn-ala jasalyp óz ıesine tabystalmaıdy. Kezekti shoqpardyń ıesin týyndyger ishteı túısinip, atyn da ózi qoıyp, ózi tartý etedi. Degenmen, sheberdiń aldyna arnaıy kelip qolqa salatyndar da joq emes. Oraıy týsa, shyn nıetimen kelgen jannyń meselin qaıtarmaýǵa tyrysamyn deıdi ol.

Áńgime barysynda keıipkerimizdiń ishki álemin barlaı otyryp, tereń syr ańdadyq. Ár sózi mirdiń oǵyndaı sheshen sóıleıtin Nurekeń, bes qarýdyń tarıhy men olarǵa qatysty ańyzdardy áńgimelegende tyńdaǵan jandy uıytyp alady eken. Kóńildiń keı sátterin óleń­men órnekteıtin ol «Teńizge tamdym tam­shy bop», «О́leńmen órilgen ómir» jyr jınaqtarynyń avtory. Aıaǵyna saptama etik kıip, beline qazaqy belbeý taǵynǵan palýan deneli Nurlybek sheberdi baıaǵynyń batyrlary dersiz. Aıtpaqshy, keıipkerimiz taekvandodan qara belbeý ıegeri. Elýdi eńserse de sporttan qol úzbegen ol kúnine 5-10 sha­qyrym júgirip, jattyǵý jasaıtynyn aıtady. Sózinshe, adamnyń ishki qýaty men syrtqy saýyty saı bolmasa rýh kemeline kele almaıdy. Jaqsy týyndy jasaýǵa da qaırat pen rýh kerek. Kózge túsken tal-terekti jońǵylaı bersem shoqpar daıyn bolmaı ma deseńiz qatelesesiz. Týyndyger tylsym kúsh tynysyn ashyp, kóńil áýeni shyrqaý bıikti sharlaǵan shabytty shaqta ǵana qolyna quralyn alyp qarsy aldyndaǵy bir qaınaýy kem bop turǵan shoqparǵa ózinshe beder berýge tyrysady. Túrli tastarmen, oıý-órnekpen naqyshtap, endi birin asyqpen áspetteıdi. Osy bir ispen áýestenýdi qalaı qolǵa aldyńyz degen saýalymyzǵa sheber bylaısha jaýap berdi:

«Jylqynyń jalynda, túıeniń qo­myn­da júrgen atalarymyz shoqpardy arýaqty erdiń aıbary dep bilgen. Bul jaı ǵana qý aǵash emes, tarıh pen taǵy­lymnyń aınasy. Jaýgershilik zamanda olarǵa serik bolǵan, tórinde ilýli turǵan qundy murasy edi. Bul qarýdyń kıesi jaıly ata-ájelerimizden kóp estıtinbiz. Búgingi urpaq bes qarýdyń baǵasyn, qadir-qasıetin bile me? Ony nege umyttyq? degen saýaldar únemi kókeıimde turatyn. Júrgen jerimde osy týraly aıtyp júremin. Tarıhta Abylaı men Qabanbaıdyń oń qoly atanǵan, Shyǵys Qazaqstannyń týmasy, Ile aýdany, Shý boıynda qalyń qyrǵyzdyń qolynan qaza tapqan Kókjal Baraq batyrdyń tikeleı urpaǵymyn. Sol kisiniń Dos degen uly bolǵan. Bir kúni Dos atamyz túsime enip, aq shoq­par kórdim. Ertesi uıqydan oıanǵasyn, bul jaı kóńilime tynyshtyq bermedi. Alǵashqy shoqpar osylaı dúnıege kelip edi. Ony yrymdap Raqym-Sáýle esimdi dostarymyzǵa usyndym. О́mirge úsh qyzdyń artynan Jáńgirhan esimdi perzent kelip, muny jaqsylyqtyń nyshany dep paıymdadyq. Sodan beri qanshama shoqpar óz ıesin taýyp keledi. Baba dás­túri balaǵa mura bolsa ıgi», deıdi Nur­lybek Rábiluly.

Nurekeń tilge tıek etken oqıǵa jaı­ly belgili aqyn Hasen Zákárııa «Shoq­par» atty ballada jazyp, eki dostyń ara­synda bolǵan ǵıbratty jaıdy baıan etken. Shyǵarmada úsh qyzdan soń at ustar ul ańsaǵan Raqym dosyna Nur­lybek sheber Shoqpar syılaıdy. Ar­tynsha ul bala dúnıege kelip, Raqym dosyna at mingizedi. Nurlybek te óz keze­ginde márttik tanytyp álgi jylqyny soıyp, aýyl-elge toı jasap taratyp beredi. Naǵyz erler dostyǵynyń úlgisin tanytqan shaǵyn balladada shoqpardyń kıesi, babalardyń tanym-taǵylymy keńinen kórinis tapqan.

Baba murasyn áspetteý – qasterli borysh. О́tkennen ónege almaı kemel keleshekke kerýen tartý múmkin emes. О́mir­lik muratyn ustazdyq jolmen ush­tas­tyrǵan Nurlybek Rábiluly óske­leń urpaqtyń boıyna izgiliktiń nárin qu­ıyp, baba ónerine baýlyp júr. Qaz­aqy­­lyq­tyń qalybynan jańylmaǵan aza­matqa alǵystan basqa aıtarymyz joq.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

QHL: «Barys» «Lokomotıvten» jeńildi

Hokkeı • 22 Qazan, 2021

Bekire balyǵyn zańsyz aýlaǵandar ustaldy

Ekologııa • 22 Qazan, 2021

Belarýste maska rejımi joıyldy

Álem • 22 Qazan, 2021

9 sý qoımasy salynady

Ekologııa • 22 Qazan, 2021

Qaraǵandyda jer úıden órt shyqty

Oqıǵa • 22 Qazan, 2021

Golovkınge qarsy Mýratanyń múmkindigi bar ma?

Kásipqoı boks • 22 Qazan, 2021

Memleket basshysy Asqar Mamındi qabyldady

Prezıdent • 22 Qazan, 2021

Uqsas jańalyqtar