2013 jylǵy 25 qyrkúıek, Astana qalasy
Radıotelefondyq baılanysta qoldanylatyn tildi meńgerý dárejesin aıqyndaýǵa arnalǵan testileý qaǵıdasyn bekitý týraly
«Qazaqstan Respýblıkasynyń áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 15 shildedegi Zańynyń 14-baby 1-tarmaǵynyń 15-1) tarmaqshasyna sáıkes, buıyramyn:
1. Radıotelefondyq baılanysta qoldanylatyn tildi meńgerý dárejesin
aıqyndaýǵa arnalǵan testileý qaǵıdasy bekitilsin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Azamattyq avıasııa komıteti (B.K.Seıdahmetov):
1) zańnamada belgilengen tártippen osy buıryqty memlekettik tirkeý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligine usynýdy;
2) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin buqaralyq aqparat quraldarynda, sonyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi ınternet-resýrsynda jáne onyń memlekettik organdardyń ıntranet-portalynda ornalystyrýdy;
3) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Zań departamentine memlekettik tirkelgeni týraly jáne osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin 5 kún ishinde aqparat quraldaryna jarııalaý týraly jiberilgenin qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik jáne kommýnıkasııa vıse-mınıstri A.Ǵ. Bekturovqa júktelsin.
4. Osy buıryq alǵash ret resmı jarııalanǵan kúninen keıin on kúntizbelik kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr A. JUMAǴALIEV.
Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıstriniń
2013 jylǵy 25 qyrkúıektegi №748 buıryǵymen bekitilgen
Radıotelefondyq baılanysta qoldanylatyn tildi meńgerý dárejesin aıqyndaýǵa arnalǵan testileý qaǵıdasy
1. Jalpy erejeler
1. Osy Radıotelefondyq baılanysta qoldanylatyn tildi meńgerý dárejesin aıqyndaýǵa arnalǵan testileý qaǵıdasy (budan ári - Qaǵıda) «Qazaqstan Respýblıkasynyń áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 15 shildedegi №339-VI Zańyna, «Radıotelefon baılanysyn júrgizý úshin aǵylshyn tilin bilý» A32-16 Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymynyń Assambleıasy (budan ári – IKAO) Qararynyń erejelerine, «Avıasııalyq personalǵa kýálik berý» IKAO 1-qosymshasyna, «Tildi bilýge IKAO talaptaryn engizý jónindegi nusqaýlyq» IKAO 9835 qujatyna, «Jahandyq kelisý úshin tildik test júrgizý krıterııleri» IKAO 318 nusqaýyna, «Personaldy avıasııalyq aǵylshyn tiline oqytý baǵdarlamalary boıynsha usynymdar» IKAO 323 nusqaýyna sáıkes ázirlengen.
2. Osy Qaǵıda radıotelefon baılanysynda qoldanylatyn tildi bilý deńgeıin anyqtaýǵa testileý tártibin anyqtaıdy.
3. Osy Qaǵıdaǵa sáıkes júzege asyrylatyn testileý biliktilik bolyp tabylady.
4. Osy Qaǵıdalarda tómendegi termınder men anyqtamalar qoldanylady:
1) ákimshilik qamtamasyz etý – IKAO shkalasy boıynsha tildi bilý deńgeıin anyqtaý maqsatynda jeke tulǵalardy testileýden ótkizýdi uıymdastyrýmen baılanysty is-qımyldar, onyń ishinde uıymdastyrý rásimderi, kandıdattardy tirkeýdi qamtamasyz etý, qujattama men elektrondyq derekterdi júrgizý jáne saqtaý, talap etiletin jabdyqty, baǵdarlamalyq quraldardy, jaılardy daıyndaý jáne olardyń fýnksıonaldyq jumysqa qabilettiligin qamtamasyz etý (materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý);
2) baǵalaý – belgilengen standartqa qatysty, sondaı-aq qajet bolǵan jaǵdaıda, osyndaı test tapsyrǵan basqa test tapsyrýshylardyń nátıjelerimen salystyrý júrgizýge múmkindik beretin, tildi bilýge test tapsyrý kezinde kandıdat sıfrlyq nemese kodtalǵan nysanda kórsetken, aralyq nemese sońǵy nátıje;
3) emtıhan alýshy (test alýshy) – test tapsyrýshy (kandıdat) test barysynda belgili bir tildik tapsyrmany oryndaý úshin qarym-qatynas jasaıtyn, tıisti biliktiligi bar jáne daıyndyqtan ótken maman;
4) maquldaý (maquldaý rásimi) – belgilenetin rásimderdiń, is-áreketterdiń jáne t.b., sondaı-aq jeke nemese zańdy tulǵalar fýnksııalarynyń erikti túrde maquldaý týraly qujattar berý arqyly (qaǵazǵa shyǵarylǵan túrde nemese elektrondyq kommýnıkasııalyq quraldar arqyly) ne bolmasa jazbasha túrde kelisilgen soń maquldaý nysanyn qoldaný sheńberinde Qazaqstan Respýblıkasynyń normatıvtik-quqyqtyq aktilerimen anyqtalatyn qajetti tekserister júrgizgen soń, belgilengen talaptarǵa, erejelerge, standarttarǵa, sharttarǵa jáne t.b. sáıkes keletinin moıyndaý;
5) reıter (baǵalaýshy) – testileý rásimine qatysatyn, tıisti biliktiligi bar jáne daıyndyqtan ótken, test barysynda test tapsyrýshy kórsetken tildik quzyrettilik deńgeıin tikeleı baǵalaıtyn maman;
6) test (testileý júıesiniń) ákimshisi - ákimshilik qamtamasyz etýdi júzege asyratyn tulǵa;
7) test (testileý júıesi) – barlyq qajetti komponentterdiń, onyń ishinde test materıaldarynyń, testini belgilengen talaptar deńgeıinde ustap turý úderisin uıymdastyrýdyń, materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń, IKAO shkalasy boıynsha keıinnen ball jáne baǵa qoıý arqyly test tapsyrýshylardy baǵalaý rásimderiniń úılesimdiligi;
8) test alýshy uıym – radıotelefon baılanysynda qoldanylatyn tildi bilý deńgeıin anyqtaý maqsatynda testiniń qajetti kezeńderin ótkizýdi júzege asyrýshy jáne osy maqsatta fılıaldardy qurýǵa nemese ókilderdi belgileýge quqyǵy bar zańdy tulǵa;
9) test tapsyrýshy (kandıdat) – testileýden ótetin jeke tulǵa;
10) testileý – radıotelefon baılanysynda qoldanylatyn tildi bilýin tek osy maqsat úshin ázirlengen testiler (testileý júıeleri) men rásimder arqyly baǵalaý;
11) testini (testileý júıesin) paıdalanýshy – testileýdiń barlyq kezeńderinen ótken jáne osy aqparattyń negizinde negizdemeli taldaý jasaı alýy nemese qajetti is-qımyldardy oryndaýy úshin olarǵa test qorytyndylary beriletin jeke nemese zańdy tulǵalar;
12) testini talaptar deńgeıinde ustap turý – test alýshy uıymnyń ýaqyt ótken saıyn testiniń (testileý júıesiniń) senimdiligin, shynaıylyǵyn jáne qorǵalǵandyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan qyzmeti;
13) shyndyq – test qorytyndylary tildi bilý deńgeıine qatysty dálme-dál, negizdi jáne test júrgizý maqsattaryna saı keletin qorytyndy jasaýǵa múmkindik beretin dáreje;.
5. Avıasııalyq stansııalar operatorlaryna, áýe qozǵalysyna qyzmet kórsetetin dıspetcherlerge, ushaqtar, dırıjablder, tikushaqtar men kótergish kúshin ulǵaıtý júıesi bar áýe kemeleri pılottaryna, sonymen birge ishki ushýdy oryndaý (qyzmet kórsetý) kezinde áýe kemesi bortynda radıotelefon baılanysyn júrgizetin shtýrmandarǵa, IKAO tildik bilimin baǵalaý shkalasy boıynsha 4-deńgeıden tómen emes jalpy jáne avıasııalyq qazaq jáne orys tilderin biletinin kórsetý qajet jáne «Avıasııalyq personalǵa kýálik berý» Halyqaralyq azamattyq avıasııa konvensııasyna 1-qosymshanyń 1.2.9.4 Halyqaralyq standartynyń 1-ústemesinde jáne «A» tolyqtyrýynda, sondaı-aq IKAO Assambleıasy sessııasynyń A37-10 Qararynda baıandalǵan, radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tilderdi bilýge qoıylatyn talaptarǵa sáıkes kelýi qajet:
ol úshin belgilengen barlyq ushý jaǵdaılarynda IKAO standarttyq frazeologııasyn paıdalaný;
sóıleý arqyly baılanys (telefon/radıotelefon) úderisinde jáne tikeleı qatynastar kezinde erkin qarym-qatynas jasaý;
jalpy, naqty jáne jumyspen baılanysty máseleler boıynsha tııanaqty jáne anyq túsinisý;
habarlarmen almasý úshin jáne túsinispeýshilikti taný jáne múlde nemese jumyspen baılanysty kontekstide joıý úshin (mysaly, aqparatty tekserý, rastaý nemese naqtylaý arqyly) sáıkes baılanys ádisterin paıdalaný.
6. Avıasııalyq stansııalar operatorlaryna, áýe qozǵalysyna qyzmet kórsetetin dıspetcherlerge, ushaqtar, dırıjablder, tikushaqtar men kótergish kúshin ulǵaıtý júıesi bar áýe kemeleri pılottaryna, sonymen birge halyqaralyq ushýdy oryndaý (qyzmet kórsetý) kezinde áýe kemesi bortynda radıotelefon baılanysyn júrgizetin shtýrmandarǵa, IKAO tildik bilimin baǵalaý shkalasy boıynsha 4-deńgeıden tómen emes jalpy jáne avıasııalyq qazaq jáne orys tilderin biletinin kórsetý qajet jáne «Avıasııalyq personalǵa kýálik berý» Halyqaralyq azamattyq avıasııa konvensııasyna 1-qosymshanyń 1.2.9.4 Halyqaralyq standartynyń 1-ústemesinde jáne «A» tolyqtyrýynda, sondaı-aq IKAO Assambleıasy sessııasynyń A37-10 Qararynda baıandalǵan, radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tilderdi bilýge qoıylatyn talaptarǵa sáıkes kelýi qajet:
ol úshin belgilengen barlyq ushý jaǵdaılarynda IKAO standarttyq frazeologııasyn paıdalaný;
sóıleý arqyly baılanys (telefondyq/radıotelefondyq) prosesinde jáne tikeleı qatynastar kezinde erkin qarym-qatynas jasaý;
jalpy, naqty jáne jumyspen baılanysty máseleler boıynsha tııanaqty jáne anyq túsinisý;
habarlarmen almasý úshin jáne túsinispeýshilikti taný jáne múlde nemese jumyspen baılanysty kontekstide joıý úshin (mysaly, aqparatty tekserý, rastaý nemese naqtylaý arqyly) sáıkes baılanys ádisterin paıdalaný.
7. Tilderdi bilý deńgeıin baǵalaý (testileý) «Avıasııalyq personalǵa kýálik berý» Halyqaralyq azamattyq avıasııa konvensııasyna 1-qosymshanyń Halyqaralyq standartynyń (1.2.9.4-taraý, 1-bólim) 1-ústemesinde jáne «A» tolyqtyrýynda baıandalǵan, radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tildi bilýge qoıylatyn talaptarǵa sáıkes júrgiziledi. Testileý nátıjeleri boıynsha sáıkes Kýálikke biliktilik belgisi engiziledi.
8. Ishki jáne halyqaralyq ushýdy oryndaıtyn jáne/nemese qyzmet kórsetetin avıasııalyq personaldyń IKAO tildi bilýdi baǵalaý shkalasy boıynsha jalpy jáne avıasııalyq tilderdi bilý deńgeıin rastaý merzimdiligi:
4-deńgeı – úsh jylda bir retten sırek emes;
5-deńgeı – alty jylda bir retten sırek emes;
6-deńgeı – tilderdi bilý deńgeıin ona ári rastaýdan bosatylady.
9. Radıotelefon baılanysyn júzege asyrmaıtyn avıasııalyq personal test tapsyrmaıdy.
10. Testini (testileý júıesin) IKAO tilderdi bilýdi baǵalaý shkalasy boıynsha jalpy jáne avıasııalyq tilderdi bilý deńgeıi týraly biliktilik belgisin alýǵa jatatyn árbir mamannyń ózi tańdaıdy. Bul rette testini (testileý júıesin) Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organ maquldaıdy.
11. «Avıasııalyq personalǵa kýálik berý» Halyqaralyq azamattyq avıasııa konvensııasyna 1-qosymshanyń 1.2.9.4 Halyqaralyq standartynyń 1-ústemesinde jáne «A» tolyqtyrýynda, sondaı-aq IKAO Assambleıasy sessııasynyń A37-10 Qararynda baıandalǵan, radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tilderdi bilýge qoıylatyn talaptarǵa sáıkestik úshin IKAO tildik bilimin baǵalaý shkalasy boıynsha bilý deńgeıin anyqtaýǵa jalpy jáne avıasııalyq qazaq jáne orys tilderin biletinin baǵala 01.06.2014 jyldan bastap engiziledi.
2. Radıotelefondyq baılanysta qoldanylatyn tildi meńgerý dárejesin aıqyndaýǵa arnalǵan testileý tártibi
12. Testileýdi ótkizýdi uıymdastyrýǵa qajetti jaılardy, jabdyqty, personaldy jáne qujattamany daıyndaý kiredi.
13. Test alýshy uıymnyń qyzmeti azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organnyń osy Qaǵıdalardyń normalarǵa sáıkestigine kelisý rásimin júrgizýin talap etedi.
14. Test alýshy uıymnyń fılıaldary nemese ókilderi azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organymen dál osyndaı kelisý rásiminen ótedi.
15. Test alýshy uıym radıotelefon baılanysyn júzege asyratyn avıasııalyq personaldy testileý jónindegi nusqaýdy (onan ári - Nusqaý) ázirleıdi.
16. Nusqaýda mynalar anyqtalady:
1) test tapsyrýshylar aýdıtorııasy;
2) test (testileý júıesiniń) maqsattary;
3) testileý úderisin uıymdastyrý, testileý úderisiniń árbir kezeńi úshin tııanaqsyz jáne anyq nusqaýlar berý;
4) jaı, jabdyq, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý sıpattamasy;
5) testiniń (testileý júıesiniń) formaty;
6) fılıaldardyń jáne/nemese ókilderdiń qyzmeti;
7) testini qaıta tapsyrý saıasaty men rásimi;
8) qoıylǵan baǵalar týraly eseptilik tártibi;
9) apellıasııalardy berý jáne qarastyrý tártibi;
10) testini qorǵaý úshin qoldanylatyn sharalar;
11) esep júrgizýdi uıymdastyrý.
17. Nusqaýda test alýshy toptyń quramy men testini (testileý júıesin) ázirleýshiler týraly aqparat, test alýshy top qatysýshylaryn daıarlaý jáne biliktiligin qoldaý tártibi, testini (testileý júıesin) talaptar deńgeıinde qoldaý tártibi, testini (testileý júıesin) jetildirý úderisiniń sıpattamasy, sondaı-aq test alýshy top qatysýshylary týraly biliktilik aqparaty bar Qosymsha túrindegi tizim beriledi.
18. Radıotelefon baılanysyn júzege asyratyn avıasııalyq personaldy testileý jónindegi nusqaý kelisiledi, al test alýshy top qatysýshylary týraly biliktilik aqparaty bar tizimi qosa berilgen Qosymsha testini (testileý júıesin) kelisý rásimin ótkizbeı turyp, azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organ bekitiledi.
19. Radıotelefon baılanysyn júzege asyratyn avıasııalyq personaldy testileý jónindegi nusqaýdy kelisý jáne onyń qosymshasyn bekitý úshin azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organǵa erikti nysanda toltyrylǵan ótinish pen test alýshy top qatysýshylary qujattarynyń (bazalyq bilim týraly, emtıhan alýshylar jáne/nemese reıterler kýrstaryn aıaqtaǵandyǵy týraly qujat) kóshirmeleri joldanady.
20. Sonymen qatar test alýshy uıym nátıjeler boıynsha beretin Sertıfıkattyń úlgisi kelisiledi.
21. Sertıfıkattyń orys jáne/nemese aǵylshyn tilderindegi, nemese halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymynyń (IKAO) basqa resmı tilderde jazylǵan birdeı jazbalary bolýǵa tıis.
22. Sertıfıkatta mindetti túrde IKAO shkalasynyń árbir baǵalanatyn elementi boıynsha nátıjeler, qorytyndy nátıje, testileýdi ótkizý kúni, test tapsyrýshynyń derbes kody, foto men jeke derekteri kórsetiledi.
23. Nusqaý men Sertıfıkat Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organnyń testileý júıesin kelisýdiń ajyratylmas bóligi bolyp tabylady.
24. Radıotelefon baılanysyn júzege asyratyn avıasııa personalyn testileý boıynsha nusqaýdyń kelisý rásiminiń jáne azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organnyń oǵan qosymshany bekitýiniń jalpy merzimi ótinishti alǵan sátten bastap 30 (otyz) kúntizbelik kúndi quraıdy.
Berilgen qujattardyń tolyqsyzdyǵy aıǵaǵy anyqtalǵan nemese Nusqaýdyń mazmuny osy Qaǵıdalardyń 17-tarmaǵyna sáıkes kelmegen jaǵdaıda, azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organ atalǵan merzimderde ótinish berýshige ótinishti onan ári qarastyrý týraly jazbasha dáleldi bas tartý beredi.
25. Testini (testileý júıesin) ázirleý testileýge jatpaıdy jáne azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organnyń kelisýin talap etpeıdi.
26. Testini (testileý júıesin) ázirleýdi júzege asyratyn tulǵalar osy Qaǵıdalardyń 4-bóliminde jáne IKAO 9835 Qujatynda atalǵan talaptarǵa sáıkes bolýy qajet.
27. Eger radıotelefon baılanysyn júzege asyratyn avıasııalyq personaldy testileýden basqa, ony aǵylshyn tili salasynda kásiptik daıarlaý júrgizilse, oqytý nusqaýshylary ózderi sabaq ótkizgen kandıdattardan test alýǵa qatysa almaıtyn rásim qamtamasyz etiledi.
28. Oqytý júrgizetin nusqaýshylar quramy óz kandıdattaryn testileý úderisinde emtıhan alýshylar (test alýshylar) jáne reıterler (baǵalaýshylar) retinde paıdalanyla almaıdy.
29. Emtıhan alýshylar (test alýshylar) test tapsyrýshylardyń (kandıdattardyń) jumystaǵy áriptesteri (test tapsyrýshylar (kandıdattar) sııaqty azamattyq avıasııa uıymynda sol qyzmetti júzege asyratyn tulǵalar) bolmaýǵa tıis.
30. Radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tildi bilý deńgeıin IKAO shkalasy boıynsha anyqtaý kezinde sapany qamtamasyz etý maqsatynda bir reıter (baǵalaýshy) bir kúnde úshten artyq testini tekserýdi júzege asyra almaıdy, al bir emtıhan alýshy kúnine 6-dan artyq adamnan test ala almaıdy.
31. Emtıhan alýshyny (test alýshyny) reıterlerdiń (baǵalaýshylardyń) biri retinde paıdalanýǵa ruqsat etiledi, bul Nusqaýda mindetti túrde kórsetiledi. Bul rette maman emtıhan alýshylarǵa da (test alýshylarǵa), reıterlerge de (baǵalaýshylarǵa) qoıylatyn biliktilik talaptaryna sáıkes emtıhan alýshy-reıter dep atalady.
32. Test alýshy topqa qatysýshylar retinde paıdalanylatyn testtiń (testileý júıesiniń) qajetti talaptaryna sáıkes keletin shettegi personal tartylýy múmkin.
33. Radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tildi bilý deńgeıin anyqtaýǵa testileý (onan ári – testileý) qalalyq jáne uıaly telefondar sóndirilip, esigi jabylatyn jeke jaıda ótkiziledi.
34. Test alynatyn adamdarǵa testileý úderisin ár túrli pishimde jazyp alýǵa múmkindik beretin kez kelgen elektrondyq apparatýrany, sondaı-aq jeke zattary salynǵan sómke nemese portfel ustap kirýge ruqsat etilmeıdi.
35. Testileý rásimi úsh kezeńnen turady: testileý, tekserý, baǵalaý.
36. Tikeleı testileýdi emtıhan alýshy men test tapsyrýshynyń mıkrofonmen jasaqtalǵan bas garnıtýralary arqyly jazyp alynǵan sóılesýdi qosa alǵanda, jergilikti nemese jahandyq jeli boıynsha qatynastan oqshaýlanǵan kompıýterge sıfrlyq pishimde tolyq jazyp alý kerek.
37. Jazyp alý múmkindigi bar beınebaqylaý nemese beınetirkeý elementteri qosymsha túrde ornatylýy múmkin.
38. Testileýge tek emtıhan alýshy men emtıhan tapsyrýshy ǵana qatysýǵa quqyly.
39. Testileý bastalmas buryn test tapsyrýshy kandıdatty tirkeý boıynsha qajetti sharalar paıdalanylatyn testige (testileý júıesine) tán rásimderge sáıkes júrgiziledi.
40. Testileý bastalar aldynda jáne jazba qosylmas buryn emtıhan alýshy test tapsyrýshynyń jeke basyn kýálandyratyn qujatqa sáıkestigin tekseredi, test aldy brıfıngin ótkizedi, onda test pishimin, apellıasııa rásimin sıpattaıdy jáne test (testileý júıesi) nusqasynyń mazmunymen baılanysty emes suraqtarǵa jaýap beredi.
41. Jazý qosylǵan soń test (testileý júıesi) nusqasyn talqylaýmen baılanysty emes kez kelgen sóılesýge ruqsat etilmeıdi, al emtıhan tapsyrýshy testileý maqsattarynan sanaly túrde aýytqyǵanda, emtıhan alýshy testileýdi toqtatady.
42. Emtıhannyń dybystyq jazylýynda emtıhan tapsyrýshynyń tegine jáne/nemese laýazymyna qandaı da bir nusqaýlar (artyq derbes derekter) bolmaýǵa tıis. Olar baıqalǵanda dybystyq jazylýdyń bul elementi joıylýǵa tıis.
43. Árbir test tapsyrýshynyń emtıhany jazylǵan dybystyq faılǵa sıfrlar men áripter qısynynan turatyn biregeı kod beriledi. Beınejazý bar bolǵanda oǵan osyǵan uqsas kod beriledi.
44. Naqty test tapsyrýshyǵa qatysty búkil qujattamanyń da berilgen kody bolýǵa tıis. Berilgen kod keıin testileý nátıjelerin suratý úshin test tapsyrýshyǵa habarlanady.
45. Dybystyq faıldy test (testileý júıesiniń) ákimshisi nemese emtıhan alýshy baǵalaý úshin reıterge beredi.
46. Eger beınejazý júzege asyrylsa, onda ol reıterge berilmeıdi jáne qajet bolǵanda testileý rásiminiń ádil júrgizilgendigin dáleldeý úshin qoldanylady.
47. Test tapsyrýshynyń derbes derekteri de reıterge habarlanbaıdy.
48. Dybystyq jáne beıne faıldar test alýshy uıymda kod nómirimen keminde 3 jyl saqtalady, onyń menshigi bolyp tabylady, sondyqtan olar daýlardy sheshý kezinde ǵana talap etilýi múmkin.
49. Baǵalaýdy keminde eki reıter (baǵalaýshy) júrgizedi. Olardyń qoıǵan baǵasynda aıyrmashylyq bolǵan jaǵdaıda, olardan biliktiligi joǵary úshinshi reıterden (baǵalaýshydan) keńes alynady.
50. Baǵalaý úderisine úshinshi reıter (baǵalaýshy) test tapsyrýshy bir reıterden 3 degen, al ekinshi reıterden 4 degen qorytyndy baǵa alǵan jaǵdaılarda ǵana tartylady, sebebi osy eki deńgeı arasyndaǵy aıyrmashylyq IKAO baǵalaý shkalasy boıynsha tildi bilýin testileý kezinde asa syndarly sıpatta bolady.
51. Tildi bilý deńgeıin reıterlerdiń qaısysynyń anyqtaǵany jarııa etilmeıdi.
52. Reıter qoldanylatyn test pishimine sáıkes test qorytyndysy jazylǵan qujatty toltyrady, onda test kody, test alynǵan kún, deńgeı anyqtalǵan kún jáne tekserilgen árbir element boıynsha nátıjeler kórsetiledi. Baǵalaýdy birneshe reıter júrgizgen jaǵdaıda, mundaı qujatty árqaısysy jeke toltyrady.
53. Test alýshy uıym test qorytyndylaryn personalyn testileýden ótkizýdi uıymdastyrǵan jáne aqysyn tólegen azamattyq avıasııa uıymy ókiline ǵana nemese test alýshy uıymǵa jeke ótinish bergen test tapsyrýshyǵa ǵana beredi.
54. Testileý nátıjeleri boıynsha deńgeı anyqtaýǵa arnalǵan testileýden ótkendigi týraly sertıfıkat beriledi.
55. Radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tildi bilý deńgeıi IKAO shkalasyna sáıkes alty elementtiń eń tómengisi boıynsha qoıylǵan sıfrlyq baǵany bildiredi.
56. Berilgen sertıfıkattar test tapsyrýshynyń qoly qoıylyp, test alýshy uıymnyń jeke jýrnalynda tirkeledi.
57. Kandıdatty kez kelgen ýaqytta qaıta testileýge bolady. Eger qaıta testileý aldyńǵy test tapsyrǵan uıymda ótse, test nusqasynyń qaıtalanýy múmkin emes. Qaıta testileý sany shektelmeıdi, ol test alýshy uıymnyń testiniń ár túrli nusqasyn qamtamasyz etý múmkindigine jáne kandıdattyń jeke qabiletine baılanysty.
58. Qoıylǵan baǵalar týraly aqparat tıisti dybystyq jáne beıne materıaldarmen birge sertıfıkattyń búkil jaramdylyq merzimi boıynda saqtalady.
59. Eger test tapsyrýshy alynǵan nátıjelerdiń ádildigine kúmán keltirse, onda ol testileý ótkizgen uıymǵa erikti nysanda jazylǵan apellıasııalyq ótinish beredi.
60. Apellıasııa ony tirkegen sátten bastap 10 jumys kúninen aspaıtyn merzimde qarastyrylady.
61. Apellıasııany qarastyrǵan kezde test tapsyrýshyǵa áser etetin aqtaýshy jaǵdaılar (jeke sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar nemese test ótetin kúni syrqattanyp qalýy) eskeriledi.
62. Apellıasııa test alýshy toptyń nusqaýlyqta belgilengen qatysýshylarynyń berilgen ótinishti qaraýyn, emtıhan alýshy men reıterler toltyrǵan qujattardy tekserýin, dybystyq jazbany tyńdaýyn, bar bolsa, beıne jazbany qarastyrýyn bildiredi.
63. Nátıjeler boıynsha erikti nysanda qorytyndy nemese baǵany negizdeý paraǵy qurastyrylady, onda paıdalanylatyn test (testileý júıesi) pishimine sáıkes qoıylǵan nátıje boıynsha qajetti túsindirmeler bolady, olar kórsetiledi, túsindiriledi, biraq taraptar ýaǵdalasqan jeke kezdesýde test tapsyrýshyǵa berilmeıdi.
64. Tildi bilý deńgeıin anyqtaý kezinde test alýshy uıym tarapynan jiberilgen qate tabylǵan jaǵdaıda, berilgen sertıfıkat tegin aýystyrylady.
65. Eger apellıasııalyq ótinish berý taqyryby rastalmasa, ótinish onan ári qarastyrylmaıdy, al test tapsyrýshy kandıdat qaıta testileýden óte alady.
3. Testige (testileý júıesine), sondaı-aq test alýshy topqa qoıylatyn talaptar
66. Testiniń (testileý júıesiniń) qurylymy, testileý suraqtarynyń iske asyrylý aspektileri men baqylaý tizbeleri, eger osy Qaǵıdalarda ózge atalmasa, «Avıasııalyq personalǵa kýálik berý» IKAO 1-qosymshasynyń, «Tildi bilýge qoıylatyn IKAO talaptaryn engizý jónindegi nusqaý» IKAO 9835 qujatynyń, «Jahandyq kelisý úshin tildik testileý krıterııleri» IKAO 318 Nusqaýynyń erejelerine negizdeledi.
67. Test (testileý júıesi) IKAO tildi bilý deńgeıin anyqtaý shkalasy boıynsha jalpy jáne avıasııalyq tildi bilý deńgeıin joǵary senimdilik dárejesimen anyqtaýǵa jáne lıngvıstıkanyń, testologııanyń jáne avıasııalyq tildiń kelesi sharttary men talaptaryna saı bolýǵa tıis:
1) test (testileý júıesi) biliktilikti anyqtaıtyn, ıaǵnı, mamannyń IKAO baǵalaý shkalasy boıynsha belgili bir deńgeıge jetýin rastaıtyn bolýǵa tıis;
2) test (testileý júıesi) jeke, ıaǵnı, bir ǵana test tapsyrýshynyń tildi bilý deńgeıin tekseretin bolýǵa tıis (birneshe kandıdattan bir ýaqytta test qabyldaýdy uıymdastyrý sonsha emtıhan alýshynyń bolýyn talap etedi);
3) test (testileý júıesi) barabar bolýǵa tıis, test tapsyrmalarynyń shynaıylyǵy barabar mátindi tańdaý, negizdelgen test sharttaryn jasaý, tapsyrmalardyń tıisti túrlerin irikteý arqyly qol jetkiziledi, sebebi aýdarylǵan materıaldardy, oıdan shyǵarylǵan test sharttaryn jáne tapsyrmalardyń durys emes túrlerin qoldaný baǵalaýdyń balamalyǵyna tikeleı áser etedi;
4) test (testileý júıesi) saıma-saı bolýǵa, ıaǵnı, IKAO 9835 qujatynda kórsetilgen avıasııalyq radıotelefon baılanysy tiliniń taqyryptary men fýnksııalarynyń qanshalyqty tolyq qamtylǵanyn kórsetýge tıis;
5) test (testileý júıesi) shynaıy bolýǵa, ıaǵnı, jalpy jáne avıasııalyq tildi bilý deńgeıin anyqtaý boıynsha testileý tapsyrmalaryn ádil sheshýge tıis (shynaıy emes testiler qoıylǵan baǵanyń tildiń testileýge jatatyn salasyndaǵy shynaıy tildik quzyretke sáıkestigine kepildik bere almaıdy);
6) test (testileý júıesi) sapaly, ıaǵnı, shyndyq, senimdilik, tájirıbelik, únemdilik, durystyq jáne naqtylyq sıpattaryna ıe bolýǵa tıis.
7) test (testileý júıesi) kommýnıkatıvti-baǵdarlanǵan, ıaǵnı, túrli jaǵdaılarda sóılesý maqsattaryn iske asyrý úshin kommýnıkatıvti quzyretti qoldaný deńgeıin ólsheýge tıis;
8) testiniń (testileý júıesiniń) tapsyrmalary IKAO baǵalaý shkalasynyń barlyq alty elementi boıynsha tildi bilý deńgeıin anyqtaýǵa tıis (aıtylýy, qurylymy (grammatıkasy), sózdik qor, sóıleý shapshańdyǵy, túsiný, sóılesý (ózara áreket etý));
9) árbir test tapsyrýshynyń tildik quzyreti deńgeıiniń qorytyndy baǵasy IKAO biliktiktilik anyqtaý shkalasyna qosylǵan alty daǵdynyń árqaısysyn teksergen kezde qoıylatyn balldardyń ortasha shamasy nemese jalpy somasy retinde emes, qoıylǵan baǵalardyń eń tómengisi boıynsha anyqtalady;
10) test (testileý júıesi) tildi bilý deńgeıin tikeleı testileý ádisimen, ıaǵnı, testiniń bir kezeńi retinde sóılesýge ketetin ýaqytty ǵana eseptep, jeke sóılesý kezinde tekserýge tıis;
11) test (testileý júıesi) kóp nusqaly bolýǵa tıis (onyń bir nusqaly bolýy testiden ekinshi ret ótetinderdiń test mazmunymen tanysyp alýyna múmkindik beredi);
12) test (testileý júıesiniń) tapsyrmalary birte-birte kúrdelilenýge, ıaǵnı, test tapsyrýshyny asa kúrdeli tapsyrmalarǵa daıyndaıtyn jaı áńgimelesýden bastalýǵa tıis;
13) test arqyly tekserý obektisi, ózgelerden bólek, bastamashyl jáne kezdeısoq sóz bolýǵa tıis;
14) test (testileý júıesi) sóıleý qyzmetiniń eki túrin ǵana – tyńdalymdy jáne aıtylymdy tekserýge tıis; oqylym men jazylym tekserýge jatpaıdy;
15) test (testileý júıesi) tapsyrmalardyń taqyryptyq tazalyǵyn qamtamasyz etýge tıis, ıaǵnı, testide ol arnalmaǵan nárse tekserilmeýge tıis;
16) test (testileý júıesi) avıasııalyq qyzmettiń ereksheligin kórsetýge, ıaǵnı, test tapsyrýshylardyń kásiptik mindetterin oryndaý barysynda aýyzeki sóıleý tilin qoldanýyn qamtamasyz etýge tıis, bul jaǵdaı olardyń qabiletteriniń baǵalaý shkalasynyń árbir dıskrıptory men holıstıkalyq krıterıılerine sáıkes keletindigin kórsetýge múmkindik beredi;
17) frazeologııany ǵana testileý tıimsiz, ıaǵnı, tildi bilý deńgeıin anyqtaý úshin testileý ótkizý kezinde radıoalmasý frazeologııasy elementteri bar jaýaptar tıimdiligi nemese tehnologııalyq jaǵynan durystyǵy boıynsha baǵalanbaýǵa tıis;
18) test (testileý júıesi) tehnıkalyq bilimdi baǵalaý úshin ázirlenbeýge tıis;
19) grammatıkany bilýin, oqı nemese jaza bilýin janama testileýge bolmaıdy;
20) basqa arnaıy kontekstilerdegi (máselen, akademııalyq maqsatta nemese bıznes úshin) tildik quzyretti tekserýge arnalǵan test (testileý júıesi) tıimsiz;
21) «jalpy testiler» nemese basqa maqsattarda ázirlengen testiler aldyn ala testileý úshin ǵana qoldanylýy múmkin.
68. Kandıdatty testileý rásimi IKAO shkalasy boıynsha tildik júıeniń barlyq elementterin jáne birinshiden bastap altynshyny qosa alǵanda tildi bilý deńgeıin anyqtaý úshin jetkilikti bolýǵa tıis. Tapsyrmany ádette bir ret, dybystyq tapsyrmany eki ret berýge bolady.
69. Test alýshy toptyń quramyna test jasaýshylar, ázirleýshiler, ákimshiler, sondaı-aq emtıhan alýshylar (test alýshylar) men reıterler (baǵalaýshylar) kirýi múmkin.
70. Test alýshy toptyń barlyq qatysýshylary IKAO mynadaı basylymdaryn bilýge tıis:
1) 1-qosymsha, sáıkes Standarttar men Usynylatyn praktıka;
2) Holıstıkalyq krıterııler (1-qosymshaǵa 1-ústeme) jáne IKAO baǵalaý shkalasy (1-qosymshaǵa A tolyqtyrýy);
3) IKAO til bilýge qoıylatyn talaptaryn engizý nusqaýlyǵy (9835 qujaty);
4) IKAO toptastyrylǵan sóıleý úlgileri.
71. Testini (testileý júıesin) ázirleýshilerdiń avıasııa , tildik testilerdi ázirleý jáne lıngvıstıka salasynda bilimi men praktıkalyq tájirıbesi bolýǵa tıis, atap aıtqanda:
1) ushý ekıpajynyń múshesi, ÁQB dıspetcheri nemese avıasııalyq stansııa operatory retinde radıotelefon baılanysyn júrgizý tájirıbesin qosa, avıasııa mamanynyń kásiptik quzyreti, avıasııadaǵy jumys tájirıbesi bolý jáne qoldanystaǵy erejeler men rásimderdi is júzinde qoldana bilý;
2) tildik testilerdi ázirleý salasyndaǵy mamandandyrýdy qosa alǵanda, sáıkes bilim alý kezinde jáne jumys barysynda alynǵan tildik testilerdi ázirleý salasyndaǵy mamannyń quzyreti, tildik testilerdi ázirleý salasyndaǵy úlgilik praktıka qaǵıdattaryn praktıkalyq bilý jáne qoldaný eptiligi;
3) teorııalyq jáne qoldanbaly lıngvıstıka qaǵıdattaryn praktıkalyq bilý jáne qoldaný eptiligin, til úıretý qaǵıdattaryn bilýdi jáne olardy praktıkada qoldana bilýdi, til úıretý tájirıbesin qosa alǵanda, lıngvıster quzyretin bilýge tıis.
72. Test (testileý júıesiniń) ákimshileri men emtıhan alýshylar (test alýshylar) test alýshy uıymnyń radıotelefon baılanysyn júzege asyratyn avıasııalyq personaldy testileý nusqaýlyǵynda kórsetilgen testini ákimshilik qamtamasyz etý qaǵıdattaryn bilýge jáne olardy is júzinde qoldana bilýge tıis.
73. Test ákimshileri kompıýtermen jáne testileý úshin qoldanylatyn jabdyqtyń jumysyn tez arada qalpyna keltirýge kómektesetin elektrondyq tehnıkamen jumys isteýdi bilýge tıis.
74. Emtıhan alýshylar (test alýshylar) mynadaı talaptarǵa sáıkes kelýi tıis:
1) emtıhan alýshylardy (test alýshylardy) alǵashqy daıarlaý kýrsyn sátti aıaqtaý;
2) lıngvıster úshin oqý barysynda jáne onan ári jumys kezinde IKAO shkalasy boıynsha tildi kem degende áńgimelese alatyndaı deńgeıde, IKAO shkalasy boıynsha 5-shi joǵary deńgeıde jáne eger test IKAO shkalasy boıynsha tildi 6-deńgeıde bilýin baǵalaý úshin ázirlengen bolsa, IKAO shkalasy boıynsha 6-shy kásiptik deńgeıde biletindigin kórsetý, sondaı-aq radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn jalpy jáne avıasııalyq tildi úıretýdiń keminde bir jyl tájirıbesi bolýy;
3) emtıhan alýshylar retinde tartylǵan ushqyshtar, avıadıspetcherler jáne avıasııa stansııalarynyń operatorlary úshin tildi IKAO shkalasy boıynsha kem degende 5-shi joǵary deńgeıde tolyq bilý;
4) jylyna bir ret emtıhan alýshylardyń (test alýshylardyń) biliktiligin arttyrý kýrstarynan sátti ótý;
5) avıasııa qyzmetiniń paıdalaný aspektilerin bilý nemese tildik testileý salasynda ne bolmasa eki salada da bilimi men tájirıbesi bolýǵa tıis.
75. Reıterler (baǵalaýshylar) mynadaı talaptarǵa saı bolýǵa tıis:
1) reıterlerdi (baǵalaýshylardy) alǵashqy daıarlaý kýrsyn sátti aıaqtaý;
2) oqý barysynda jáne onan ári jumys kezinde IKAO shkalasy boıynsha tildi kem degende áńgimelese alatyndaı jáne reıterlik baǵalaı alatyndaı deńgeıde, IKAO shkalasy boıynsha 5-shi joǵary deńgeıde jáne eger test IKAO shkalasy boıynsha tildi 6-deńgeıde bilýin baǵalaý úshin ázirlengen bolsa, IKAO shkalasy boıynsha 6-shy kásiptik deńgeıde biletindigin kórsetý;
3) jylyna bir ret reıterlerdiń (baǵalaýshylardyń) biliktiligin arttyrý kýrstarynan sátti ótý;
4) avıasııalyq tildi bilý, sózdik qorynyń bolýy jáne test suraqtary, tapsyrmalary retinde jáne sóılesý kezinde qoldanylatyn sóılem qurylymdaryn bilý.
4. Testini (testileý júıesin) kelisý
76. Testini (testileý júıesin) azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organda kelisý rásiminen ótkizý qajet.
77. Test alýshy uıym (fılıal, ókilderi) kelisý rásimin ótkizý úshin azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organǵa erkin nysanda jazylǵan ótinish beredi.
78. Azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organ ótinishti alǵan sátten bastap 5 (bes) jumys kúni ishinde qarastyrady jáne kelisý rásimin ótkizý týraly sheshim qabyldaıdy.
79. Azamattyq avıasııa salasynda ýákiletti organ kelisý rásimin ótkizý bastalǵanǵa deıin 3 jumys kúninen keshiktirmeı, kelisý rásimin bastaǵan kún týraly ótinish bergen uıymǵa jazbasha habarlaıdy. Bul rette kelisý rásiminiń jalpy merzimi 20 (jıyrma) jumys kúninen aspaıdy.
80. Eger kelisý rásimi AOO sertıfıkattaý sheńberinde ótkizilse, onda qosymsha ótinish berýdiń qajeti joq, al testini (testileý júıesin) kelisýge berilgen ótinim AOO sertıfıkattaý týraly ótinishtiń jalpy kontekstinde kórsetiledi.
81. Testini (testileý júıesin) kelisý rásimin ótkizgeni úshin «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» 2008 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń kodeksine tıisti ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgenge deıin salyq alymdary alynbaıdy.
82. Kelisý rásimin ótkizgende joǵary sapa dárejesin qamtamasyz etý úshin, sondaı-aq azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organda radıotelefon baılanysynda paıdalanylatyn tildi meńgerý deńgeıin anyqtaýǵa testileý salasyndaǵy bilikti personal joq bolǵanda, shettegi bilikti mamandardyń barlyq sanattaryn tartýǵa ruqsat etiledi.
83. Kelisý rásimi sátti ótken jaǵdaıda, maquldaý rásimi aıaqtalǵannan keıin habarlamada kórsetilgen kúnge sáıkes 5 (bes) jumys kúni ishinde ótinish berýshige qyzmettiń osy túrin júzege asyrý úshin erikti nysanda jazylǵan ruqsat beriledi.
84. Eger maquldaý rásimi AOO sertıfıkattaý sheńberinde ótse, onda maquldaý alýdyń ýaqytsha sheńberleri Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen bekitilgen azamattyq avıasııanyń avıasııalyq oqý ortalyǵynyń sertıfıkattaý jáne sertıfıkat berý erejelerine sáıkes AOO sertıfıkattaý úshin anyqtalatyn merzimdermen anyqtalatyn bolady.
85. Osy Qaǵıdalardyń talaptaryna, IKAO standarttary men usynylatyn praktıkasyna sáıkes kelmeıtin sharttar, quraldar, talaptar men rásimder anyqtalǵan jaǵdaıda kelisý rásimi aıaqtalǵannan keıin ótinish berýshige habarlamada kórsetilgen kúnge sáıkes 7 (jeti) jumys kúni ishinde anyqtalǵan sáıkessizdikterdiń sebepteri men kelisý rásimin qaıta ótkizý nemese kemshilikterdi joıý boıynsha qoıylǵan talaptar oryndalǵannan keıin kelisýdiń boljamdy merzimderi kórsetilgen, kelisýdiń múmkin emestigi týraly erikti nysanda jazylǵan hat joldanady.
86. Test alýshy uıym kelisý rásimin ótkizý barysynda:
1) azamattyq avıasııa salasyndaǵy ýákiletti organmen kelisilgen Sertıfıkatynyń jáne Nusqaýynyń, sondaı-aq Nusqaýǵa bekitilgen qosymshasynyń baryn;
2) testileý qyzmetiniń maquldanǵan Nusqaý men oǵan bekitilgen qosymshasyndaǵy erejelerge sáıkestigin;
3) testileý ótkizý úshin tehnıkalyq quraldarynyń jáne qajetti jaǵdaılarynyń baryn;
4) testileý ótkizý rásimin mysal retinde (pılottyq nusqasynda) kórsetý;
5) test tapsyrýshy kandıdattardy tirkeý, derekterdi saqtaý jáne sertıfıkattar berý rásimderin;
6) test alýshy top qatysýshylary biliktiliginiń sáıkestigin kórsetedi.
5. Testini ákimshilik qamtamasyz etý jáne qorǵaý
87. Test pishimimen tanysý úshin jáne IKAO 9835 qujatynyń erejelerine sáıkes test alýshy uıym tómendegilerdi qosa testileýdi ótkizýdiń tolyq úlgisin (saıtta nemese nusqaýlyq materıal retinde):
1) test tapsyrýshy usynǵan qujattardy;
2) test aldynda ótetin nusqamany;
3) testileý jýrnalynyń úlgisin;
4) túrtki bolatyn suraqtardyń jáne test alýshyǵa arnalǵan nusqaýlardyń úlgilerin;
5) reıterdiń deńgeıin (baǵalaý shkalasyn) anyqtaý kezinde qoldanatyn qujattaryn;
6) tyńdalym sessııasy úshin dybystyq jazbalardyń tolyq bir úlgisin (dybystyq tapsyrmalardy tyńdaý jáne olardyń mazmuny boıynsha sóılesý);
7) test tapsyrýshy men test alýshynyń áńgimelesý barysynyń úlgisin (mátin nemese dybystyq jazba túrinde) jarııalaıdy.
88. Test ótkiziletin jaı men jabdyqqa qoıylatyn talaptarda test ótkizetin bólme, tıisti jıhaz ben kez kelgen dybystyq jazbany oınatýǵa qajet jabdyq, test barysynda qoldanylatyn túrtki bolatyn suraqtar men nusqaýlar, testileý ótkizý úshin talap etiletin qulaqqaptar men (qoldanylǵan jaǵdaıda) basqa da kez kelgen quraldardy bólý kózdelgen.
89. Testileý júrgizetin oryn ádil testileý nátıjelerin qamtamasyz etý úshin testiden ótetin tulǵalardyń yńǵaıly ornalasý jaǵdaılaryna saı bolýy kerek. Test alýshy uıymda talap etiletin testilerdi ótkizý úshin bilikti emtıhan alýshylar (test alýshylar) men reıterler (baǵalaýshylar) jetkilikti bolýǵa tıis.
90. Test alýshy uıym test (testileý júıesi) qupııalylyǵynyń senimdiligin qamtamasyz etý úshin, testini qorǵaý maqsatynda mynadaı sharalar qoldanady:
1) test ótkizgenge deıin naqty materıaldarǵa, test nusqalaryna nemese suraqtaryna eshqandaı qatynas bolmaý;
2) baǵalardyń qupııalylyǵyn qamtamasyz etý;
3) test tapsyrmalary bar derekter bazasynyń qorǵalýyn qamtamasyz etý;
4) baǵalar men test materıaldary týraly aqparattyń qaýipsiz saqtalýyn qamtamasyz etý;
5) testini ázirleýshilerdiń, ákimshileriniń, reıterlerdiń jáne testileý barysyna qandaı da bir qatysy bar basqa da qyzmetkerlerdiń testiniń qu
