Depýtattar halyqaralyq sharttarǵa osyndaı talap qoıyp otyr
Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jónindegi kezekshileriniń áýe kemesin basyp alý, áskerı ınfraqurylym obektilerin ornalastyrý jáne elimizdiń halyqaralyq sharttaryna qatysty zań jobalary jan-jaqty qaraldy.
Depýtattar halyqaralyq sharttarǵa osyndaı talap qoıyp otyr
Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jónindegi kezekshileriniń áýe kemesin basyp alý, áskerı ınfraqurylym obektilerin ornalastyrý jáne elimizdiń halyqaralyq sharttaryna qatysty zań jobalary jan-jaqty qaraldy.
«Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketter kúshteriniń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jónindegi kezekshileriniń áýe kemesin basyp alý (ushyryp áketý) týraly aqparatty alǵan kezdegi is-qımyldaryn uıymdastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha baıandamany Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Oqas Saparov jasady. Belgili bolǵandaı, kelisimniń maqsaty áýe keńistigin qaýipsiz paıdalanýdy qamtamasyz etý, terrorızmge qarsy is-qımyl jasaýdy jáne TMD qatysýshy memleketteri kezekshileriniń áýe kemesin basyp alý (ushyryp áketý) týraly aqparatty alǵan kezdegi is-qımyldaryn uıymdastyrýdyń biryńǵaı tásilin qamtamasyz etý quqyqtyq baza jasaý bolyp tabylady. Zań jobasy biraýyzdan qabyldandy.
Sol sııaqty Qorǵanys vıse-mınıstri baıandamashy bolǵan «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketterdiń aýmaqtaryna áskerı ınfraqurylym obektilerin ornalastyrý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da depýtattardyń qoldaýyna ıe boldy. Hattamaǵa 2011 jyly 20 jeltoqsanda Máskeýde qol qoıylǵan. Mundaǵy maqsat UQShU-nyń múshesi bolyp tabylmaıtyn memleketterdiń áskerler (kúshter) toptaryn, áskerı ınfraqurylym obektilerin UQShU-ǵa múshe memleketterdiń óz aýmaqtaryna ornalastyrý týraly sheshimderdi qabyldaý tártibin naqtylaý. Osyǵan baılanysty Hattamada mundaı sheshimder qabyldanǵan kezde konsýltasııalardy (kelisý) júrgizý jáne UQShU-ǵa múshe basqa memleketterdiń resmı qarsylyqtarynyń bolmaýy qajettiligi týraly qaǵıda belgilenip otyr. Mundaı rásim, eń aldymen, UQShU-ǵa múshe memleketterdiń ujymdyq qaýipsizdik sharalarynyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Hattamada qoldanýmen jáne túsindirýmen baılanysty daýly máselelerdi retteý tártibin aıqyndaıtyn normalar da kózdelgen.
Májilis depýtattary Qýanysh Sultanov, Zaǵıpa Balıeva jáne Máýlen Áshimbaev bastamashy bolǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da qabyldandy. Ol boıynsha baıandama jasaǵan Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev zań jobasynyń maqsaty halyqaralyq sharttardy daıyndaýdy jetildirý ekendigin erekshe atap ketti. Komıtet tóraǵasynyń aıtýynsha, bul salada sheshimin tabýdy qajet etetin máseleler bar. Sondyqtan «Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttary týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy til týraly» zańdarǵa ózgerister engizý usynyldy.
Halyqaralyq zańdyq qujattardy ázirleý kezinde tıisti memlekettik organdar tarapynan salǵyrttyq kezdesetini de aıtylmaı qalmady. Ásirese, qujattar muqııat pysyqtalmaıdy nemese eń sońǵy sátte, ıaǵnı qol qoıardyń aldynda daıyndalatyn jaǵdaılar da az kezdespeıdi eken. Sonyń saldarynan olardyń mátinderinde ártúrli qateler jiberilip, mazmun jaǵynan sáıkessizdikterge jol berilgen. Jalpy, táýelsizdik jyldarynda qol qoıylyp, jumys istep jatqan halyqaralyq zańdyq qujattar sany 3500-ge jaqyndaǵan. «Endi sannan sapaǵa kóshetin ýaqyt jetti. Bul baǵyttaǵy jumysty júıeleý maqsatynda halyqaralyq sharttardy jasaýdy josparlaý úderisin usynyp otyrmyz. Zań jobasyna sáıkes, tıisti memlekettik organdarǵa eń aldymen halyqaralyq shartty jasaýdyń tujyrymdamasyn ázirleý qajet bolady», dedi M.Áshimbaev. Komıtet tóraǵasy Syrtqy ister mınıstrligi jalpy ortaq jospardy daıyndaıtyndyǵyn da tilge tıek ete ketti. Josparlar jyl saıyn jáne úsh jylda jasalatyn bolyp sheshilgen. Josparlardy Úkimet janynan qurylǵan arnaıy vedomstvoaralyq komıssııa qarap, maquldaǵannan keıin Elbasy kelisimine jiberiletin bolady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń qaýipsizdigine nuqsan keltirýi yqtımal nemese táýelsizdigin joǵaltýyna alyp keletin elimiz múddelerine saı emes halyqaralyq sharttardy jasaýǵa jol bermeıtin normany bekitý de nazardan tys qalmaǵan. Osy norma memlekettik organdardyń qandaı da bir halyqaralyq sharttardy daıyndaýǵa, ne solardy jasaýǵa qatysatyn qyzmetkerler úshin negizgi qaǵıda bolýy tıis. Qazaq tiliniń memlekettik tildiń aıqyndaýshy faktory bolyp tabylary eskerile otyryp, basqa eldermen ekijaqty sharttardy jasasqan kezde memlekettik tilde jáne taraptardyń kelisimi boıynsha ózge de tilderde jasaý usynylǵan. Osyndaı naqty norma bolmaǵandyqtan, keıbir ekijaqty sharttar qazaq tilindegi mátinsiz qol qoıylyp jatqany belgili. Mysaly, Ispanııamen ekijaqty shart jasasqanda ıspan jáne orys tilderindegi shartqa qol qoıylypty.
Sondaı-aq, sharttar mátininiń qazaq tilindegi nusqasyna syndar aıtylyp kelgendigi de qaperge alynypty. Grammatıkalyq, orfografııalyq jáne ózge de árip qateleri ketetini jasyryn emes. Mysaly, Qazaqstan men Lıýksembýrg arasyndaǵy kelisimniń qazaq tilindegi mátinine tórt ret nota jiberilip, orfografııalyq qateler túzetilgen. Sol sııaqty, Birikken Arab Ámirlikterimen aradaǵy ekijaqty kelisim barysynda da osyndaı tórt ret nota jiberý oryn alypty. Mundaı jaǵdaılar Qazaqstannyń ımıdjine keri áser etetini túsinikti Halyqaralyq sharttardyń mátinderin Úkimet aıqyndap, ınternetke ornalastyrý normasy da umyt qalmaǵan. Bul elimizdiń barlyq múddeli azamattaryna halyqaralyq sharttar mátinderiniń qoljetimdiligin qamtamasyz etýi tıis. Qazirgi tańda mundaı sharttar mátini syrtqy saıasat vedomstvosynyń shaǵyn ǵana jınaǵynda basylyp júrgendikten, olarǵa kópshiliktiń qoly jete bermeıtin kórinedi.
Senator Qojahmet Baımahanov sharttardy jasaýda «taraptardyń kelisimi boıynsha ózge tilderde ázirleý» degen sóılemdi alyp tastaý qajettigine nazar aýdartqanymen, ol zań jobasyn ázirleýshiler tarapynan qoldaý taba qoıǵan joq. Sondaı-aq, senator Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy ekijaqty kelisimdi bekitetin zań jobasynan onshaqty qate tapqandyǵyn alǵa tarta otyryp, osyndaı zań jobasyn ázirlegenderge jaza qoldanýdy usyndy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
