Neırohırýrgııa ortalyǵynyń dárigerleri men pasıentterinde qandaı múmkindikter paıda bolǵany týraly bizge radıologııa jáne radıohırýrgııa bólimshesiniń neırohırýrgy Nurzat Syǵaı áńgimelep berdi.
- Nurzat Ashırbekuly, Gamma-pyshaq jańa kesheniniń paıda bolýy Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń jumysyna jalpy qalaı áser etedi, onyń múmkindikteri qanshalyqty keńeıedi?
- Aıta ketkim keledi, biz ony uzaq kúttik. Testilik túrde ashylǵan mezgilinen bastap, birinshi jumys aıy ishinde 25 pasıentti emdedik, onyń ózi únemdeý rejiminde jumys istegenimizdi eskersek. Qazir pasıentterge keńes berýdemiz, aýrýhanaǵa jatqyzý jýyrdaǵy eki aıǵa tolyq jazý jasalǵan. Qajettilik úlken, alaıda fızıkalyq turǵydan sonshalyqty pasıentterdi emdeı almaımyz. Jyldamdaýymyzǵa qaraı, kúnine 3-4 adam qabyldaı alatyn bolamyz. Gamma-pyshaqtyń pasıntterimiz úshin mańyzdylyǵyn túsinýi bar dep aıta alamyn. Adamdar belsendi túrde qyzyǵýshylyqtaryn bildirýde. Muny bizge resmı saıtta, áleýmettik jelilerdegi paraqtarda, elektrondy poshtada kelip túsetin suranystardyń kóptiginen baıqaımyz - buqaralyq aqparat quraldary bul oqıǵany jıi jarııalaǵan saıyn pasıentter aǵymy artyp keledi.
Sondaı-aq, Gamma-pyshaq – bul adamdardy emdeýdegi úlken múmkindikter.
-Qazaqstan aımaqtarynda neırohırýrgııalyq kómekti talap etetin, aýrýlardy dıagnostıkalaý jáne anyqtaý júıesi qalaı jumys isteıdi?
- Qazirgi tańda júıe minsiz túrde dep aıta almaımyn, sebebi kóptegen mamandar radıohırýrgııanyń mánin asa túsine qoımaıdy. Bul jerde aǵartýshylyq jumys júrgizý qajet. Sondyqtan biz Qazaqstandyq neırohırýrgtardyń qaýymdastyǵy kómegimen, aımaqtyq iri aýrýhanalar jáne ortalyqtarmen, densaýlyq saqtaý basqarmalarymen baılanystarymyzdy paıdalanyp, jumysty oryndarynda júrgizýdi josparlap otyrmyz. Buryn Qazaqstanda ondaı apparatýra bolmady, jalpy Ortalyq Azııada bul birinshi apparat. Sondyqtan sáýlelený terapııasyn alý úshin, pasıentterdi onkologtarǵa jiberetinbiz. Qazir radıohırýrgııaǵa kórsetkishteri bar pasıentterdi maqsatty túrde bizge jiberý úshin, paradıgmany, emdeýdiń barlyq algorıtmin tolyq aýystyrýdy josparlap otyrmyz. Jalpy, biz basqa qalalardan keletin naýqastardyń aǵymy kóbeıip kele jatqanyn kórip otyrmyz, olarǵa jergilikti jerlerde radıohırýrgııalyq emdeý usynyldy. Dárigerler qaýymdastyǵy radıohırýrgııanyń múmkindikteri týraly estýleri bar.
Sizderdiń bólimde em qabyldamas buryn naýqas qandaı joldan ótedi?
- Eki nusqasy bar. Birinshi — adam turǵylyqty turatyn orny boıynsha jergilikti dárigerine barady, eger dáriger neırohırýrgııalyq keńes qajet dep sheshetin bolsa, suranys jasap, syrttaı nemese kózbe-kóz bizge keńeske jiberedi. Bizdiń mamandar barlyq keskinderinen keıin sheshim qabyldaıdy: pasıent radıohırýrgııaǵa jaraıdy nemese jaramaıdy. Ekinshi jol — pasıentter ózderi bizge suranys jasap, ózderiniń qujattaryn jiberedi. Olardy qarap zerttegennen keıin bizdiń mamandar, bul jaǵdaıda radıohırýrgııa tıimdi bolatyn-bolmaıtynyn sheshedi. Eger oń sheshim bolsa – bizge stasıonarǵa keletin kúnin taǵaıyndaımyz. Emdeý kvota boıynsha, MÁMS esebinen ótedi.
-Gamma-pyshaq – bul pasıenttiń neırohırýgııa ortalyǵyna emdelý kesheniniń bir bóligi ǵana. Bul keshen qalaı jumys isteıdi? Bul jerde ne mańyzdy bolyp tabylady?
- Biz neırohırýrgııa bazasynda jumys isteıtin bolǵandyqtan, ıkemdi tásil qoldanamyz. Árbir jaǵdaıdy túrli saladaǵy birneshe maman qaraıdy. Bizde pasıentterge operasııa jasaıtyn, hırýrgııalyq bólimshe bar, eger hırýrgtar radıkaldy zııan keltirýi múmkindigin kóretin bolsa, onda olar radıohırýrgııaǵa keletin, qaldyq isikke deıin kelip toqtaıdy. Adam operasııadan keıin qalpyna kelgende, biz onyń keskinderin qarap, ári qaraı qandaı em tıimdi bolatynyn sheshemiz. Sabaqtastyq bar, biz pasıentterdi problemalarymen jalǵyz qaldyrmaımyz. Bul turǵydan bizge ońaı, biz ortalyǵymyzdyń basqa dárigerlerin – tamyrly neırohırýrg, onkollogtar jáne t.b. tarta alamyz.
-Neırohırýrgtyń jumysynyń máni nede? Kádimgi hırýrgtyń jumysynan aıyrmashylyǵy qandaı?
- Jalpy aıyrmashylyǵy joq. Radıohırýrgtyń negizi bul neırohırýrg. Sebebi ol neırohırýrgııalyq patologııamen jumys isteıdi, ol onymen tanys. Tek qana qural-saımandary ártúrli, radıohırýrgta skalpeldiń ornyna – bólshekterdiń aǵyny. Alaıda radıohırýrgııa qosymsha bilimderdi qajet etedi - radıologııa, radıobıologııa, dozımetrııa, radıofızıka, radıasııalyq qaýipsizdik.
-Gamma-pyshaq kesheninde jumysty meńgerý qanshalyqty qıyn boldy? Munda búkil dárigerler tobynyń jumysy mańyzdy ma, álde bári bir adamnyń sheberligine baılanysty ma?
- Tabysty emniń negizi — komandanyń mýltıtártiptik jumys isteýinde. Bul emdeýdiń sońǵy josparyn bir ǵana maman emes, naqty komanda qabyldaıtynyn bildiredi. Medısınalyq fızık emdeý josparynyń ómirsheńdigin rastaıdy. Radıolog jáne neırohırýrg ózderiniń qorytyndysyn beredi. Radıasııalyq onkolog ta óz pikirin bildiredi. Osyndaı konsılıýmnan keıin ǵana pasıent em alýǵa jiberiledi. Oqytýǵa keletin bolsaq, bul óte qymbat qural-jabdyq dep aıtý kerek, al shvedtiń ózi shyǵaratyn jáne búkil álemde stereotaksıkalyq radıohırýrgııany damytatyn ELEKTA kompanııasy buǵan qazaqstandyq seriktesimen birge kóp ýaqyt bóldi. Pragadan arnaıy komanda keldi, bizdiń mamandardy N.Býrdenko atyndaǵy Neırohırýrgııanyń Ulttyq medısınalyq ortalyǵynyń reseılik áriptesteri daıyndady. Bizdiń ortalyqtyń testilik ashylýyna Ortalyq basshysy doktor A.V.Golovanovtyń basqarýymen komanda Máskeýden keldi, biz birlesip birneshe operasııa ótkizdik. Nátıjeleri boıynsha, olar bizdiń komandanyń kásibıligi men bolashaǵy baryn atap ótti.
Biraq osymen bitpeıdi. Tyǵyryqqa ákeletin, kúrdeli jaǵdaılar da bolady, ujymdyq tásildi talap etedi. Mundaı jaǵdaılarda biz ózimizdiń mentorlarymyzben baılanysqa shyǵamyz, birlesip talqyǵa salamyz. Olar árqashan kómekke kelýge daıar.
- Adamda neırohırýrgııalyq kómekti qajet etetin kúrdeli aýrýlardyń paıda bolýyna qandaı faktorlar áser etedi, mysaly, ómir salty, tuqym qýalaýshylyq, zııandy ádetter? Aýrý qaýpin tómendetýge bola ma?
- Dıspanserleý, skrınıg óte mańyzdy. Buryn, keńes ýaqytynda, emhanalyq kómek jaqsy damyǵan bolatyn, qazir biz soǵan oralyp kelemiz. Aýrýdy erte anyqtaý úshin, bul qolaıly ári jaqsy model bolǵan. Shyndyǵynda, isikterdi boldyrmaýǵa arnalǵan ámbebap usynystar joq. Olar nege paıda bolatynyn, áli kúnge deıin eshkim bilmeıdi. Bul kóp faktorly aýrý, qarapaıym salaýatty ómir saltyn saqtaýdan basqa – zamanaýı zertteýler. О́kinishke oraı, bizdiń adamdar dárigerlerden qorqady jáne asa aýyr jaǵdaıda túskende biraq keledi. Bir keńes: eger sizdi bir nárse mazalasa, múmkin sebepterdi oılastyryp, ınternetten usynystar izdemeńiz, mamanǵa kelip, tekserýden ótýińiz kerek.
Árqashan sátti ótkizip almaý úshin, onkosaqtyq bolý qajet. Aldymen onkologııany joqqa shyǵarý, al sodan keıin jete tekserilý kerek. Qazir barlyq oblystyq ortalyqtarda túrli dıagnostıkalyq ádister bar, eger pasıent saqtandyrylǵan bolsa, osy qymbat turatyn prosedýralardan ótý MÁMS esebinen jabylady.
