Osvald Shpengler «Eýropanyń kúıreýinde» osy dúnıelik oıdy tarıhı zańdylyq retinde kórsetedi. Ol: «Barlyq paıda bolǵan nárse ótpeli (ýaqytsha). О́tpeli – halyqtar, tilder, násilder, mádenıetter ǵana ǵana emes. Birneshe júz jyldyqtardan keıin Batys Eýropa mádenıeti de bolmaıdy, nemis, aǵylshyn, fransýzdar da bolmaıdy, Iýstınıannyń zamanynda rımdikterdiń bolmaǵany sekildi. Adamzattyń tutas bir býyny joq bolyp ketpeıdi, tek syrtqy kórinisterdiń birligimen sıpattalatyn halyqtyń bet-beınesi joǵaldy» deıdi.
Shpenglerdiń bul jerde jahandanýdy da, halyqtardyń bir-birine jutylýyn da, taıpalardyń joıylyp ketýin de, belgili bir halyqtardyń óz tarıhynan, bolmysynan, ómir súrý saltynan, tili men dininen bas tartýyn da aıtyp otyrmaǵany anyq. Munda taǵy sol ótpelilik týdyratyn negizgi jáne janama áserler. Túrdiń túrge ótýi. Kóne mazmunnan jańa mazmunnyń týýy. Eski sıpattan jańa sıpattyń shyǵýy bolýy múmkin.
Biz ult retinde ózimizdiń geneologııalyq jáne rýhanı shejiremizdi skıfterden, saqtardan, ǵundardan, túrkilerden jáne ózge de Uly dalada ómir súrgen taıpalardan, taıpalyq odaqtastyqtardan taratamyz ǵoı. Qazir qazaq bar, ol – birtutas ult, bólinbeıdi. Al ózimizdi taratatyn basqa taıpalar joq, olar tarıh kitabynda jáne bizdiń qanymyzda ǵana ómir súredi.
Shpengler árbir mádenıettiń jeke bir adam sekildi sábılik, balańdyq, jastyq, kekselik jáne kárilik kezeńderi bolatynyn alǵa tarta otyryp, mádenıettiń týýy men ólýi jaıly oı órbitedi. «Mádenıet alǵashqy qaýymdyq adam sábılik uıqysynan oıanǵan sátte týady jáne uly rýh erkindigin alady», al «óz múmkindiginiń barlyq birligin iske asyryp bolǵan kezde mádenıet dinı halyqtar, tilder, dinı ilimder, óner, memleket jáne ǵylym beınesinde ólip, alǵashqy bastaýyna qaıta oralady», deıdi. Iаǵnı onyń jer betindegi nemese dúnıe ishindegi mıssııasy aıaqtalady. Mıssııanyń aıaqtalýy mádenıettiń de aıaqtalýyn kórsetedi. Bizdiń jaǵdaıymyzda saqtar, ǵundar, túrkilerdiń joǵalyp ketýi olardyń tarıhı mıssııalarynyń aıaqtalýyn kórsetedi. Kez kelgen paıda bolǵan nárseniń ótpeli bolýy jáne mádenıettiń joǵalýy onyń joıylyp ketýin bildirmese kerek. Shpengler «barlyq ótpeli degenimiz bar bolǵany – sımvol», deıdi. Iаǵnı budan «naqty bir mádenıettiń bastapqy sımvoly» degen uǵym týdyrady. Mine, osy sımvol ólmeıdi deıdi ol. Jáne osy «sımvol» Platon men Getede «ıdeıa» uǵymynda kórinetinin atap ótedi.
Biz ózimizdi nege skıfterge telımiz? Olardyń belgili bir bóligi qazirgi Qazaqstan jerinde ómir súrgeni úshin be, qazaq dalasynan olardyń qorymdary men qalalarynyń oryndary tabylǵany úshin be, álde Gerodottan bastap búkil antıkalyq avtorlar olar jaıly aıtqanda bizdiń dalaǵa qaraı bir qarap qoıǵany úshin be? Álde sol bir bastapqy sımvol men ıdeıanyń bizde de ómir súretindiginen be? Bizdiń mańaıymyzda skıfter men ǵundardy ózine teligisi kelmeıtin halyq kem de kem. Ony negizdep te jatyr. Al bizde áli «Qazaq Skıfııasy» degen uǵym da týǵan joq.
Jalpy, sol mádenıetterdiń sımvoly men ıdeıasyn ózinde tutýshy halyq retinde biz «shpengerlik mádenıettiń» qaı kezeńinde ómir súrip jatyrmyz? Árıne, Shpengler óziniń «segiz mádenıetine» bizdiń dalalyq mádenıetti qospaıdy. Dalalyq órkenıet degenimiz kóshpeli órkenıet pe (nomad), jartylaı kóshpeli, jartylaı otyryqshy órkenıet pe? Nege birjaqty pikir joq? Nege naqty tujyrymdama joq? Nege bizdiń mádenıet nemese órkenıetimizde naqty forma, naqty anyqtama joq? Qaıda bara jatqanymyzdy bilý úshin áýeli qaıdan shyqqanymyzdy anyqtap alýymyz kerek emes pe? Biz «kóshpeli» degen uǵymǵa at jalyna jabysqandaı bekip aldyq, al dúnıe kóshpendiler dep ejelgi Brıtan jáne German taıpalaryn (varvar) da ataıdy.
