Aldymen stoma degenniń ózi ne, ol qalaı paıda bolady, osyǵan toqtalyp ótkenimiz jón bolar. Stoma – syrqattyń ashy ishegi nemese toq ishegi aýyrǵanda dáretin syrtqa shyǵaratyn jasandy jol jasap qoıý. Iаǵnı pasıenttiń qalypty jaǵdaıda dáretke bara almaıtyndyǵynan jasalatyn qajettilik. Syrtqa shyǵýy tıis dúnıeniń ishte qalýynyń adam ómiri úshin kóptegen zııany bar. Ýlanǵan aǵzamen qatty qınalyp túsken janǵa operasııa jasalyp, stoma qoıylǵanda ǵana beti beri qaraıtynyn aıtady mamandar. «Al stoma jasaýǵa májbúrleıtin dáret júrmeı qalýynyń sebepteri nede?» dep saýal qoıdym elordadaǵy №2 kópbeıindi qalalyq aýrýhananyń Hırýrgııalyq ınfeksııalar jáne koloproktologııa bólimshesiniń meńgerýshi, koloproktolog, dáriger-onkolog Jomart Jalǵasbaevqa.
– Onyń sebepteri biraz. Bir adamda isheginde isikter áserinen júrmeı qalsa, endi birinde ish qýysynyń aýyr patologııalary, ıaǵnı jedel hırýrgııalyq kómekti qajet etetin ish perdeniń qabynýynan bolady. Birinshi jaǵdaıda isikti alyp tastap baryp stoma qoıylsa, ekinshisiniń sebepteri kóp. Ol soqyrishektiń asqynýynan, ót qabynyń qabynýynan, ishektiń nemese asqazannyń tesilýinen bolýy múmkin. Jalpy, adamda 4-5 metr shamasynda ishek bar desek, solardyń jumysyna qajettilikti qamtamasyz etetin qan tamyrlary bitelip qalǵanda, ishek qan júrmeýinen qaraıyp, nekrozǵa ushyraıdy. Mundaı kezde ishekti syrtqa shyǵaryp, stoma qoıylmasa adam ómirine qater týady, – dedi Jomart Ǵalymuly.
Ol sondaı-aq Nur-Sultan qalasy boıynsha tek №2 aýrýhana qabyrǵasynda osy ishekti rekonstrýksııalaý júrgiziletinin atap ótti.
– Sonda qalaı, ishekti qaıtadan ishke kirgizip, salyp beresizder me? – dedim qyzyǵýshylyǵym arta túsip.
– Stomamen pasıent birneshe aıdan 1-2 jylǵa deıin júrýi múmkin. Sondyqtan biz osyndaı aýrýlarǵa arnalǵan arnaıy kabınet ashyp qoıdyq. Nege deseńiz, ishegi syrtta turǵan pasıent aýrýhanadan shyqqan soń turǵylyqty jerindegi emhanasyna barady, al ol jaqta arnaıy koloproktolog maman bolmaǵandyqtan kóbine reabılıtasııadan tys, qaraýsyz qalyp jatady. Sosyn bul ózi naýqastarǵa úlken psıhologııalyq júk artady. Saý adam qonaqqa barmaı ma, kisimen aralaspaı ma, sondaıda beline baılanǵan dáret quıylatyn qapshyǵynan qysylady. Al stoma elordadaǵy aýrýhanalardyń hırýrgııa bólimsheleriniń barlyǵynda jasalǵanymen, ony qalpyna keltirip, ishke qaıta salý tek bizde ǵana júzege asady, – dedi maman.
Dárigerlermen áńgimeden ańǵarǵanymyz, joǵaryda aıtylǵan dáret jınaıtyn qapshyqtyń baǵasy da arzan emes kórinedi. Keı rette alystaǵy aýdan turǵyndary izdep keledi eken. «О́z jaǵyndaǵy dárigerlerden «siz endi ómir boıy stomamen júresiz» degendi estip qamyǵyp kelgen jandy qalypty ómirge qaıtarý qandaı qýanysh syılaıtynyn bilseńiz ǵoı», deıdi dáriger.
Ishekti durystap, adamdy fızıkalyq jáne psıhologııalyq turǵydan da kádimgideı tirshilikke oraltyp alǵys arqalaǵan dárigerler sozylmaly ish qatýlarynan, 10-15 kún boıyna dáretke shyqpaıtyn pasıentterdi de dertten qutqaryp, onyń paıda bolý sebebin anyqtap, em jasaýdy jańa tehnologııaǵa negizdepti.
– Sozylmaly ish qatýdyń sebebin izdegende ol toq ishektiń keńeıýi nemese uzarýynan týady. Uzaryp keńeıgende 10-15 sm emes, 1-1,5 metrge deıin keńeıip ketedi de, dáret shyqpaı sonyń boıynda aptalap tura beredi. Ol pasıentti dárettik ıntoksıkasııaǵa alyp keledi, qazaqshalasaq aǵza ýlanady. Naýqastarǵa jańa tehnologııa boıynsha operasııa jasalyp, laporoskopııalyq ádispen keńeıip ketken ishekti qalypty jaǵdaıyna alyp kelemiz. Bul da óte kúrdeli operasııa qatarynda, buryn bul úshin shetelge baryp, qyrýar aqsha tólep jasatatyn, – dep sózin jalǵady J.Jalǵasbaev.
Bólimshe meńgerýshisi, joǵary sanattaǵy dáriger, Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi Jomart Ǵalymulymen áńgime barysynda óz isiniń kánigi sheberi bolýymen qatar, ár pasıentine degen júreginde aıalaǵan sezim, ómiri uzara tússe eken degen yqylasty ańdap:
– 14 jyl koloproktolog bolyp jumys istegeli áli kúnge oıyńyzdan ketpeıtin, qıyn da kúrdeli jaıtty aıtyp berińizshi, – dep ótindim.
– Negizi ár dárigerdiń esinen ketpeıtin mundaı jaıttar óte kóp bolady. Ár operasııaǵa daıyndyq, odan ony atqaryp shyqqan soń da talaı uıqysyz túnder ótedi. Operasııa qalaı jasaldy, ýaqtyly ma, álde ýaqytynan kesh qaldyq pa degen saraptaýdan mı sarsyp ketetin túnder ótedi. Bizge hırýrgııa boıynsha eń asqynǵan irińdi ınfeksııasy bar naýqastar keledi. Ońaı esh nárse joq. Pasıentter ýaqytyn ótkizip, durys qaralmaı, aýrýyn asqyndyryp kelgende qalaı kómektesý jóninde bas qatyramyz. Operasııalar 5-6 saǵattap júredi. Aýrý jazylǵandaǵy qýanyshta tipti shek bolmaıdy. Birde 18 jastaǵy kelinshek bólimshege tústi. Bosanǵannan keıin 10-ynshy táýlikte aıaǵyn basa almaı keldi. Aldynda san etinen jaraqat alǵan eken. Jalpy, irińdi ınfeksııada kózge kórinbeıtin gazdy gangrena degen bar. Kelinshektiń aıaǵynyń shirip jatqany syrttaı esh baıqalmaıdy. Bul bulshyq etter arasymen tereńde jasyryn júrip jatqan úderis. Sondyqtan mundaı kezde mamandardyń ózi jasyryn júrip jatqan aýrýdy taba almaı, naýqasty keıde úıine qaıtaryp jatady. Biz de birden ol dıagnozdy qoıa almadyq. Sondyqtan úıge jibermeı baqylap, aqyr sońynda operasııaǵa aldyq. Negizinde gazdy gangrenada irińdeý aıaqtan bastalsa, ol aǵza ishimen boılap moıynǵa deıin jetedi. Iriń joǵary qaraı órleı beredi. Ony kese beresiń, kese beresiń, al iriń bolsa órleýin toqtatpaıdy. Ondaı jaǵdaıda adam ómirmen qoshtasady. Al biz irińdi omyraý tusynan toqtatyp, operasııa jasadyq. 25 kún aýyr halde jansaqtaý bóliminde, odan barlyǵy 76 kún jatyp, 4 ret operasııadan ótip, týǵanyna 87 kún bolǵan balasyna oralǵanda asa bir qatty qýandym. Negizi hırýrgter jumysy izdenis, tájirıbemen qatar aldyńda jón kórseter tálimgeriń arqyly sińedi. Bul rette Batyr Aıtmoldındaı tálimger ustazym bolǵanyn aýyz toltyra aıtamyn. Sol kisiniń qaramaǵyna kelip, endi jolyn jalǵastyrýdamyn. Qazir menen úırenip júrgen jas hırýrgter bar. О́mir jalǵastyǵy, sabaqtastyq degen sol emes pe? – dedi bólimshe meńgerýshisi.
Aıtpaqshy, joǵaryda atalǵan stoma kabıneti pasıentterge qymbat qapshyqtardy tegin berip, pasıentterdiń júgin jeńildetip jatqanyn aıtqan jón. Bul iske qarajat tabylýy, stomadan sońǵy ómirdi sapaly etýdi oılastyrý ońaı sharýa emes ekeni anyq. Sondyqtan elordada tuńǵysh ret kúrdeli operasııany jolǵa qoıǵan №2 kópbeıindi qalalyq aýrýhananyń basshylyǵy men bólimshe mamandaryna alǵystan basqa aıtarymyz joq.
